Ο ανταγωνισμός εντείνεται

Προοπτικές και προβλήματα από την κατασκευή αγωγού ρωσικού φυσικού αερίου μέσω Τουρκίας

Το τελευταίο διάστημα εντάθηκαν οι πιέσεις από τις ΗΠΑ, κυρίως προς τη Γερμανία, για τον περιορισμό ή τη μη πραγματοποίηση του δεύτερου αγωγού μεταφοράς ρωσικού φυσικού αερίου «North Stream-2» μέσω της Βαλτικής. Όσο η προσοχή ήταν στραμμένη προς αυτή τη κατεύθυνση, με γρήγορους ρυθμούς ολοκληρωνόταν το θαλάσσιο τμήμα της μιας γραμμής του αγωγού «Turkish Stream» δυναμικότητας 15,75 δισ. κυβικών. Ο ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν και ο τούρκος ομόλογός του Ρατζέπ Ταγίπ Ερντογάν παρακολούθησαν μέσω τηλεδιάσκεψης από την Κωνσταντινούπολη την ολοκλήρωση της εγκατάστασης του αγωγού και έδωσαν εντολή να προχωρήσει άμεσα η δεύτερη γραμμή. Στο βυθό της Μαύρης θάλασσας σε βάθος 2000 μέτρων τοποθετήθηκαν 800 χλμ αγωγού από το πλοίο Pioneering Spirit (ένα από τα μεγαλύτερα πλοία τοποθέτησης αγωγών στον κόσμο, οι διαστάσεις του οποίου είναι όσο έξι ποδοσφαιρικά γήπεδα). Τώρα απομένει η κατασκευή του χερσαίου τμήματος του αγωγού στο έδαφος της Τουρκίας για να ολοκληρωθεί, σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα, μέχρι τέλος του 2019. Ο τούρκος πρόεδρος ανάφερε μετά την ολοκλήρωση της κατασκευής της πρώτης γραμμής του «Turkish Stream» ότι η Τουρκία θα είναι στην πρώτη τριάδα των μεγαλύτερων καταναλωτών ρωσικού φυσικού αερίου μετά την Γερμανία και την Ιταλία. Ένα άλλο χαρακτηριστικό της Τουρκίας είναι ότι θα προμηθεύεται φυσικό αέριο απευθείας από τη Ρωσία, χωρίς τη μεσολάβηση άλλων χωρών. Οι ποσότητες φυσικού αερίου που θα μεταφέρει η πρώτη γραμμή του αγωγού προορίζονται για τις ανάγκες της Τουρκίας.
Οι ΗΠΑ άσκησαν, χωρίς αποτέλεσμα, ισχυρές πιέσεις προς την Τουρκία για να μην ολοκληρωθεί η κατασκευή της πρώτης γραμμής του αγωγού. Οι πιέσεις όμως θα ενταθούν για να παρεμποδιστεί η κατασκευή της δεύτερης γραμμής του «Turkish Stream» δυναμικότητας επίσης 15,75 δισ. κυβικών/χρόνο που μέσω τις ευρωπαϊκής Τουρκίας θα προορίζεται για τη Βουλγαρία, τη Σερβία, την Ουγγαρία και την Αυστρία.

Ο ρόλος της Βουλγαρίας

Ο πρόεδρος της Βουλγαρίας, Ρούμεν Ράντεφ, δήλωσε ότι η Βουλγαρία θα επιθυμούσε τη δημιουργία ενός αγωγού που θα την συνέδεε κατευθείαν με τη Ρωσία, αλλά προς το παρόν βολεύεται με την επέκταση της δεύτερης γραμμής του «Turkish Stream». Η δήλωση αυτή μοιάζει με ανέκδοτο γιατί τέσσερα χρόνια πριν, κάτω από τις πιέσεις των ΗΠΑ, ακύρωσε την κατασκευή του αγωγού «South Stream», που θα συνέδεε τη Βουλγαρία με τα ρωσικά κοιτάσματα και από κει θα έφτανε μέχρι την Αυστρία. Η Ρωσία βλέπει με σκεπτικισμό αυτή την εξέλιξη, να περάσει δηλαδή ο αγωγός από τη Βουλγαρία. Η Ρωσία ζητάει εγγυήσεις από την Ευρωπαϊκή Ένωση ότι δε θα παρεμποδιστεί η κατασκευή του αγωγού μέσω Βουλγαρίας προς την Ευρώπη.
Ένας λόγος που ακυρώθηκε η κατασκευή του αγωγού «South Stream» είναι ότι η ΓΚΑΖΠΡΟΜ ήταν ταυτόχρονα και παραγωγός και μεταφορέας φυσικού αερίου προς τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κάτι που θα ερχόταν σε αντίθεση με το τρίτο ενεργειακό πακέτο, το οποίο διαχωρίζει τους παραγωγούς από τους μεταφορείς για να μη δημιουργούνται μονοπωλιακές καταστάσεις. Πλέον, η ΓΚΑΖΠΡΟΜ έχει αποφασίσει ότι δεν είναι διατεθειμένη να κατασκευάσει αγωγούς στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτό θα το κάνουν οι ίδιες οι χώρες. Κατ’ αυτό τον τρόπο η ρώσικη πλευρά προσπαθεί να στερήσει από τις Βρυξέλλες τη νομική βάση για άσκηση πίεσης στη Βουλγαρία, τη Σερβία, την Ουγγαρία, τη Σλοβενία και την Αυστρία για ακύρωση της δεύτερης γραμμής του «Turkish Stream».
Κανένας δεν μπορεί να υποστηρίξει με βεβαιότητα ότι έχουν αρθεί τα εμπόδια για την κατασκευή της δεύτερης γραμμής του «Turkish Stream». Αντίθετα θα ασκηθούν ισχυρές πιέσεις από τις ΗΠΑ σε όλους τους συμμετέχοντες με σκοπό να αποτραπεί η κατασκευή του αγωγού. Το ίδιο γίνεται και θα ενταθεί προς τη Γερμανία και τους συμμετέχοντες στην κατασκευή του αγωγού «North Stream-2»
Για αρκετό καιρό η ΓΚΑΖΠΡΟΜ εξέταζε για τη δεύτερη γραμμή δύο εναλλακτικές διαδρομές σύνδεσης με τις ευρωπαϊκές χώρες. Η πρώτη ήταν μέσω Βουλγαρίας και η δεύτερη μέσω Ελλάδας. Θεωρήθηκε ότι η διαδρομή μέσω της Ελλάδας προς τη Νότια Ιταλία δεν ήταν συμφέρουσα για δύο λόγους: α) η Ελλάδα καταναλώνει περίπου μόνο 3 δισ. κυβικά φυσικού αερίου το χρόνο και β) στη Νότια Ιταλία η κατανάλωση φυσικού αερίου δεν αυξάνεται γιατί το μεγαλύτερο μέρος της βιομηχανίας βρίσκεται στη Βόρεια Ιταλία και επιπλέον η Νότια Ιταλία συνδέεται με δύο αγωγούς φυσικού αερίου από την Αλγερία.

Η Ουκρανία

Η Ουκρανία είναι η χώρα που θα θιγεί περισσότερο από την κατασκευή τόσο του «Turkish Stream» όσο και του «North Stream-2». Αν ολοκληρωθούν οι δύο αγωγοί μετά το 2019, η Ουκρανία θα χάσει μόνο από το τράνζιτ 2,5 -3 δισ. δολάρια το χρόνο. Ο επικεφαλής της ΓΚΑΖΠΡΟΜ, Αλεξέι Μίλλερ, πρόσφατα δήλωσε ότι όταν θα μπουν σε εκμετάλλευση οι δύο αγωγοί, το τράνζιτ μέσω Ουκρανίας από το 2020 και μετά θα είναι 10-15 δισ. κυβικά το χρόνο, δηλαδή 300-400 εκατ. δολάρια. Αν μέχρι το τέλος του 2019 δεν έχει ολοκληρωθεί η κατασκευή της δεύτερης γραμμής του «Turkish Stream» τότε το τράνζιτ θα είναι 25-30 δισ. κυβικά ή αντίστοιχα 500-700 εκατ. δολάρια. Όλα τα παραπάνω δείχνουν ότι ο ανταγωνισμός γύρω από τους αγωγούς φυσικού αερίου θα ενταθεί τα επόμενα χρόνια.
Μιχάλης Πέρας