Να ταυτοποιηθούν άμεσα οι υπαίτιοι της ρύπανσης

lipasmata2

Τρεις διαδοχικές πορείες πραγματοποίησαν κάτοικοι, φορείς και σωματεία, με τη συμμετοχή και της δημοτικής αρχής, στη Δραπετσώνα στα τέλη της περασμένης εβδομάδας με αφορμή ένα ακόμα επεισόδιο έντονης δυσοσμίας στην ευρύτερη περιοχή. Οι κάτοικοι με σύνθημα «Όχι στα καζάνια – Ναι στη ζωή» απαίτησαν την απομάκρυνση των ρυπογόνων βιομηχανικών εγκαταστάσεων της περιοχής, καταλήγοντας στις εγκαταστάσεις της εταιρείας πετρελαιοειδών Oil One, που γειτνιάζει με το τμήμα της περιοχής των Λιπασμάτων, που παραχωρήθηκε στο δήμο Δραπετσώνας-Κερατσινίου πριν δύο περίπου χρόνια. Πρόσφατα, σημειώθηκαν και άλλα ανάλογα επεισόδια τόσο στην Ελευσίνα, περιοχή με αντίστοιχα βαριές βιομηχανικές εγκαταστάσεις, όσο ξανά στις περιοχές της Δραπετσώνας, του Περάματος, αλλά και της πόλης του Πειραιά, καθιστώντας τη δυσοσμία σχεδόν μόνιμη.
«Το πρόβλημα είναι εντονότατο», σημειώνει στην «Εποχή» ο Χρήστος Βρεττάκος, δήμαρχος Κερατσινίου-Δραπετσώνας, τονίζοντας ότι «δεν είναι μόνο η μυρωδιά, το αισθητικό ζήτημα, αλλά και όσα ενδεχομένως αιωρούνται και δεν μυρίζουν», περιγράφοντας το δυνητικό κίνδυνο για την υγεία των κατοίκων, αλλά και για το ήδη επιβαρυμένο περιβάλλον της περιοχής, που τους καλοκαιρινούς μήνες ή όταν φυσάνε νότιοι άνεμοι ενισχύεται. Οι έλεγχοι που πραγματοποίησαν οι αρμόδιες περιφερειακές και κρατικές υπηρεσίες μέχρι στιγμής δεν έχουν φέρει αποτέλεσμα, καθώς δεν μπορούν να αναγνωρίσουν ούτε την προέλευση, ούτε και το είδος του υπεύθυνου για τη δυσοσμία ρύπου.

Οι επιπτώσεις των βιομηχανιών

Η περιοχή του Κερατσινίου και της Δραπετσώνας έχει πολλές μνήμες από τον υγειονομικό και περιβαλλοντικό αντίκτυπο βαριών βιομηχανικών δραστηριοτήτων τις περασμένες δεκαετίες. «Ζούμε στην πόλη από τότε που γεννηθήκαμε», σημειώνει ο δήμαρχος της πόλης, «μπορούμε να εντοπίσουμε πιθανές πηγές του προβλήματος». Οι κάτοικοι της περιοχής είδαν τα επεισόδια δυσοσμίας να αυξάνονται σε ένταση και συχνότητα τα δύο τελευταία χρόνια όταν και ξεκίνησε, πολύ κοντά σε κατοικημένη περιοχή και σχολεία, τη δραστηριότητά της η Oil One, εταιρεία πετρελαιοειδών, η οποία από τότε έχει επεκτείνει την άδεια λειτουργίας της και έχει αποκτήσει και άδεια εμπορίας πετρελαιοειδών από τον Σεπτέμβριο του 2017. Η άδεια αυτή δεν έχει ακόμα ανακληθεί, παρά τη ρητή δέσμευση του υπουργείου Ενέργειας και Περιβάλλοντος μετά τις έντονες αντιδράσεις τοπικής κοινωνίας, δημοτικής αρχής και του αντιπεριφερειάρχη Πειραιά, Γιώργου Γαβρίλη. Οι κάτοικοι της περιοχής θεωρούν ότι η ρυπογόνα δραστηριότητα της συγκεκριμένης εταιρείας επιβάρυνε την περιοχή, όχι όμως αποκλειστικά. Οι εγκαταστάσεις της τσιμεντοβιομηχανίας Lafarge, αν και δεν κατάφεραν να αποκτήσουν άδεια παρασκευής σκυροδέματος, συσκευάζουν το τσιμέντο από τις εγκαταστάσεις της Χαλκίδας, δημιουργώντας ένα νέφος τσιμεντόσκονης πάνω από την πόλη κάθε φορά που έρχεται καινούργιο φορτίο, ενώ μόνιμο κίνδυνο αποτελούν οι 7 ανενεργές δεξαμενές των ΕΛΠΕ στην περιοχή, δίπλα στις 149 δεξαμενές (44 ανενεργές) πέντε εταιρειών παραγωγής και εμπορίας πετρελαιοειδών του γειτονικού Περάματος. Επιπλέον, εκφράζονται φόβοι για τη λειτουργία του ΚΕΛ Ψυτάλλειας, που εδώ και αρκετό καιρό λειτουργεί οριακά σε ό,τι αφορά τα λήμματα που δέχεται και το ρυπαντικό φορτίο που επεξεργάζεται για την απόρριψη βιομηχανικών αποβλήτων στο δίκτυο της ΕΥΔΑΠ, αλλά και για μη αδειοδοτημένες βιομηχανικές δραστηριότητες σε όλο το παράκτιο μέτωπο.
Όπως επισημαίνει ο Γιώργος Γαβρίλης στην «Εποχή», «το πρόβλημα είναι πολυπαραγοντικό και περίπλοκο ως προς τον εντοπισμό της πηγής, αλλά και των ποιοτικών και ποσοτικών χαρακτηριστικών των ρύπων». Συμπληρώνει, δε, ότι «εκτός από τη ρύπανση καθ’ αυτή, πρέπει να λάβουμε υπόψιν τις ατμοσφαιρικές και συναφείς συνθήκες υπό τις οποίες εκδηλώνεται και εξελίσσεται κάθε φορά το πρόβλημα τη θερμοκρασία, την υγρασία, τους ανέμους, την ηλιοφάνεια κλπ. Επίσης πρέπει, και θα το πράξουμε, να εξετάσουμε και την πιθανότητα αυτό να προέρχεται από πηγές εκτός ξηράς».
Αμέσως μετά το τελευταίο επεισόδιο δυσοσμίας, τόσο η Oil One όσο και η ΕΥΔΑΠ εξέδωσαν ανακοινώσεις με τις οποίες αρνούνται την ανάμειξή τους. «Η άψογη λειτουργία των εγκαταστάσεων της Oil One επιβεβαιώθηκε κατά τους δύο τελευταίους ελέγχους που πραγματοποιήθηκαν στις 3 Μαΐου από κλιμάκια της Υπηρεσίας Επιθεωρητών Περιβάλλοντος και του Τμήματος Ελέγχου Περιβάλλοντος της Περιφερειακής Ενότητας Πειραιώς, καθώς επίσης και από τους έξι απροειδοποίητους ελέγχους που έχουν πραγματοποιηθεί το τελευταίο χρονικό διάστημα από τις αρμόδιες ελεγκτικές αρχές», σημειώνει η εταιρεία πετρελαιοειδών, ενώ σε άλλο σημείο της ανακοίνωσής της δηλώνει πρόθυμη «να συνεργαστεί με όλους τους αρμόδιους φορείς της τοπικής αυτοδιοίκησης, του κράτους, της πανεπιστημιακής και της επιστημονικής κοινότητας, για τον εντοπισμό της πηγής της συγκεκριμένης οσμής και γενικώς στον τομέα της προστασίας του περιβάλλοντος και τη βελτίωση των συνθηκών που επικρατούν στην περιοχή». Η ΕΥΔΑΠ, εξάλλου, «διαβεβαιώνει ότι δεν υφίσταται κανένα απολύτως πρόβλημα στη λειτουργία που διαπερνά την περιοχή και φυσικά στις εγκαταστάσεις της Ψυτάλλειας. Συνεπώς, δεν φέρει καμιά ευθύνη για τη δυσοσμία που επικρατεί στην περιοχή».

Αναγκαίος ο άμεσος έλεγχος

lipasmata1

Η ένταση του επεισοδίου δυσοσμίας ήταν τόσο μεγάλη που ο δήμος Κερατσινίου-Δραπετσώνας αναγκάστηκε να κλείσει σχολεία της περιοχής για μια μέρα από το φόβο της έκθεσης παιδιών σε άγνωστο χημικό παράγοντα με απρόβλεπτες συνέπειες. Παράλληλα, ο αντιπεριφερειάρχης Πειραιά και οι δήμαρχοι Πειραιά, Γιάννης Μώραλης, Νίκαιας- Αγ. Ι. Ρέντη, Γιώργος Ιωακειμίδης, Κερατσινίου- Δραπετσώνας, Χρήστος Βρεττάκος, Κορυδαλλού, Σταύρος Κασσιμάτης, και Περάματος, Γιάννης Λαγουδάκης, κατέθεσαν υπόμνημα στα συναρμόδια υπουργεία Περιβάλλοντος και Υγείας τονίζοντας την απόλυτη ανάγκη να ενεργοποιηθούν οι μηχανισμοί «της κεντρικής διοίκησης, κατά παρέκκλιση των τυπικών και χρονοβόρων διαδικασιών». «Επειδή η επιλογή να αναθέσει η περιφέρεια τη διερεύνηση του φαινομένου σε εξειδικευμένο ερευνητικό εργαστήριο δεν μπορεί να ολοκληρωθεί ως διαδικασία σε εύλογο χρονικό διάστημα και η εμπειρία δείχνει ότι ανάλογες διαδικασίες χρειάζονται έως και δύο έτη για να ολοκληρωθούν, θεωρούμε ότι είναι απαραίτητη και απολύτως αιτιολογημένη η κατ’ επείγουσα και κατά παρέκκλιση των ισχυουσών διατάξεων ανάθεση της διενέργειας συστηματικών μετρήσεων στην ευρύτερη περιοχή, σε επιστημονικό εργαστήριο που θα διαθέτει την επιστημονική στελέχωση, την τεχνική υποδομή για τη διενέργεια μετρήσεων (δειγματοληψίες), την επεξεργασία των δειγμάτων, την επιστημονική επάρκεια για την ερμηνεία των αποτελεσμάτων, την εμπειρία και την έξωθεν αντικειμενική μαρτυρία της ανεξαρτησίας και της υπευθυνότητας ως προς τα αποτελέσματα που θα ανακοινώσει. Τέτοια εργαστήρια μπορούν να αναζητηθούν στο Εθνικό Αστεροσκοπείο, στο Δημόκριτο, στο ΕΜΠ», προτείνουν, καθώς το σώμα επιθεωρητών Περιβάλλοντος, η ΕΥΔΑΠ και οι περιφερειακές υπηρεσίες έχουν δηλώσει ότι δεν έχουν τον απαραίτητο εξοπλισμό.
Παράλληλα, δήμαρχοι και αντιπεριφερειάρχης ζήτησαν τη συγκρότηση μεικτών κλιμακίων από τις συναρμόδιες υπηρεσίες Περιβάλλοντος (ΥΠΕΚΑ, περιφέρεια), συνεπικουρούμενων από το κατά περίπτωση αναγκαίο προσωπικό (π.χ. αστυνομία, εισαγγελία, ιατρικούς, μηχανικούς), ώστε να πραγματοποιηθούν έκτακτοι έλεγχοι σε όλες τις νόμιμα λειτουργούσες εγκαταστάσεις της περιοχής (ενδεικτικά: διυλιστήρια, μονάδες επεξεργασίας υγρών αποβλήτων, μονάδες διαχείρισης φυσικού αερίου, μονάδες παραγωγής, αποθήκευσης, διακίνησης χημικών προϊόντων κ.ά.) και συστηματικοί έλεγχοι για τον εντοπισμό δραστηριοτήτων που λειτουργούν χωρίς άδεια ή καθ υπέρβαση της αδειοδότησής τους. Ζήτησαν, επίσης, να εκπονηθεί και να υλοποιηθεί ένα ολοκληρωμένο σχέδιο αστυνόμευσης περιοχών και σημείων, που από την εμπειρία είναι γνωστό ότι πραγματοποιούνται παράνομες δραστηριότητες (π.χ. περιοχή Σχιστού), και να πραγματοποιηθεί πλήρης έλεγχος του δικτύου από την ΕΥΔΑΠ, προκειμένου να εντοπιστούν παράνομες συνδέσεις από βιομηχανίες ή βιοτεχνίες της περιοχής, καθώς επίσης και να γίνει έλεγχος στις εγκαταστάσεις του Ακροκέραμου και του ΚΕΛ Ψυτάλλειας.

Σχέδιο για τη μέτρηση ρύπων

Σε συνάντηση που πραγματοποιήθηκε την περασμένη Τετάρτη μεταξύ του αναπληρωτή υπουργού Περιβάλλοντος, Σ. Φάμελλου, των αντιπεριφερειαρχών Πειραιά και Δυτικής Αττικής και του δημάρχου Δραπετσώνας-Κερατσινίου υιοθετήθηκαν κάποιες από τις προτάσεις του υπομνήματος. Πιο συγκεκριμένα, εντός της επόμενης εβδομάδας καταρτίζεται από την Ειδική Γραμματεία Σώματος Επιθεωρητών και Ελεγκτών -με τη συμβολή της ακαδημαϊκής και επιστημονικής κοινότητας, των αρμόδιων υπηρεσιών του ΥΠΕΝ και των δύο βαθμών αυτοδιοίκησης- ένα σχέδιο διενέργειας μετρήσεων ειδικών ατμοσφαιρικών ρύπων στην περιοχή με κατάλληλη μεθοδολογία επεξεργασίας τους, προκειμένου να καταστεί δυνατή η ταυτοποίηση της πηγής δυσοσμίας. Το σχέδιο θα διασφαλίζει κατάλληλη περιοδικότητα και χωρική κατανομή και, δίνοντας έμφαση στις περιοχές όπου υπάρχουν επαναλαμβανόμενα περιστατικά δυσοσμίας και όχλησης πολιτών, θα περιλαμβάνει και προμήθεια κατάλληλου εξοπλισμού για τη δειγματοληψία και την επεξεργασία των δειγμάτων. Θα έχει, δε, τη μορφή προγραμματικής σύμβασης, η οποία θα συγχρηματοδοτηθεί από την περιφέρεια Αττικής και το Πράσινο Ταμείο. Επιπλέον, θα αξιολογηθεί το δίκτυο σταθμών μέτρησης ατμοσφαιρικής ρύπανσης στις περιοχές της Δυτικής Αττικής και Πειραιά, για να εξεταστεί η προσθήκη αναλυτών ειδικών ρύπων και πιθανά νέα χωροθέτησή τους από τις αρμόδιες υπηρεσίες του ΥΠΕΝ και της περιφέρειας Αττικής. Θα πραγματοποιηθούν επίσης έλεγχοι σε όλους τους πιθανά ρυπασμένους χώρους, ιδιαίτερα κατά μήκος της ακτογραμμής της περιοχής σε εγκαταλειμμένες δραστηριότητες ή σε παλιές αποθέσεις, προκειμένου να ενταχθεί η αποκατάστασή τους στο επιχειρησιακό πρόγραμμα Υποδομών Μεταφορών, Περιβάλλοντος και Αειφόρου Ανάπτυξης (ΥΜΕΠΕΡΑΑ), με ευθύνη του ΥΠΕΝ, δίνοντας προτεραιότητα σε περιοχές που γειτνιάζουν με τις κοινωνικές και οικονομικές δραστηριότητες της περιοχής. Τέλος, θα διερευνηθεί η δυνατότητα εγκατάστασης από την ΕΥΔΑΠ συστήματος μετρήσεων/παρακολούθησης για συγκεκριμένους ρύπους, σχετικούς με τη δραστηριότητά της. Επιπλέον, αποφασίστηκε η εντατικοποίηση των περιβαλλοντικών ελέγχων σε όλη την περιοχή από την περιφέρεια Αττικής μέσω της συγκρότησης Κλιμακίου Ελέγχου Ποιότητας Περιβάλλοντος, με τη συμμετοχή του Σώματος Επιθεωρητών Περιβάλλοντος και τη διεξαγωγή περιοδικών ελέγχων σε όλες τις δραστηριότητες.
«Αυτό που σχεδιάζουμε θέλουμε να διαθέτει επάρκεια, επιστημονική πληρότητα και αξιοπιστία, γι’ αυτό επιλέγουμε στο σχεδιασμό αυτό να περιλάβουμε επιστημονικά εργαστήρια, ινστιτούτα και ΑΕΙ που διαθέτουν την επιστημονική γνώση, αλλά και τον κατάλληλο εξοπλισμό. Όπου χρειαστεί ή κριθεί απαραίτητο, η περιφέρεια θα συμβάλει στην αγορά εξοπλισμού», τονίζει ο κ. Γαβρίλης στην «Εποχή» για τις αποφάσεις της συνάντησης. «Ήδη η περιφέρεια υλοποιεί προγράμματα παρακολούθησης της ποιότητας τη ατμόσφαιρας στο λιμάνι του Πειραιά, αλλά και της ποιότητας των θαλάσσιων υδάτων με το ΕΛΚΕΘΕ και το Αστεροσκοπείο», συνεχίζει, ορίζοντας ως άμεσες προτεραιότητες την προγραμματική σύμβαση και τη σάρωση της περιοχής με ελέγχους που θα πραγματοποιηθούν από μικτά κλιμάκια των εμπλεκόμενων φορέων.

Αναμένοντας τη μετεγκατάσταση

lipasmata3

Ο κ. Βρεττάκος βρίσκει ότι οι αποφάσεις «είναι σε θετική κατεύθυνση σε ό,τι αφορά την οικοδόμηση ενός μηχανισμού που θα επιβεβαιώσει το πρόβλημα», τονίζοντας ότι και αυτές «θα κριθούν από το αποτελέσματος». Αναφερόμενος στην επίδραση της γραφειοκρατίας τα προηγούμενα δύο χρόνια στην υλοποίηση των ελέγχων και τη συγκρότηση αυτού του μηχανισμού και στον αντίκτυπο που έχει αυτή στην αξιοπιστία του κράτους και της τοπικής αυτοδιοίκησης, ευελπιστεί ότι το δίκτυο παρακολούθησης θα είναι έτοιμο σε 3-4 μήνες, «φαίνεται ότι ο υπουργός έχει τη διάθεση να τρέξει κάποια πράγματα», τονίζει. Για να συμπληρώσει «από την άλλη δεν γίνεται να αργήσει κι άλλο». Παράλληλα, περιγράφει ότι ο δήμος θα κινηθεί και με αυτόνομο τρόπο: «σε 2 μήνες —είναι κάτι που παλεύουμε 9 μήνες, τώρα— θα εγκαταστήσουμε στο χώρο που εντοπίζουμε το μεγαλύτερο πρόβλημα δικά μας μηχανήματα που επιλέξαμε με τη γνώμη του Αστεροσκοπείου και του ΕΜΠ για μετρήσεις οσμών και ρύπων. Έτσι, τόσο το κράτος όσο και οι επιχειρηματίες θα πρέπει να πάρουν θέση ανάλογα με τα αποτελέσματα των μετρήσεων που θα πραγματοποιήσει ο δήμος, χωρίς να μπορούν πλέον να αγνοούν το πρόβλημα».
Το μεγάλο στοίχημα, ωστόσο, για την πόλη της Δραπετσώνας και του Κερατσινίου είναι η μετεγκατάσταση των ρυπογόνων βιομηχανικών εγκαταστάσεων. Η νομοθετική ρύθμιση της ανάπλασης της περιοχής των Λιπασμάτων βάζει ένα χρονικό ορίζοντα 12 χρόνων από την ψήφισή της, ώστε όλες οι βιομηχανικές εγκαταστάσεις να έχουν απομακρυνθεί, λόγω αλλαγής χρήσης γης. Ωστόσο, για το δήμαρχο της περιοχής αυτό δεν είναι αρκετό. «Η νομοθετική παρέμβαση μάς κράτησε σε ένα καλό επίπεδο, αλλά πρέπει να ολοκληρωθεί με ένα σαφές χρονοδιάγραμμα απομάκρυνσης όλων των ρυπογόνων εγκαταστάσεων», τονίζει ο Χρήστος Βρεττάκος. Αυτή άλλωστε είναι και η θέση του Δήμου: «Χρειάζεται ένα σαφές, ασφυκτικό χρονοδιάγραμμα απομάκρυνσης και μετεγκατάστασης, όσο ασφυκτικό είναι το πρόβλημα για την πόλη, και εν τω μεταξύ μέτρα περιορισμού του κακού», συμπληρώνει ο δήμαρχος. Στην πρόσφατη συνάντηση με τον Σωκράτη Φάμελλο δεν τέθηκε το ζήτημα, λόγω του επείγοντος χαρακτήρα της. Η κυβέρνηση, όμως αποφεύγει να ασχοληθεί με το ζήτημα, παγώνοντας τη διαδικασία, καθώς υπάρχει δυσκολία εύρεσης χώρου μετεγκατάστασης. Στην πρώτη κοινή ανακοίνωση δημάρχου και αντιπεριφερειάρχη, μετά το επεισόδιο δυσοσμίας, προτάθηκε η προσωρινή διακοπή λειτουργίας των εργοστασίων της περιοχής, αρχής γενομένης από τις εγκαταστάσεις της Oil One και όποιων άλλες επιχειρήσεων κριθεί αναγκαίο και απαραίτητο από τις αρμόδιες υπηρεσίες, μέχρι να αποσαφηνιστεί πλήρως η εμπλοκή και συμμετοχή τους στο φαινόμενο της ρύπανσης και των έντονων δυσάρεστων οσμών.
Η πόλη και οι κάτοικοί της επιμένουν να βλέπουν ένα μέλλον χωρίς την Oil One, χωρίς τα τσιμεντάδικα της Lafarge και τις δεξαμενές των ΕΛΠΕ. Με αρχή το «Φεστιβάλ στη θάλασσα» πέρυσι το καλοκαίρι, το πρώτο και πολύ επιτυχημένο, και παρεμβάσεις στο θαλάσσιο μέτωπο της πόλης, ο δήμος προσπαθεί να οικειοποιηθεί το χώρο των Λιπασμάτων, δείχνοντας στην πράξη ότι οι εγκαταστάσεις αυτές δεν είναι συμβατές με τη ζωή της πόλης. Φέτος το φεστιβάλ θα επιστρέψει με διάρκεια όλο το καλοκαίρι και έναν υπότιτλο που θα περιγράφει μια πόλη χωρίς εργοστάσια, κρατώντας στο προσκήνιο έναν αγώνα που για τους κατοίκους είναι πάντα επίκαιρος. Παράλληλα, στις 18 Μαΐου με τη βοήθεια και της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, τα σχολεία της περιοχής πέριξ των εγκαταστάσεων της Oil One θα πραγματοποιήσουν περιβαλλοντική δράση στο χώρο ανάπλασης των Λιπασμάτων με τίτλο «Μια πόλη χωρίς εργοστάσια». Εκεί εκατοντάδες παιδιά θα ενημερωθούν για την ιστορία των Λιπασμάτων και τον αγώνα για να πραγματοποιηθεί το όνειρό τους για μια πόλη απαλλαγμένη από τη βαριά βιομηχανία. Εξάλλου, το επόμενο διάστημα αναμένεται να προκύψουν διάφορες κινητοποιήσεις, κυρίως γιατί το πρόβλημα κάνει την παρουσία του ακόμα εντονότερη τους καλοκαιρινούς μήνες, από διάφορες πρωτοβουλίες που μπορεί να έχουν διαφορετικά πολιτικά πλαίσια και τρόπους δράσεις: «ας κατεβαίνει ο κόσμος με όποια σημαία θέλει και με οποιαδήποτε πρωτοβουλία, αρκεί να έχουμε κοινό στόχο», αυτόν μιας πόλης χωρίς βαριές βιομηχανικές δραστηριότητες, σχολιάζει ο κ. Βρεττάκος

Πέτρος Κοντές