Να αμαζονοποιηθούμε!

Tης Ραφαέλα Μπολίνι*

Αμαζονοποιηθείτε! Αυτή είναι η έκκληση με την οποία έκλεισαν οι εργασίες της πρώτης Παγκόσμιας Συνέλευσης για τον Αμαζόνιο, που έγινε στις 18 και 19 Ιουλίου. Η ίδια έκκληση θα είναι το σλόγκαν της παγκόσμιας καμπάνιας που προωθεί η Παγκόσμια Συνέλευση, καθώς και των ελικοειδών κινητοποιήσεων που θα γίνουν μέχρι την Παγκόσμια Ημέρα Δράσης, στις 22 Σεπτεμβρίου. Αλλά τι σημαίνει να αμαζονοποιηθούμε; Πολλά πράγματα. Πρώτα απ’ όλα, να καταλάβουμε καλά ότι κάθε κάτοικος του κόσμου πρέπει να αισθανθεί την υποχρέωση να υπερασπίσει τον Αμαζόνιο, τον πνεύμονα που επιτρέπει σε όλη την ανθρωπότητα να αναπνέει, ο οποίος σήμερα δέχεται τη μεγαλύτερη επίθεση από ποτέ. Οι αυτόχθονες έχουν αφεθεί μόνοι να αντιμετωπίσουν τον Covid-19 εν μέσω της πλήρους αδιαφορίας πολλών κυβερνήσεων -πρώτα απ’ όλα της κυβέρνησης Μπολσονάρο- χωρίς να έχουν κάποια ιατρική ή κοινωνική βοήθεια, τη στιγμή που ο ιός επηρεάζει ακόμα και όσους βρίσκονται σε εθελοντική απομόνωση, και θερίζει κυρίως τους ηλικιωμένους, στερώντας τις κοινότητες της περιοχής από απέραντα αποθέματα κουλτούρας και γνώσης.
Εν τω μεταξύ, οι τεράστιες φωτιές που οφείλονται σε εμπρησμούς εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται για να εκκαθαρίσουν εκτάσεις, προκειμένου να τεθούν στη διάθεση της κτηνοτροφίας και της εντατικής γεωργίας. Οι κυβερνήσεις χρησιμοποιούν την οικονομική νομοθεσία έκτακτης ανάγκης που επιβλήθηκε λόγω της πανδημίας για να αναστείλουν την ισχύ των οικολογικών και κοινωνικών περιορισμών που αφορούν την εκμετάλλευση του Αμαζόνιου. Επιπλέον, τους τελευταίους μήνες υπήρξε μια μεγάλη άνοδος των στοχευμένων δολοφονιών αυτόχθονων ηγετών και υπερασπιστών των δικαιωμάτων του ανθρώπου και της φύσης.

Δυνατή μια νέα παγκόσμια συσπείρωση κινημάτων

Παρά τη δραματική κατάσταση στην οποία βρίσκεται η περιοχή, τα κινήματα της Λατινικής Αμερικής πραγματοποίησαν την προηγούμενη εβδομάδα ένα θαύμα -το οποίο σίγουρα είναι χρήσιμο για την υπεράσπιση της περιοχής τους, αλλά που κατάφερε επίσης να δώσει κάποια ελπίδα στα κοινωνικά κινήματα όλου του κόσμου. Χάρη στην Παγκόσμια Συνέλευση, πολλοί ακτιβιστές έχουν αρχίσει να πιστεύουν ότι είναι δυνατόν να δημιουργηθεί πάλι μια νέα παγκόσμια συσπείρωση κινημάτων με το ξεπέρασμα του κατακερματισμού που τα χαρακτήριζε τα τελευταία χρόνια, ότι είναι δυνατόν να δημιουργηθεί πάλι μια κρίσιμη μάζα, που είναι αναγκαία για να μην πάνε χαμένα τα μαθήματα που πήρε η ανθρωπότητα από την πανδημία, για να μην επιστρέψουμε σε μια χειρότερη κανονικότητα από αυτήν που υπήρχε πριν και για να μην γίνουν τα πάντα παρανάλωμα της παγκόσμιας κρίσης.
Με μόνο τρεις βδομάδες δουλειά, η Πρώτη Παγκόσμια Συνέλευση για τον Αμαζόνιο οργανώθηκε ψηφιακά σε έναν εικονικό χώρο με τη συμμετοχή 3.100 ανθρώπων. Χιλιάδες άλλοι την παρακολούθησαν σε ζωντανή μετάδοση στα κοινωνικά δίκτυα, όπου μεταδόθηκε σε τέσσερις γλώσσες, ενώ μετά τη λήξη της δεκάδες χιλιάδες την έχουν δει στο διαδίκτυο. Την Παγκόσμια Συνέλευση προώθησαν τρία περιφερειακά δίκτυα: το συντονιστικό των αυτόχθονων οργανώσεων COICA, το εκκλησιαστικό παναμαζονικό δίκτυο REPAMborn της Αμαζονικής Συνόδου και το Παναμαζονικό Κοινωνικό Φόρουμ. Στην Παγκόσμια Συνέλευση συμμετείχαν ανεξάρτητοι ακτιβιστές, οργανώσεις και δίκτυα απ’ όλες τις εννέα χώρες του Αμαζόνιου, καθώς και από άλλες χώρες του κόσμου παρά τους περιορισμούς της ζώνης ώρας -οι δύο συνεδρίες τέλειωσαν στις 3 μετά τα μεσάνυχτα στην Ελλάδα και την αυγή στην Ασία. Ένα πολύ σημαντικό γεγονός είναι η σχέση που χτίστηκε με τα νέα κινήματα «Παρασκευές για το Μέλλον» (Fridays for Future) και «Εξέγερση κατά του Αφανισμού» (Extinction Rebellion).
Οι ομάδες εργασίας της Συνέλευσης αποφάσισαν την πραγματοποίηση διαφόρων δράσεων. Σε περιφερειακό επίπεδο, θα γίνει μια μεγάλη συντονισμένη καμπάνια για να εξασφαλιστεί ότι οι λαοί του Αμαζονίου δεν θα αφεθούν μόνοι τους στην πανδημία και ότι θα υπάρξει μια αποτελεσματική υγειονομική φροντίδα που θα αρμόζει στη συγκεκριμένη και ιδιαίτερη κατάστασή τους. Στη συνέχεια, στις 14 Αυγούστου, όλα τα κινήματα της περιοχής θα καταγγείλουν από κοινού την τραγωδία των πυρκαγιών και τα συμφέροντα που τις υποδαυλίζουν.
Η Συνέλευση συνέβαλε επίσης στην ενίσχυση της συμμαχίας μεταξύ των οργανώσεων της Λατινικής Αμερικής και της Ευρώπης που αγωνίζονται κατά της Συνθήκης Ελεύθερου Εμπορίου ΕΕ-Mercosur, που θα κατατεθεί για ψήφιση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τον Οκτώβριο, η οποία αν εφαρμοστεί, θα επιδεινώσει την εκμετάλλευση και την καταστροφή του Αμαζονίου. Γίνονται ήδη προσπάθειες να διοργανωθεί μια μεγάλη συνέλευση, τον Σεπτέμβριο, με ακτιβιστές από τις δύο ηπείρους. Μετά, στις 22 Σεπτεμβρίου, κατά τη διάρκεια της Παγκόσμιας Εβδομάδας κατά της Κλιματικής Αλλαγής, θα κληθούν διάφορα κινήματα απ’ όλο τον πλανήτη να κινητοποιηθούν, αγκαλιάζοντας σφιχτά τον Αμαζόνιο και τους ανθρώπους που ζουν εκεί, με το αγκάλιασμα αυτό να είναι και μια δέσμευση για την αλλαγή του παγκόσμιου συστήματος.

Να βάλουμε τέλος στην παράλογη κλίμακα αξιών

Το σύνθημα «Να αμαζονοποιηθούμε!» δεν είναι μόνο μια έκκληση για αλληλεγγύη. Μας ζητείται να αισθανθούμε σαν ένα τζάγκουαρ, ένα δέντρο, ένας ποταμός, ένας αυτόχθονας, να αισθανθούμε βαθιά μέσα μας την αδυναμία βιωσιμότητας του παγκόσμιου συστήματος στο οποίο ζούμε, τον τρόμο που παράγει, την παράλογη κλίμακα αξιών που υποστηρίζει. Να προσπαθήσουμε να αισθανθούμε ως μια ζωντανή οντότητα του πλανήτη, όπου τα πάντα είναι συνδεδεμένα και αλληλοεξαρτώμενα, να αλλάξουμε τις απόψεις μας, να αλλάξουμε τους εαυτούς μας και τον κόσμο.
Εμείς οι Ευρωπαίοι είμαστε γιοι και κόρες μιας κουλτούρας που ανά τους αιώνες διαχώριζε το ανθρώπινο από το θείο, τη λογική από το συναίσθημα, τον άνδρα από τη γυναίκα, το μαύρο από το άσπρο, τη νεωτερικότητα από τη αρχαϊκή γνώση, την παραγωγή από την αναπαραγωγή, τον κυριαρχούμενο από τον κυρίαρχο. Και γύρω από αυτούς τους διαχωρισμούς χτίστηκε η ιεραρχία της εξουσίας, της καταπίεσης και της εκμετάλλευσης. Γι’ αυτό το σύνθημα «Να αμαζονοποιηθούμε!» για εμάς τους Ευρωπαίους σημαίνει όχι μόνο να υπερασπίσουμε το οικοσύστημα και τους κατοίκους του Αμαζονίου, αλλά και να προσπαθήσουμε να αποδομήσουμε και να αποαποικιοποιήσουμε τον τρόπο που έχουμε μάθει να σκεπτόμαστε και τη γνώση μας, να επανιδρύσουμε μια σκέψη ικανή να δώσει νόημα στο μέλλον και στον αγώνα για να το κατακτήσουμε.
Σήμερα τα στοιχεία μιας άλλης κοινωνίας είναι όλα εδώ, πολύ περισσότερο από τότε που, στη φάση του «κινήματος των κινημάτων», βγάλαμε στους δρόμους εκατομμύρια ανθρώπους. Αυτά τα στοιχεία επιζούν στις πρακτικές, στις σκέψεις, στη θεωρητική επεξεργασία εκατομμυρίων ακτιβιστών σε όλο τον πλανήτη, που όχι μόνο καταγγέλλουν τα όρια του παγκόσμιου συστήματος, αλλά γνωρίζουν και πώς να τον αλλάξουν. Υπάρχει, όμως, ένας μεγάλος κατακερματισμός, και αυτό δυσκολεύει τους απογοητευμένους και φοβισμένους ανθρώπους να αποκτήσουν ένα καθαρό όραμα και ένα σχέδιο για το μέλλον που να είναι αρκετά συναρπαστικό, πειστικό και ισχυρό, ώστε να αξίζει κάποιος να παλέψει γι’ αυτό.

Ήρθε η ώρα

Είναι καιρός να βρούμε το θάρρος και τη δύναμη να ενοποιήσουμε τις αντιστάσεις και τα κινήματα. Στην Ιταλία, για παράδειγμα, όπου ο κατακερματισμός των κοινωνικών κινημάτων είναι πολύ μεγάλος, άρχισε την περίοδο του λοκ ντάουν μια ελικοειδής διαδικασία σύγκλισης, που περιέλαβε σταδιακά ακτιβιστές και κοινωνικούς δρώντες της παλιάς και της νέας γενιάς. Αυτή η διαδικασία θα οδηγήσει στη συλλογική συγγραφή ενός «Μανιφέστου για την κοινωνία της φροντίδας», ενώ υπάρχει και ο στόχος πραγματοποίησης μιας κινητοποίησης το Νοέμβριο.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, μέσα στο λοκ ντάουν γεννήθηκε ένας ανοιχτός χώρος τον οποίο ονομάσαμε Παγκόσμιο Διάλογο. Δεν πρόκειται για ένα ακόμα δίκτυο που θα εκπροσωπεί κοινωνικά κινήματα, αλλά για ένα εργαλείο, που το εμψυχώνουν ακτιβιστές και οργανώσεις απ’ όλες τις ηπείρους με εμπειρία στην οικοδόμηση και στη διατήρηση δικτύων, το οποίο έχει στόχο να διευκολύνει την παγκόσμια συζήτηση και σύγκλιση. Ο Παγκόσμιος Διάλογος στήριξε από την πρώτη στιγμή το σχέδιο πραγματοποίησης της Παγκόσμιας Συνέλευσης για τον Αμαζόνιο και την επόμενη εβδομάδα θα δραστηριοποιηθεί για να συμβάλει στην επιτυχία της παγκόσμιας κινητοποίησης. Αυτός είναι ένας ακόμα καλός οιωνός ότι, ίσως, αλλάζει η διεύθυνση του ανέμου: η πανδημία έδειξε πόσο η ζωή μας και το μέλλον μας αλληλοεξαρτώνται. Έφτασε ο καιρός να παλέψουμε πάλι μαζί, για να αλλάξουμε τα πάντα σ’ αυτόν τον άρρωστο κόσμο.

Mετάφραση: Χάρης Γολέμης

* ΣτΜ: Η Ραφαέλα Μπολίνι υπήρξε βασική πρωταγωνίστρια του αντιπαγκοσμιοποιητικού κινήματος της δεκαετίας του 2000 και εκ των ιδρυτών μελών του Παγκόσμιου Κοινωνικού Φόρουμ και του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Φόρουμ. Σήμερα είναι μέλος της συντονιστικής ομάδας του Παγκόσμιου Διαλόγου για τη Συστημική Αλλαγή (βλ. Εποχή, 3 Μαϊου 2020).