Eξι μήνες μετά τις πρώτες διαδηλώσεις, το δικτατορικό καθεστώς της Λιβύης φαίνεται πως βρίσκεται στο τέλος του. Τη στιγμή, όμως, που συνεχίζονται οι εχθροπραξίες στην πρωτεύουσα και σε άλλες πόλεις, οι δυτικές δυνάμεις και ιδιαίτερα η Γαλλία, η Βρετανία και οι ΗΠΑ ετοιμάζονται να εγκαταστήσουν στο έδαφος της Λιβύης τις ειδικές τους δυνάμεις για όσο χρόνο ο Καντάφι θα αποτελεί «απειλή για τη χώρα»… Και «για όσο χρόνο τους το ζητήσουν»!
Η αραβική άνοιξη, δηλαδή οι επαναστάσεις στην Αίγυπτο και την Τυνησία, που ανέτρεψαν τα τυραννικά καθεστώτα στις χώρες αυτές, είχε την επίδρασή της και στη Λιβύη, όπως και στις άλλες αραβικές χώρες. Οι εξεγέρσεις τους αντιμετωπίστηκαν με τη βία και τη δύναμη των όπλων. Ο Μουαμάρ Καντάφι στη Λιβύη δεν δίστασε να στρέψει τα όπλα κατά του λαού του και να τον αιματοκυλίσει. Στο τραγικό αυτό γεγονός στηρίχθηκε η απόφαση 1973 του Συμβουλίου Ασφαλείας, με την οποία οι δυνάμεις των δυτικών χωρών υπό το ΝΑΤΟ θα δημιουργούσαν μια εναέρια ζώνη προστασίας, εμποδίζοντας τις δυνάμεις του Καντάφι να βομβαρδίζει το λαό.
Τα όρια δράσης των δυτικών στον αέρα παραβιάστηκαν όμως, από τους ίδιους αμέσως μετά την απόφαση. Από τον περασμένο Μάρτιο άρχισαν οι βομβαρδισμοί και συνεχίστηκαν εναντίον όχι μόνο στρατιωτικών στόχων, με αποτέλεσμα τα θύματα να ανέρχονται συνολικά σε πάνω από είκοσι χιλιάδες.
Οι βομβαρδισμοί δεν είχαν τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Έτσι, χρειάστηκε να στείλουν πολύ γρήγορα ειδικές δυνάμεις επί τόπου, «μισθοφόρους» για να εκπαιδεύσουν, να στρατολογήσουν και να οργανώσουν τους εξεγερμένους (τους ατάκτους). Ορισμένοι αναλυτές αναφέρουν ότι αυτό είχε συμβεί πριν καν εμφανιστεί στο προσκήνιο το ΝΑΤΟ. Οι εξεγερμένοι είχαν ανάγκη από όπλα. Αυτά ανέλαβε να τους προμηθεύσει η Γαλλία, όπως αποκάλυψε στις 16 Ιουνίου 2011 η εβδομαδιαία σατιρική εφημερίδα «Κανάρ Ανσενέτ». Έτσι έφθασαν στη Βεγγάζη κανόνια των 105 χιλιοστών, αντιαεροπορικά βλήματα, παραβιάζοντας το εμπάργκο όπλων, με το επιχείρημα της ανθρωπιστικής βοήθειας. Τα όπλα, όμως, χωρίς τους εκπαιδευτές θα ήταν άχρηστα, έπρεπε να βρεθούν εκεί οι κατάλληλοι άνθρωποι.
Κρίσιμος ο Σεπτέμβρης για το ΝΑΤΟ
Παρ’ όλα αυτά τα αποτελέσματα δεν ήταν ικανοποιητικά. Τις τελευταίες ημέρες οι αναλυτές προέβλεπαν τη συνέχιση των μαχών για πολλές εβδομάδες ακόμα. Όλα όμως άλλαξαν το 48ωρο στις αρχές της εβδομάδας που πέρασε, όταν οι εξεγερμένοι που είχαν καταλάβει την πόλη Ζαμπίγια 40 χλμ δυτικά της Τρίπολης, προχώρησαν πολύ πιο γρήγορα απ’ ότι προβλεπόταν. Και αυτό οφείλεται, σύμφωνα με ανταποκριτές, στο γεγονός ότι οι βρετανικές και οι γαλλικές ειδικές δυνάμεις, καθώς και αυτές των ΗΠΑ άλλαξαν τακτική, επιταχύνοντας τα χτυπήματα κατά των δυνάμεων του Καντάφι.
Γιατί αποφάσισαν να αλλάξουν τακτική; Χωρίς αμφιβολία οι διαφωνίες στους κόλπους των εξεγερμένων όχι μόνο δεν κόπασαν, αλλά αντίθετα, έπαιρναν ευρύτερες διαστάσεις. Η νομιμότητα του Μεταβατικού Εθνικού Συμβουλίου που έχει την έδρα του στη Βεγγάζη, άρχισε να αμφισβητείται, έγιναν φανερές οι διαφωνίες στους κόλπους του. Ο θάνατος του στρατηγού Γιούνες, στρατιωτικού ηγέτη των εξεγερμένων, πριν από λίγες ημέρες, είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου των διαφωνιών που υπάρχουν.
Ο πιο καθοριστικός λόγος, όμως, είναι ότι το ΝΑΤΟ θα ήθελε να τελειώσει με έναν πόλεμο που έχει καταστροφικά πολιτικά αποτελέσματα και στοιχίζει όλο και περισσότερο. Η εφημερίδα «Λε Μοντ» τόνιζε ότι «το ΝΑΤΟ δεν έχει την πρόθεση να μείνει για πάντα στη Λιβύη». Ο Σεπτέμβριος είναι ένα κρίσιμος μήνας αποφάσεων για τη Συμμαχία, γιατί θα επανεξεταστεί η πορεία των στρατιωτικών επιχειρήσεων. Ένας άλλος λόγος είναι «οι πετρελαϊκές εταιρείες είναι επίσης ανυπόμονες να ξαναπάρουν το δρόμο για τη Λιβύη», γράφει η «Λε Μοντ», και συνεχίζει: «Οι βασικές χώρες που έχουν εμπλακεί (στον πόλεμο) κατά του Καντάφι, μεταξύ των οποίων η Γαλλία είναι πρώτη στη γραμμή, έχουν σημαντικά κέρδη από αυτή τη στρατιωτική στήριξη».
Να αποφευχθούν τα αντίποινα
Οι συγκρούσεις δεν έχουν σταματήσει μετά την είσοδο των εξεγερμένων στην Τρίπολη. Οι δυνάμεις του Καντάφι έχουν αποτραβηχτεί προς την πόλη Σύρτη, γενέτειρα του Καντάφι και των συμμάχων του. Όλα δείχνουν ότι οι δυνάμεις που του έχουν απομείνει προσπαθούν να ανασυγκροτηθούν. Αυτή η πόλη, στην οποία μπορεί να βρίσκεται και ο Καντάφι εάν έχει εγκαταλείψει την πρωτεύουσα, θα είναι η τελευταία ισχυρή του θέση μαζί με ό,τι έχει απομείνει από το παλιό καθεστώς, αναφέρουν οι ανταποκριτές.
Το Μεταβατικό Εθνικό Συμβούλιο που σκοπεύει να εγκατασταθεί μόνιμα στην Τρίπολη, κάλεσε τις δυνάμεις του να αποφύγουν τις πράξεις αντεκδίκησης σε όσους αντιπάλους πέσουν στα χέρια τους.
Τον περασμένο Ιούλιο το «Παρατηρητήριο για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, κατήγγειλε τις εκτελέσεις από τις ομάδες των εξεγερμένων, ατόμων που δεν αναγνώριζαν την εξουσία τους. Εξάλλου αυτή η κατάσταση ανησυχεί τις δυτικές πρωτεύουσες, οι οποίες φοβούνται το χάος που μπορεί να επικρατήσει μετά το καθεστώς Καντάφι, καθώς και τον κίνδυνο να δημιουργηθεί πολιτικό κενό, που θα μπορούσε να καλύψει η πιο οργανωμένη πολιτική δύναμη, οι ισλαμιστές.
ΤΟ ΝΑΤΟ έτοιμο
να παραμείνει εκεί… για πάντα
Η δύσκολη κατάσταση που έχει δημιουργηθεί, προκαλεί πολλά προβλήματα «που είναι δύσκολο να τα διαχειριστούν οι ίδιοι οι Λίβυοι», υποστήριζε ο υπουργός Άμυνας της Βρετανίας. Συνεπώς δεν είναι καθόλου ξαφνικό ότι «το ΝΑΤΟ θα παραμείνει όσο καιρό χρειαστεί…» Η αποτροπή της σφαγής εξελίχθηκε σε πόλεμο διαρκείας του ΝΑΤΟ. Αφού αποκλείστηκαν οι πολιτικές λύσεις.
Ο πρόεδρος της Νότιας Αφρικής Ζακόμπ Ζούμε ήταν πολύ σαφής, όταν είπε ότι «αυτοί (το ΝΑΤΟ) που έχουν αρκετές ικανότητες, ακόμα και να βομβαρδίσουν τις χώρες, υπονόμευσαν τις πρωτοβουλίες και τις προσπάθειες της Αφρικανικής Ένωσης για πολιτική λύση που θα ρύθμιζε το πρόβλημα της Λιβύης» και θα μπορούσε «να σώσει από το θάνατο πολλές ανθρώπινες ζωές».
Για τις δυτικές χώρες σημασία δεν έχει τι λέει ο πρόεδρος της Νότιας Αφρικής, αλλά πώς θα οργανώσουν κατά τον καλύτερο τρόπο την μετά Καντάφι εποχή, την καταλήστευση του πλούτου της χώρας. Ήδη οι τελευταίες ανταποκρίσεις επικεντρώνονται σ’ αυτό ακριβώς το ζήτημα. Όχι, βέβαια, ότι ο Καντάφι δεν συνεργάστηκε αρμονικά μαζί τους. Ιδιαίτερα μετά το 2003, με τις αποζημιώσεις που έδωσε για τα θύματα του Λόκεμπι, μέχρι και κόκκινο χαλί του έστρωσαν στο Μέγαρο των Ηλυσίων για να τον υποδεχθούν. Σήμερα όμως επιδιώκουν την ολοκληρωτική αρπαγή του πλούτου.
Στη Λιβύη, ωστόσο, εμπλέκονται και άλλες δυνάμεις. Η Κίνα –στο ίδιο μήκος κύματος βρίσκεται και η Ρωσία– έκανε γνωστό στο γ. γ. του ΟΗΕ πως θα πρέπει «να αναλάβουν τα Ηνωμένα Έθνη αντί για τις δυτικές κυβερνήσεις την ανοικοδόμηση της Λιβύης».
Μ. Κοβάνης
Το φάντασμα της διάσπασης
Η Λιβύη στερείται των ισχυρών κοινωνικών δομών και σήμερα διατρέχει τον κίνδυνο διάσπασης λόγω των φυλετικών διαιρέσεων.
Ο Μουαμάρ Καντάφι κράτησε 42 χρόνια τη χώρα κάτω από τη δικτατορική του κυριαρχία, αυτοανακηρύχθηκε ηγέτης της επανάστασης, χωρίς να οικοδομήσει μια κρατική δομή, ούτε εθνική συνείδηση άξια του ονόματός της. Προτίμησε να παίζει με τις φυλετικές διαμάχες, ώστε να εδραιώσει καλύτερα την εξουσία του. Θα αφήσει πίσω του μια χώρα βαθιά διαιρεμένη, που διατρέχει τον κίνδυνο να κυριαρχηθεί από τον ανταγωνισμό για τον έλεγχο των εσόδων που αποφέρουν τα πετρέλαια.
Η Τζαμαχιρίγια (υποτίθεται το πραγματικό κράτος των μαζών), όργανο του δικτάτορα Καντάφι, σε ένα σύνθετο σύστημα συνεννόησης ανάμεσα στις βασικές φυλές: (Μπαρφαλάχ στην ανατολή, Καντάφα, από όπου κατάγεται και ο Καντάφι, στο κέντρο, της Μακαρχά στα δυτικά, καθώς και τις φυλές Τουαρέγκ και Τουβού στο Νότο).
Τα προβλήματα που ρύθμιζε η διανομή των εσόδων από τα πετρέλαια και το μοίρασμα των θέσεων σε τομείς κλειδιά στους κόλπους της εξουσίας (στρατό, ασφάλεια, αστυνομία, χρηματοπιστωτικό σύστημα, δικαιοσύνη). Έτσι ώστε να διατηρείται η ισορροπία ανάμεσα στις ανεξάρτητες φυλές και η σταθερότητα του πελατειακού συστήματος στο οποίο κυριαρχούσαν οι οικογενειακές φατρίες του «ηγέτη».
Ταυτόχρονα ο Καντάφι καταπίεζε και έπνιγε κάθε τάση για μια αυτόνομη και σύγχρονη κοινωνική οργάνωση. Σε τέτοιο σημείο που η Λιβύη παρέμεινε φυλακισμένη σ’ ένα αρχαϊκό, πολιτικό και κοινωνικό σύστημα. Η χώρα παρέμενε χωρίς σύνταγμα, χωρίς πολιτικά κόμματα, χωρίς συνδικάτα και κοινωνικές οργανώσεις, χωρίς κοινωνικές και πολιτιστικές δομές.
Μετά τον Καντάφι το βασικό στοίχημα για τη χώρα είναι να αποτρέψει κάθε απειλή διάσπασής της. στις 12 Απριλίου, δηλαδή πριν λίγους μήνες, εξήντα ηγέτες και εκπρόσωποι των φυλών που συνήλθαν στη Βεγγάζη, με διακήρυξή τους εκφράζουν τη θέληση να οικοδομήσουν «μια Λιβύη ενιαία» μετά την εποχή Καντάφι. Ακόμα ανέφεραν ότι «απέναντι στις απειλές σε βάρος της ενότητας της χώρας μας, στις μηχανορραφίες και την προπαγάνδα του δικτάτορα και της οικογένειάς του, εμείς διακηρύσσουμε ότι είμαστε ενωμένοι. Κανείς δεν μπορεί να μας διασπάσει. Συμμεριζόμαστε το ίδιο ιδανικό για μια Λιβύη ελεύθερη, δημοκρατική και ενωμένη». Η διακήρυξη αυτή φαίνεται πως εκφράζει τις δυνάμεις που είχαν στη σκέψη τους την αραβική άνοιξη. Το ερώτημα είναι αν μετά τον Καντάφι θα αφήσουν το λαό της Λιβύης να πραγματοποιήσει τα όνειρά του. Στη νέα φάση και περιπέτεια που μπήκε, χρειάζεται ασφαλώς τη διεθνή λαϊκή συμπαράσταση.
Μ. Κ.
| < Προηγούμενο | Επόμενο > |
|---|
