Ο Ιγκλέσιας νίκησε. Μπορεί να πείσει;

ispania

Του Στίβεν Φόρτι

Το συνέδριο «Βισταλέγκρε ΙΙ» σηματοδοτεί μια σημαντική στιγμή στοχασμού στην ιστορία του Ποδέμος. Ο Πάμπλο Ιγκλέσιας νίκησε με μια εξαιρετικά μεγάλη προσέλευση: πάνω από 150 χιλιάδες άτομα. Επανεκλέχθηκε γενικός γραμματέας του κόμματος με 89%, το κείμενο των πολιτικών του θέσεων έλαβε το 56% και στο Πολιτικό Συμβούλιο το ψηφοδέλτιό του έχει την απόλυτη πλειοψηφία (37 σύμβουλοι στους 62). Ο αντίπαλός του και πρώην νούμερο δύο, Ινίγκο Ερεχόν, σταμάτησε στο 33%. Οι αντικαπιταλιστές του ευρωβουλευτή Μιγκέλ Ουρμπάν και της Τερέζας Ροντρίγκεθ, ηγετικού στελέχους της Ανδαλουσίας, που προσέγγισαν ξανά τον Ιγγλέσιας, μετά το συνέδριο «Βισταλέγκρε Ι», τον Οκτώβρη του 2014, απέκτησαν γύρω στο 10%.

Η νέα ανθρωπογεωγραφία

Ο Ιγκλέσιας διαθέτει επομένως την απόλυτη πλειοψηφία και τώρα πρέπει να αποδείξει ότι ξέρει να τη διαχειριστεί. Στο νέο Συμβούλιο Συντονισμού, το πολιτικό όργανο των 14 μελών, οι θέσεις-κλειδιά βρίσκονται σταθερά στα χέρια του ρεύματος του Ιγκλέσιας. Στους υποστηρικτές του Ερεχόν ανατέθηκαν ρόλοι που σε κάθε περίπτωση δεν είναι δευτερεύοντες, παρόλο που η αλλαγή σε σχέση με τους τελευταίους μήνες είναι προφανής. Ενισχύεται ο Πάμπλο Ετσενίκε, που εξακολουθεί να είναι ο γραμματέας Οργάνωσης και εξαφανίζεται το πολιτικό γραφείο, που ήταν στα χέρια του Ερεχόν, στον οποίο ανατίθεται η γραμματεία στρατηγικής ανάλυσης και διακυβέρνησης. Στον αντικαπιταλιστή Μιγκέλ Ουρμπάν ανατίθεται η γραμματεία για την ΕΕ. Ο Ερεχόν χάνει το ρόλο του εκπροσώπου στη Βουλή, που ανατίθεται στην Ιρένε Μοντέρο, εξαιρετικά πιστή στον Ιγκλέσιας, αποκτά όμως σε αντάλλαγμα τη θέση του υποψηφίου στην περιφέρεια της Μαδρίτης.
Παρότι οι εντάσεις των τελευταίων μηνών μοιάζουν να έχουν ξεπεραστεί, οι προκλήσεις είναι πολλές.

Πολλές προκλήσεις

Οι συγκλίσεις, στις οποίες συμμετέχει το Ποδέμος και οι οποίες εδραιώθηκαν στη Γαλικία και στην Καταλονία —τον Απρίλιο θα ιδρυθεί το νέο κόμμα που προωθείται από τη δήμαρχο της Βαρκελώνης Άντα Κολάου— είναι στην ουσία ανεξάρτητες και άλλες περιφερειακές οργανώσεις ζητούν μεγαλύτερη αυτονομία, από την Ανδαλουσία έως τη Χώρα των Βάσκων. Δεν θα είναι εύκολο για το Ποδέμος να παραμείνει ενωμένο και δυνατό για να μεταβληθεί, όπως είπε ο Ιγκλέσιας στο τέλος του συνεδρίου, σε «εκείνο το όργανο της κοινωνικής πλειοψηφίας που ωθεί προς την αλλαγή που χρειάζεται η Ισπανία». Ο ερεχονισμός ηττάται, αλλά δεν καταστρέφεται. Το ένα τρίτο των ψήφων δεν είναι λίγο και θα παραμείνει μια σημαντική φωνή στο προσεχές μέλλον.
Στο κόμμα υπάρχει μια πλειοψηφία και μια μειοψηφία, που διαλέγονται και συγκρούονται. Το Ποδέμος είναι ένα σύγχρονο κόμμα και, από κάθε άποψη, είναι παιδί των αξιών της αριστεράς και βρίσκεται κοντά σ’ αυτές. Αν στην αρχή οικοδομούσε την αριστερά, χωρίς να την ονομάζει, τώρα την ονομάζει, χωρίς φόβο. Αυτή ήταν η πρόκληση του Ιγκλέσιας, που είναι περισσότερο συνδεδεμένος με τη σκέψη του Γκράμσι και με την έννοια της ηγεμονίας που θεωρητικοποιήθηκε από τον ιταλό διανοούμενο και πολιτικό, παρά με τη σκέψη του Ερνέστο Λακλάου, από τον οποίο εμπνέεται ο Ερεχόν. Δεν απαρνιέται το λαϊκισμό, έναν αριστερό λαϊκισμό, πολύ διαφορετικό από εκείνους που μαίνονται από τη μια πλευρά του Ατλαντικού μέχρι την άλλη, αλλά τον διεκδικεί, συνδέοντάς τον με μια παράδοση κινημάτων και κοινωνικών αιτημάτων.

Επιστροφή στους δρόμους

Άρχισε, λοιπόν, μια νέα φάση για το Podemos, που γεννήθηκε από το κίνημα 15-M, από τους Αγανακτισμένους, για να μετατρέψει το λαϊκό θυμό σε πολιτική στρατηγική. «Έχουμε βάλει ένα πόδι στη Βουλή, πρέπει να έχουμε χίλια στην κοινωνία» επανέλαβε ο Πάμπλο Ιγκλέσιας, μιλώντας ξεκάθαρα για συγκεκριμένες παρεμβάσεις που θα ελαφρύνουν τα προβλήματα του κόσμου, και για «ενεργή αλληλεγγύη». Ο Ιγκλέσιας έπεισε ακριβώς λόγω του ανοίγματος στις κοινωνικές δυναμικές, με την ιδέα ενός κόμματος που δεν κλείνεται μέσα στην κοινοβουλευτική λογική και στο παιχνίδι εξουσίας —ένα σημαντικό δεδομένο σε μια χώρα που βγαίνει από έναν εξαντλητικό εκλογικό κύκλο που ενέπλεξε το Ποδέμος από τη γέννησή του. Από την άλλη, όμως, μ’ αυτή την επιλογή ο Ιγκλέσιας σπρώχνει το κόμμα σε ένα πεδίο καταφανώς αριστερό.
Η πρόθεση του κόμματος είναι να λερώσει τα χέρια του, προσπαθώντας να ριζώσει περισσότερο στις περιφέρειες και να οικοδομήσει μορφές αλληλοβοήθειας για να αναπληρώσει τις ελλείψεις του κοινωνικού κράτους. Η κοινωνική δυσφορία είναι μεγάλη. Στην Ισπανία, παρότι η οικονομική μεγέθυνση υπερβαίνει το 3% εδώ και δύο χρόνια, η μεσαία τάξη συρρικνώνεται κάθε μήνα και περισσότερο. Είναι η δεύτερη χώρα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με πρώτη την Κύπρο, στην οποία έχουν αυξηθεί περισσότερο οι ανισότητες από την αρχή της κρίσης.

Ελπίζει στην τύχη του ΠΑΣΟΚ

Ο Ιγκλέσιας, πολύ περισσότερο από τον Ερεχόν, επιμένει στη μετωπική αντιπαράταξη με το φιλελεύθερο-σοσιαλδημοκρατικό μπλοκ εξουσίας —τον ιστορικό δικομματισμό Λαϊκού Κόμματος – Σοσιαλιστικού Κόμματος που κυβέρνησε την Ισπανία μετά τον Φράνκο— για να δουλέψει στο πεδίο της εναλλακτικής. Η ελπίδα είναι ότι το ΣΚ θα έχει το τέλος του ΠΑΣΟΚ. Η Ισπανία, όμως, δεν είναι η Ελλάδα και οι ίβηρες σοσιαλιστές, παρότι βρίσκονται σε βαθιά κρίση, δεν είναι σίγουρο ότι θα έχουν το τέλος του Βενιζέλου και της παρέας του.
Η δομή του ΣΚ είναι ακόμη γερή, κυρίως στην κεντρική και νότια Ισπανία, όπου, όπως στην Ανδαλουσία, κυβερνά συνεχώς από το τέλος της δικτατορίας. Όμως, η εκπαραθύρωση, τον περασμένο Οκτώβριο, του πρώην γενικού γραμματέα Πέδρο Σάντσεθ, που υπερασπιζόταν το «όχι» σε μια νέα κυβέρνηση Ραχόι, δημιούργησε ένα σημαντικό ρήγμα. Το κόμμα χωρίστηκε στα δύο. Η βάση επαναστάτησε κριτικάροντας και τον «ανέγγιχτο» Φελίπε Γκονζάλεθ, που κατηγορήθηκε ότι μηχανορραφούσε στο παρασκήνιο υπέρ ενός μεγάλου συνασπισμού. Η νέα προσωρινή ηγεσία, υπό την καθοδήγηση του Χαβιέρ Φερνάντεθ από τις Αστούριες, προσπάθησε να κερδίσει χρόνο, αναβάλλοντας το ξεκαθάρισμα λογαριασμών: τον Μάιο θα λάβουν χώρα οι εσωκομματικές εκλογές και τον Ιούνιο το συνέδριο. Για την ώρα οι υποψήφιοι είναι δύο: ο ίδιος ο Σάντσεθ, που διεκδικεί ένα αριστερό ΣΚ, και ο πρόεδρος της Βουλής της περσινής αποτυχημένης νομοθετικής περιόδου, Πάτσι Λόπεθ, που προσπαθεί να επανενώσει το κόμμα σε μια αριστερή μετριοπαθή θέση. Είναι, όμως, ακόμη απούσα από το προσκλητήριο η περιφερειάρχης της Ανδαλουσίας ,Σουζάνα Ντίαθ, που από πολλούς ορίζεται ως το φαβορί, στην οποία στοιχηματίζει η παλιά φρουρά του κόμματος, από τον Φελίπε Γκονζάλεθ ως τον αναστημένο Χοσέ Λουίς Ροντρίγκεθ Θαπατέρο. Σε περίπτωση που νικήσει η Ντίαθ, που εκπροσωπεί τη δεξιά του κόμματος, πολλά μέλη θα σχίσουν την κομματική ταυτότητα και δεν αποκλείεται και μια διάσπαση.

Στόχος, η πλειοψηφία

Η νίκη του Ιγκλέσιας κόβει τα πόδια του Πέδρο Σάντσεθ. Δεν θα υπάρξει χείρα βοηθείας των Ποδέμος προς τους σοσιαλιστές, όπως θα ήθελε ο Ερεχόν. Η Σουζάνα Ντίαθ μπορεί να αφήσει ένα στεναγμό ανακούφισης. Αυτός που χαμογελάει περισσότερο από όλους είναι όμως ο Ραχόι, ο οποίος βγήκε ενισχυμένος από το συνέδριο του Λαϊκού Κόμματος, που πραγματοποιήθηκε στη Μαδρίτη τις ίδιες μέρες με αυτό του Ποδέμος: μια αριστερή εναλλακτική είναι τώρα αδιανόητη. Οι σοσιαλιστές βρίσκονται μεταξύ σφύρας και άκμονος. Μεταξύ της απόσυρσης της στήριξης στην κυβέρνηση Ραχόι και την προκήρυξη εκλογών, που προαναγγέλλονται καταστροφικές για ένα Σοσιαλιστικό Κόμμα σε ιστορικό ελάχιστο ποσοστό, και της διατήρησης στη ζωή του ιδιαίτερου ισπανικόυ «μεγάλου συνασπισμού», παρέχοντας εξωτερική στήριξη σε μια κυβέρνηση της δεξιάς μαζί με τους νεοφιλελεύθερους Θιουταντάνος. Αυτή είναι μια κατάσταση από την οποία βγαίνει κανείς χαμένος σε κάθε περίπτωση. Τον Ραχόι δεν τον ενδιαφέρει να καταστρέψει το Σοσιαλιστικό Κόμμα. Ένα ισχυρό Ποδέμος, που καταβροχθίζει τους σοσιαλιστές, θα ήταν ένας εφιάλτης και για το Λαϊκό Κόμμα. Αυτή είναι η ελπίδα και η πρόκληση του Ιγκλέσιας. Θα τα καταφέρει;

Μετάφραση: Τόνια Τσίτσοβιτς

*Ερευνητής του Istituto de Historia Contemporanea dell’Universidade Nova de Lisboa και καθηγητής στην Universidad Autónoma de Barcelona.