Μουσικές Προτάσεις

Ο «Ερωτόκριτος» σε μια καινούργια μουσική εκδοχή

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ΣΥΝΘΕΤΗ ΔΗΜΗΤΡΗ ΜΑΡΑΜΗ

Ο «Ερωτόκριτος», το αναγεννησιακό αριστούργημα του Βιτσέντζου Κορνάρου, εμπνέει έναν από τους πιο ταλαντούχους συγχρόνους έλληνες συνθέτες, τον Δημήτρη Μαραμή, ο οποίος τολμά να αναμετρηθεί με το κορυφαίο αυτό έργο της μουσικής κρητικής παράδοσης και να μας δώσει τη δική του μουσική εκδοχή. Συναντήσαμε τον «αιρετικό» συνθέτη, ο οποίος απάντησε σε μερικές εύλογες ερωτήσεις μας.

Τη συνέντευξη πήρε
η Λιάνα Μαλανδρενιώτη

Φαντάζομαι πως κάποιο ερέθισμα θα υπήρξε ώστε να έρθετε σε πρώτη επαφή ως συνθέτης με τον Ερωτόκριτο.
Έχετε δίκιο, το ερέθισμα προήλθε όταν ο σκηνοθέτης Στάθης Λιβαθινός μου ζήτησε να γράψω πρωτότυπη μουσική και τραγούδια για το ανέβασμά του στο θέατρο Ακροπόλ, το 2011. Την επόμενη χρονιά άρχισα να παρουσιάζω δειλά-δειλά τα τρία κεντρικά τραγούδια από την παραπάνω παράσταση, τα οποία ήταν αντιπροσωπευτικά δείγματα της αιρετικής μουσικής προσέγγισης αυτού του κλασικού ποιητικού έργου, ενώ παράλληλα πειραματιζόμουν και με άλλα μέρη του.

Θίξατε τα στερεότυπα, ποιες ήταν οι αντιδράσεις;
Χρειάζεται θάρρος για να καταπιαστείς μ’ ένα αριστούργημα της ελληνικής λογοτεχνίας, όπως ο «Ερωτόκριτος», και να συνθέσεις τη μουσική του εκδοχή! Όμως οι θετικές αντιδράσεις και η ανταπόκριση του ακροατηρίου κάθε φορά που άκουγε το πρώιμο αυτό υλικό μου, με οδήγησε να βυθιστώ στο έργο και να οραματιστώ ένα ολοκληρωμένο μουσικό έργο, ένα μιούζικαλ με δομή όπερας που δεν θα είχε καθόλου αφήγηση σε πρόζα.

Δηλαδή καταπιαστήκατε με ένα ποίημα δέκα χιλιάδων στίχων στην κρητική διάλεκτο, όπου μέρη του τραγουδιούνται στην παραδοσιακή τους μελοποίηση από όλους τους Έλληνες.
Ειλικρινά, το πρώτο ερώτημα που έθεσα στον εαυτό μου, ήταν πώς προσεγγίζεις μουσικά αυτό το κλασικό αριστούργημα. Η απάντηση ήταν πως πρέπει να μελοποιηθεί με ένα τελείως διαφορετικό τρόπο σε σχέση με αυτά που είχαμε συνηθίσει έως τώρα και φυσικά χωρίς να προδοθεί ούτε μία συλλαβή από το λόγο του Βιτσέντζου Κορνάρου. Το δεύτερο βήμα ήταν να αφουγκραστώ ανεπηρέαστος τη μουσική των αθάνατων αυτών δεκαπεντασύλλαβων, οι οποίοι κρύβουν ήχους, ρυθμούς, συμφωνίες, διαφωνίες, μουσικές πολλές και διαφορετικές μέσα στο αυστηρό τους ποιητικό πλαίσιο. Έπρεπε από το χάος των ηχητικών συνδυασμών της μουσικής να επιλέξω μόνο τα απαραίτητα μουσικά εργαλεία, με τα οποία θα μπορούσα να ξεκλειδώσω το συγκινησιακό πάθος, το νόημα και την ομορφιά αυτών των στίχων. Επέλεξα ως βάση την πεντατονική κλίμακα με blue notes, ρυθμολογία βασισμένη σε τρίηχα και 6/8 από μπλουζ, αρμονίες από τη τζαζ και τη ροκ, αλλά δε μου αρκούσαν αυτά. Δεν μπορούσα να αγνοήσω την κρητική και γενικότερα ελληνική μουσική παράδοση, όπου αβίαστα τα 5/8 και τα 7/8 έδεναν με τους στίχους του έργου. Έτσι έκανα μίξη όλων αυτών και τα έθεσα στην υπηρεσία της σύνθεσης.

Έχουμε ένα εξαιρετικά σύγχρονο έργο, με τη μορφή του μιούζικαλ όμως, και εδώ καινοτομείτε όσον αφορά το λιμπρέτο, με έναν τόσο πυκνό και ιδιαίτερο ποιητικό λόγο.
Ακριβώς, σπάνια χρησιμοποιείται στην όπερα, ή στο μιούζικαλ γενικότερα, ένα λιμπρέτο τόσο υψηλής ποίησης και το γεγονός αυτό, από μόνο του, συνιστά μια πρόκληση και προσδίδει μια ιδιαιτερότητα, για να μην πω μοναδικότητα, στο όλο εγχείρημα. Και βέβαια ήταν ειλημμένη εξ αρχής η απόφαση να χρησιμοποιήσω το πρωτότυπο κείμενο του Β. Κορνάρου, καθώς στο κείμενο αυτό κρύβεται όλη η ποιητική δύναμη και η άφθαρτη ομορφιά του έργου.

Το ιστορικό πλαίσιο και οι χαρακτήρες πώς αποδίδονται στον δικό σας Ερωτόκριτο;
Δεν ακολούθησα αυστηρά τη γραμμική εξέλιξη της πλοκής, αλλά επέλεξα σκόρπιους στίχους από το σώμα των δέκα χιλιάδων στίχων του έργου και ανασύνθεσα σκηνές που δεν υπάρχουν μέσα στο πρωτότυπο, τουλάχιστον όχι σε αυτή τη μορφή. Έπρεπε να δημιουργήσω ντουέτα, τρίο, κουαρτέτα των χαρακτήρων, κι αυτό δεν μπορούσε να συμβεί με τη γραμμική ανάγνωση του κλασικού κειμένου. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η σκηνή «του μπαλκονιού», όπως την ονομάζω, «Μαγάρι τούτα στην αρχή». Στο πρωτότυπο δεν υπάρχει διάλογος μεταξύ του Ερωτόκριτου και της Αρετούσας στην πρώτη τους συνάντηση. Όμως στο μιούζικαλ δημιουργήθηκε ένα ντουέτο μεταξύ των δύο νεαρών εραστών με στίχους ανθολογημένους από ολόκληρο το σώμα του έργου. Με αυτό τον τρόπο δούλεψα ολόκληρο το λιμπρέτο, ώστε να υπηρετήσει τη συγκεκριμένη φόρμα που ήθελα να του δώσω. Έτσι, η ανάμειξη στίχων με κοινή θεματική από διαφορετικά μέρη του έργου οικοδομεί το σκελετό της ιστορίας, η οποία παραμένει ωστόσο ίδια. Τέλος, η μαγιά του μουσικού έργου θα είναι η χρήση leitmotiv, δηλαδή μουσικών θεμάτων, μοτίβων και συγκεκριμένων συνδυασμών συγχορδιών που θα συμβόλιζαν συγκεκριμένες καταστάσεις, έννοιες αλλά και χαρακτήρες μέσα στην πλοκή, και θα επανέρχονταν μέσα στη ροή του έργου σε διαφορετικές σκηνές και χρονικές περιόδους. Ο κάθε χαρακτήρας από τους πέντε βασικούς ήρωες έχει δομηθεί με τα δικά του μοτίβα, ώστε ακούγοντας τη μουσική, ακόμη και χωρίς τους στίχους, να μπορείς να καταλάβεις ποιος ακριβώς είναι.

Πώς φθάσατε στην ανάθεση του έργου σας από την Εθνική Λυρική Σκηνή;
Έχοντας συνθέσει κάποιες κεντρικές σκηνές κι έχοντας σχεδιάσει το σκελετό όλου του έργου, το παρουσίασα στο συνθέτη Γιώργο Κουμεντάκη το 2014, ο οποίος, αφού το μελέτησε, μου ζήτησε σε συνεργασία με το σκηνοθέτη Αλέξανδρο Ευκλείδη να το ολοκληρώσω ως ανάθεση της Εναλλακτικής Σκηνής της Εθνικής Λυρικής Σκηνής.

 

 

Μιούζικαλ με τρεις νέους τραγουδιστές

 

Το αφηγηματικό ποίημα, το οποίο γράφτηκε τέσσερις αιώνες πριν, περίπου το 1600, στην Κρήτη. Συγκαταλέγεται στα ωραιότερα έργα της κρητικής λογοτεχνίας και αναγνωρίζεται ως μία από τις σημαντικότερες δημιουργίες της Αναγέννησης και συνολικά του ευρωπαϊκού πολιτισμού. Το έργο εξιστορεί τον έρωτα δύο νέων από διαφορετικές κοινωνικές τάξεις, του Ερωτόκριτου, γιου ενός αυλικού, και της Αρετούσας, κόρης του βασιλιά της Αθήνας, Ηράκλη, ο οποίος μετά από πολλές περιπέτειες, αντιδράσεις και αντιξοότητες οδηγείται σε αίσιο τέλος.
Ο Ερωτόκριτος, όμως, δεν αποτελεί μόνο μια ιστορία αγάπης. Ο Κορνάρος αποτυπώνει μοναδικά τους διαλόγους, σκιαγραφεί με ασύλληπτη λεπτομέρεια τους χαρακτήρες των πρωταγωνιστών και περιγράφει με συναρπαστικό τρόπο τα γεγονότα, τις σκέψεις, τα συναισθήματα και την ψυχολογική τους κατάσταση. Σε όλη τη ροή του ποιήματος αναδεικνύει πολιτισμικά στοιχεία και δεδομένα, φανερώνει αντιλήψεις, ιδέες και συμπεριφορές, ξεδιπλώνοντας έναν ολόκληρο κόσμο. Παράλληλα, εξυμνεί τον έρωτα, τη φιλία, την αρετή, τη γενναιότητα, το θάρρος, την αγάπη για την πατρίδα, αλλά και την ανάγκη για ελευθερία. Οι δύο νέοι πρωταγωνιστές, σαν άλλοι Ρωμαίος και Ιουλιέττα, συγκρούονται με την εξουσία, τα ήθη και τις αντιλήψεις της εποχής προκειμένου να ζήσουν μαζί ελεύθεροι.
Ο «Ερωτόκριτος» του Δημήτρη Μαραμή, είναι η πρώτη παραγγελία της Εναλλακτικής Σκηνής της ΕΛΣ στο χώρο του μιούζικαλ. Στον Ερωτόκριτο πρωταγωνιστούν τρεις νέοι τραγουδιστές που διαπρέπουν στο χώρο της έντεχνης ελληνικής μουσικής:
Ο Θοδωρής Βουτσικάκης, ο οποίος ερμηνεύει τον ρόλο του τίτλου, η Μαρίνα Σάττι, η οποία ερμηνεύει την Αρετούσα και ο Gautier Βελισσάρης, ο οποίος ερμηνεύει τον ρόλο του Πολύδωρου. Μαζί τους οι διακεκριμένοι λυρικοί καλλιτέχνες Ιωάννα Φόρτη και Κωστής Μαυρογένης. Συμμετέχει εννεαμελές ενόργανο σύνολο και οκταμελές φωνητικό σύνολο, υπό τη διεύθυνση του συνθέτη.
Συντελεστές: μουσική διεύθυνση και λιμπρέτο (βασισμένο στον Ερωτόκριτο του Βιτσέντζου Κορνάρου): Δημήτρης Μαραμής, σκηνοθεσία – χορογραφία – σκηνικό: Κωνσταντίνος Ρήγος, συνεργάτις σκηνογράφος: Μαίρη Τσαγκάρη, κοστούμια Γιώργος Σεγρεδάκης, φωτισμοί: Χρήστος Τζιόγκας, διεύθυνση φωνητικού συνόλου: Μάτα Κατσούλη.
Στις 5, 6, 7, 12, 13, 14, 18, 19, 20, 21 Μαΐου, στις 8.30μ.μ., στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Τιμές εισιτηρίων δοκιμαστικής περιόδου 15, 20 ευρώ, φοιτητικό, παιδικό 12 ευρώ.