Μια ματιά στο σκοτεινό κόσμο της διαπλοκής και της διαφθοράς

a7f91e0e-e51f-4299-a4bd-1a2c0d715860

Νικόλα Λατζόια “Η κτηνωδία”
(μτφ. Άμπυ Ράικου, εκδ. Καστανιώτη, 2016)

Δύο τα ξημερώματα, κάπου στην εθνική οδό που συνδέει τον Τάραντα με το Μπάρι, με ένα χλομό φεγγάρι να φωτίζει την άσφαλτο. Μια γυναίκα 25 με 30 ετών περπατάει μέσα στα χωράφια και κατόπιν στη μέση του οδοστρώματος. Μια γυναίκα γυμνή, χλομή και γεμάτη αίματα που κάνει τα τελευταία βήματα της ζωής της.
Κάπως έτσι ξεκινάει η Κτηνωδία, το πιο πρόσφατο βιβλίο του 43χρονου συγγραφέα από το Μπάρι, το οποίο το 2015 κέρδισε το βραβείο Strega, το πιο σημαντικό λογοτεχνικό βραβείο της Ιταλίας. Όταν γίνεται γνωστή η ταυτότητα της νεκρής, της Κλάρα, αποκαλύπτεται πως προέρχεται από μια από τις πιο πλούσιες οικογένειες της περιοχής.

 

Ο πατέρας της, Βιτόριο Σαλβέμινι, είναι ο τοπικός μεγαλοεργολάβος, ο οποίος έχει στήσει μια αυτοκρατορία που στηρίζεται στη διαπλοκή, τη διαφθορά, το βρόμικο χρήμα. Βέβαια, το σκοτεινό του βασίλειο έχει κι αυτό τους εχθρούς του: «Η υστερία των περιβαλλοντικών οργανώσεων. Οι συλλογές υπογραφών στο διαδίκτυο. Οι δημοσιογράφοι που φλυαρούσαν για τα κοινά αγαθά» κ.λπ.
Ο βίαιος θάνατος της κοπέλας ήταν άραγε αυτοκτονία, όπως θέλουν πολλοί να φανεί ή και να πιστέψουν; Η ειδική, εξαιρετικά στενή σχέση που είχε η Κλάρα με τον αδελφό της, Μικέλε, έναν άνθρωπο που είναι κι αυτός ιδιόρρυθμος, ένα «μυστήριο», «ένα είδος φαντάσματος», τον οδηγεί να αρχίσει ο ίδιος μια έρευνα για τον θάνατό της, που σιγά-σιγά θα αρχίσει να βγάζει στην επιφάνεια όλες τις
Το βιβλίο είναι ένα σχόλιο για τη δίψα για χρήμα και εξουσία, για τη διαφθορά και τη διαπλοκή, για την παρακμή και την αποσύνθεση που κυριαρχεί στην «υψηλή κοινωνία» της Ιταλίας – μια «υψηλή κοινωνία» που ζει με βρόμικο χρήμα, που επιβιώνει χάρη στην πολιτική διαπλοκή, που βυθίζεται σε μια σήψη πολιτική, κοινωνική, οικονομική, ηθική, παρασέρνοντας μαζί της ολόκληρη την κοινωνία της χώρας. Ο Λατζόια επιδιώκει με την Κτηνωδία να αποτυπώσει μια εικόνα της σύγχρονης Ιταλίας, της Ιταλίας μετά τον Μπερλουσκόνι που έχει πάντα βαθιά τα σημάδια του μπερλουσκονισμού, μια Ιταλία που «μοιάζει με έναν εφιάλτη του Ιερώνυμου Μπος που στο βάθος του ακούγονται διαφημιστικά τζινγκλάκια», όπως έλεγε ο ίδιος ο συγγραφέας σε μια συνέντευξή του στο Βήμα, στον Γρηγόρη Μπέκο. Μια Ιταλία, όμως, που δεν αποτελεί παρά ένα παράδειγμα του τι συμβαίνει σε ολόκληρη τη σημερινή Ευρώπη – δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι, στην απονομή του Strega, ο Λατζόια συνέδεσε άμεσα το βιβλίο του με τη σημερινή Ελλάδα.
Στον κόσμο του Σαλβέμινι όλα επιτρέπονται και όλα είναι εφικτά, εφόσον αφήνουν κέρδος: «το σύστημα με τα ψεύτικα τιμολόγια. Αλλάζουν τους κωδικούς στο έντυπο και τα βιομηχανικά απόβλητα γίνονται απόβλητα γεωργικής επεξεργασίας. Από τη Γερμανία στη Φότζα και μετά κατευθείαν στην Καμπανία και στην Αλβανία». Ο κόσμος αυτός, λέει ο Λατζόια, δημιουργεί μια κοινωνία που μετατρέπει σε ύψιστη αξία της τον καταναλωτισμό αλλά και την εκμετάλλευση, που ταυτόχρονα όμως δημιουργεί κρίσεις που σκοτώνουν ανθρώπους και πόλεις: «Πριν από τριάντα χρόνια, διασχίζοντας το Μπάρι, η αίσθηση ευμάρειας ήταν απτή. Οι βιτρίνες των μπουτίκ φωτισμένες τρεις φορές την ημέρα. Πολλά από εκείνα τα ρολά ήταν τώρα κλειστά ή σκουριασμένα. Οι δρόμοι μισοδιαλυμένοι».
Και η ιστορία δεν τελειώνει ποτέ, μας λέει ο Λατζόια στις τελευταίες σελίδες του μυθιστορήματος. Για κάθε έναν που πουλάει την πανάκριβη βίλα του επειδή, για παράδειγμα, έμπλεξε «σ’ ένα σκάνδαλο», επειδή «η οικονομική καταστροφή τον είχε αναγκάσει να την ξεφορτωθεί βιαστικά», πάντα υπάρχει κάποιος που έρχεται να καλύψει το κενό επειδή «τα πράγματα αρχίζουν να παίρνουν την πάνω βόλτα οικονομικά», «τόσο σίγουρος για το μερίδιό του στην τύχη»…
Η βράβευση του Λατζόια με το Strega, όπου μεταξύ των άλλων υποψηφίων, μάλιστα, ήταν και η Έλενα Φεράντε (για την οποία ο Λατζόια ομολογεί ότι κάποιες στιγμές έχει ζηλέψει τους χαρακτήρες στα βιβλία της, σε μια διαδικτυακή συζήτηση μεταξύ των δύο συγγραφέων που δημοσιεύθηκε στο New Yorker), πέρα από τις συνήθεις πολεμικές που συνοδεύουν τα βραβεία, ενεπλάκη κι αυτή στη μεγάλη συζήτηση που, με αφορμή την κρίση στον χώρο του βιβλίου, διεξάγεται το τελευταίο διάστημα στην Ιταλία σχετικά με τη μεγάλη κινητικότητα στον εκδοτικό χώρο, τη θέση των μεγάλων εκδοτικών ομίλων (και κυρίως του Μπερλουσκόνι) στην αγορά, τις συγχωνεύσεις των μεγάλων ομίλων και τις δύσκολες προοπτικές των μικρών και ανεξάρτητων εκδοτικών οίκων. Μια συζήτηση που δεν μπορεί να περιγραφεί εδώ, η οποία όμως πιθανόν να αφορά κάποια στιγμή και τη χώρα μας.

Κώστας Αθανασίου