Της
Αλίκης Παπαδομιχελάκη
Δεν μπορεί κανείς να είναι σίγουρος για τις πολιτικές εξελίξεις στην Λιβύη ενώ τα παγκόσμια μέσα μαζικής ενημέρωσης κάνουν μεγάλη σπέκουλα. Την μια μέρα είναι νεκρός ο Ισλάμ, γιός του Καντάφι, και την επόμενη τον βλέπουμε να ηγείται μεγάλης διαδήλωσης στην Τρίπολη. Σήμερα καταζητούν τον Καντάφι, ενώ το ΝΑΤΟ σχεδιάζει σύνοδο την ερχόμενη Τρίτη στις Βρυξέλλες για τον τρόπο που θα «συμβάλει στον εκδημοκρατισμό και στην οικοδόμηση» της χώρας. Είναι μεγάλα τα γεωστρατηγικά και γεωπολιτικά συμφέροντα ντόπιων και ξένων δυνάμεων στην Σαχάρια και υποσαχάρια περιοχή. Διάφοροι αναλυτές της Δύσης «αποφασίζουν» στα κανάλια, για πάρτη του Λίβυου λαού, ποιες μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες θα εκμεταλλευτούν ποια κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου. Η Λιβύη είναι η τρίτη πετρελαϊκή δύναμη των αραβικών χωρών. Διαθέτει όμως και μεγάλο υποσαχάριο πλούτου σε νερό.
Ιστορικές καταβολές
Η Λιβύη αποτελείται ιστορικά από τρεις περιοχές, την Κυρηναία (κάτω από την παμπάλαια επιρροή αρχαίων ελλήνων και αιγυπτίων) την Τρίπολη κάτω από ρωμαϊκή επιρροή και την Φάζζα κάτω από την επιρροή βεδουίνικων φυλών. Ο διαχωρισμός αυτός συνεχίστηκε και στα χρόνια της αραβικής επικυριαρχίας. Ενώθηκε για πρώτη φορά επί αποικιοκρατίας (από τους Ιταλούς που σφαγίασαν τον πληθυσμό της Τρίπολης). Επί βασιλείας Ιντρίς (1952-69), παρέμεινε ενωμένη σε μια ημικυρίαρχη πολιτικά και οικονομικά χώρα. Ο Ιντρίς ανήκε στην θρησκευτική κοινότητα των Σανούσι (μια παραλλαγή των Σούφι). Το στρατιωτικό πραξικόπημα του Καντάφι έβαλε τέλος στην βασιλεία και εγκαθίδρυσε μια κυβέρνηση κάτω από τον απόλυτο έλεγχό του. Η κυβέρνηση αυτή μέχρι την αρχή των 80χρονων συμμετείχε ενεργά στο κίνημα των Αδεσμεύτων.
Η οικονομική ανάπτυξη στηρίχτηκε κύρια στο πετρέλαιο και ο Καντάφι εξασφάλισε τα πρώτα χρόνια μια κοινωνική ανακατανομή προς όφελος ευρύτερων στρωμάτων. Η οικονομική μονοκουλτούρα (υδρογονάνθρακες) και οι αγροτικο-βεδουίνικες ιστορικές καταβολές δεν επέτρεψαν να αναπτυχθούν επαρκώς ταξικά χαρακτηριστικά γνωρίσματα, όπως αυτά που γνώρισε στην ιστορία της η Ευρώπη. Στην Λιβύη έλειπε μια στοιχειωδώς ελεύθερη συνδικαλιστική δραστηριότητα. Ενώ συνδικαλιστικά κινήματα, έστω και με φιμώσεις Μπααθικού ή Νασερικού χαρακτήρα, υπήρχαν στις άλλες χώρες του Μάγρεμπ (Αλγερία, Τυνησία, Μαρόκο) αλλά και στην Αίγυπτο. Η Λιβύη ήταν η μοναδική από τις προαναφερόμενες χώρες στην οποία δεν αναπτύχθηκε αριστερό και μαρξιστικό κίνημα.
Πληθυσμιακά η Λιβύη έχει μέχρι σήμερα 19 φυλές βεδουίνων και βερβερίνων, που δεν έχουν ακόμα αποκτήσει την οικονομικο-πολιτισμική ομογένεια του εθνούς-κράτους. Και αυτός είναι ένας πρόσθετος παράγοντας, που διευκολύνει διάφορα πολιτικά παιχνίδια για το μοίρασμα της πίτας. Είναι μια από τις λιγότερο πολυπληθείς χώρες του αραβικού κόσμου με 6 εκατ. σήμερα, (το 1968 που πήρε την εξουσία ο Καντάφι είχε πληθυσμό μόνο 2 εκατομμυρίων).
Σε οικονομικό επίπεδο
Συγκριτικά με άλλες αραβικές χώρες, ο ορυκτός της πλούτος φτάνει και περισσεύει να θρέψει τον πληθυσμό για πολλές δεκαετίες. Προϋπόθεση βέβαια είναι, ότι τα κέρδη από την εξαγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου θα χρησιμεύσουν για νέες επενδύσεις και σε άλλους τομείς, αναγκαίους για μια οικονομική ανέλιξη του λαού. Άρα, οι πολιτικοί συσχετισμοί που θα προκύψουν, θα παίξουν ουσιαστικό ρόλο στο αν ο ζητούμενος εκδημοκρατισμός θα είναι οικονομικός, κοινωνικός και πολιτικός, ή αν θα επιστρέψει σε νέες μορφές αποικιοκρατίας, τόσο δημοφιλείς στις παγκόσμιες οικονομικές ελίτ της εποχής κρίσης, που βιώνει ο πλανήτης.
Γεωστρατηγικά διακυβεύματα
Δεν είναι τυχαίο ότι Αγγλία, Γαλλία και Ιταλία (πρώην χώρες- αποικιοκράτες στην Αφρική με ιδιαίτερη ιστορική επιρροή στα δρώμενα της χώρας) αποφάσισαν μονομερώς να εισβάλουν για να την “απελευθερώσουν”. Γιατί ενώ τα ΜΜΕ μιλούσαν μόνο για βομβαρδισμούς, είναι γνωστό ότι επίλεκτες δυνάμεις και σύμβουλοι συνέβαλαν από την Βεγγάζη στις επιθέσεις κατά του Καντάφι. Σε συνέχεια, μετά την απόφαση του ΟΗΕ, την οποία προκάλεσαν με την συνδρομή των ΗΠΑ, κλήθηκε το ΝΑΤΟ να παίξει τον ρόλο για τον οποίο συνεχίζει να υπάρχει, δηλαδή αυτόν του Ευρωμεσογειακού στρατιωτικού επιτηρητή. Γιαυτό και στην περίπτωση της Λιβύης δεν μπορούμε να μιλάμε για αυθόρμητο κίνημα εκδημοκρατισμού.
Δεν νοείται δημοκρατία με συμμετοχή του ΝΑΤΟ. Δεν πρόκειται για ιδεολόγημα. Είναι η πικρή ιστορική εμπειρία που εξάγει ένας ανιδιοτελής παρατηρητής σε Αφγανιστάν και Ιράκ είναι ελληνική και βαλκανική εμπειρία. Βασικός στόχος στην Λιβύη για αυτούς που κρατούν τα ινία του ΝΑΤΟ είναι να διασφαλίσουν την εγκατάσταση μόνιμων βάσεων της Africom, κάτι που δεν έχουν ακόμα επίσημα αποδεχθεί οι Αφρικανικές χώρες και για αυτό αμερικανικές βάσεις κρύβονται στα παράλια της Δυτικής Σαχάρας, με την ανοχή του Μαρόκου.
Σίγουρα η Λιβύη ήταν πολιτικά μια προσωποπαγής ηγεμονία. Δεν έχουν όμως το ηθικό δικαίωμα να μιλούν για εκδημοκρατισμό αυτοί οι κύκλοι που στρέφονται με βία και καταστολή κατά των κοινωνικών διεκδικήσεων ευρύτερων στρωμάτων στο εσωτερικό των χωρών τους. Το επιβεβαιώνουν, όταν συμπράττουν πολιτικά με την άκρα δεξιά, όπου με συγκεκριμένες επιλογές, στρέφονται ενάντια στην δημοκρατική υπόσταση της ίδιας της γνώσης (βλ. «μεταρρυθμίσεις» στην Παιδεία).
Η Λιβύη είναι πολύ σημαντική γεωστρατηγικά. Χωρίζει την Αίγυπτο από την Τυνησία, μπαίνοντας έτσι σφήνα στις ειρηνικές διεκδικήσεις των πλατειών των δύο αυτών χωρών, για ουσιαστικό εκδημοκρατισμό και όχι επίφαση κοινοβουλευτικής δημοκρατίας. Συνορεύει (πάνω από 900 χιλιόμετρα) με την γειτονική και εξίσου πλούσια σε υδρογονάνθρακες Αλγερία. Έχει σύνορα με τις υποσαχάριες χώρες στις οποίες γίνεται ήδη εκμετάλλευση κοιτασμάτων ουρανίου από την Δύση (Γαλλία και ΗΠΑ) . Η Σαχάρα είναι επίσης πλούσια σε υπόγεια ύδατα. Έχουμε μήπως φτάσει στην εποχή του παγκόσμιου πολέμου για το νερό;
Αν πάρουμε υπόψη την μάχη που δίνεται στην Χιλή εδώ και μισό αιώνα για την επικυριαρχία της δεξιάς και των εκεί οικονομικών συμφερόντων των ΗΠΑ, φαίνεται πως ο παράγοντας ελέγχου του νερού (παγετώνες) επικυριαρχεί στην σκέψη των μεγάλων αφεντικών της παγκόσμιας οικονομίας εδώ και χρόνια.
Δεν υπάρχει αμφιβολία πως η αλλοπρόσαλλη πολιτική προσωπικότητα του Καντάφι, με όλο το γελοίο φολκλόρ που την περιέβαλε, συμβάλει στην αποδοχή μιας εναλλακτικής λύσης. Το ζητούμενο είναι αν αυτή θα είναι θετική για το μέλλον του Λίβυου λαού, αν θα επηρεάσει θετικά στην ειρήνη και στον εκδημοκρατισμό της Βόρειας Αφρικής, ή αν δυστυχώς μεταβληθεί σε ένα νέο προπύργιο του άκρατου νεοφιλελευθερισμού με την συνακόλουθη προσπάθεια για στρατιωτικό έλεγχο περιοχών κλειδιά του πλανήτη.
Όπως και να εξελιχθούν τα πράγματα, το Μάγρεμπ, για όσους το γνωρίζουν, δεν είναι περιοχή πληθυσμών που βασικό τους κρέντο είναι το «σφάξε με Αγά μου ν’ αγιάσω». Η νεολαία των χωρών αυτών επιθυμεί να αποκτήσει γνώσεις, δεξιότητες και βελτιωμένες συνθήκες ζωής. Επιθυμεί όμως και την αναγκαία ελευθερία, που αποτελεί προϋπόθεση για να κατακτήσει τα παραπάνω. Στην σημερινή περίοδο των γοργών πολιτικών και τεχνολογικών αλλαγών, αλλά και των ευκολότερων μορφών οριζόντιας επικοινωνίας, ας ευχηθούμε στην νεολαία της Βόρειας Αφρικής να ανοίξει τα φτερά της, με ούριο άνεμο τους δικούς της αγώνες για ένα καλύτερο αύριο των κοινωνιών τους.
•
| < Προηγούμενο | Επόμενο > |
|---|
