Της
Βιβής Κεφαλά
Η πτώση της Τρίπολης είναι πια γεγονός. Οι εξεγερμένοι, μετά από έξι μήνες συγκρούσεων, και με την πλήρη διπλωματική, πολιτική και στρατιωτική βοήθεια της Δύσης, κατέλαβαν επί τέλους την λιβυκή πρωτεύουσα1. Όμως, η κατάσταση που επικρατεί στις περιοχές που ελέγχει το Εθνικό Μεταβατικό Συμβούλιο, και κυρίως στην Τρίπολη, που σφυροκοπήθηκε από τις δυτικές δυνάμεις, είναι δραματική εξ αιτίας των καταστροφών που αναπόφευκτα προκαλεί ο πόλεμος. Αλλά το ζήτημα δεν εξαντλείται εδώ. Όπως ήταν αναμενόμενο, τα προβλήματα στις υποδομές της χώρας και κυρίως στην ηλεκτροδότηση και στην ύδρευση είναι τεράστια, χωρίς να μιλήσει κανείς για ελλείψεις σε βασικά είδη διατροφής και φάρμακα. Η κατάσταση όμως γίνεται ακόμα χειρότερη λόγω του ότι δεν έγινε, έγκαιρα τουλάχιστον, αποκομιδή όχι των απορριμμάτων αλλά των πτωμάτων ξένων, κυρίως Αφρικανών, που κείτονταν στους δρόμους της πρωτεύουσας, χωρίς κανείς να νοιαστεί να τα κηδέψει.
Ο θάνατος του Άλλου
Η αδιαφορία απέναντι στον θάνατο του Άλλου, στην περίπτωση αυτή, δείχνει τη βαθειά επιθυμία για εκδίκηση προς τους μισθοφόρους του καθεστώτος, τους λεγόμενους «Αφρικανούς του Καντάφι». Πολλοί από τους άταφους νεκρούς θα πρέπει να ήταν πράγματι μισθοφόροι. Πολλοί όμως θα πρέπει να ήταν και ξένοι εργάτες που εγκλωβίστηκαν στη χώρα και έπεσαν θύματα των βιολογικών τους χαρακτηριστικών, δηλαδή του χρώματος του δέρματος τους και των χαρακτηριστικών του προσώπου τους. Ωστόσο, η εκδίκηση και η αδιαφορία πρός τους νεκρούς αυτούς, θέτει σε κίνδυνο και την υγεία των ζωντανών, καθώς υπάρχουν όλες οι προϋποθέσεις για την εξάπλωση επιδημιών.
Παράλληλα, μια τέτοια στάση δεν προοιωνίζει τίποτα καλό σχετικά με το πώς θα συμπεριφερθεί η νέα εξουσία στους υποστηρικτές του παλαιού καθεστώτος, εάν δηλαδή θα υπάρξουν αντίποινα και τι είδους, πράγμα το οποίο έχει ιδιαίτερη σημασία. Κατ΄ αρχήν, η αποφυγή αντιποίνων θα διευκόλυνε την επιστροφή στην ομαλότητα, όποτε γίνει αυτή η επιστροφή. Κατά δεύτερον, αν το Εθνικό Μεταβατικό Συμβούλιο ακολουθήσει μία ρεβανσιστική πολιτική, αυτό θα ενισχύει την απόφαση των τελευταίων υποστηρικτών του Καντάφι να πολεμήσουν μέχρις εσχάτων, αφού το τέλος του πολέμου σημαίνει ταυτοχρόνως και το δικό τους τέλος.
Είναι αυτονόητο, ότι μία τέτοια εξέλιξη θα απομάκρυνε το τέλος του πολέμου και θα προκαλούσε ακόμα περισσότερα δεινά στον λιβυκό λαό. Επίσης, υπάρχει ο κίνδυνος να εξαπολυθεί ένα κυνήγι μαγισσών, με στόχο τους υποστηρικτές του κανταφικού καθεστώτος. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα ήταν καταστροφικό, όπως –τηρουμένων των αναλογιών- έδειξε το προηγούμενο του Ιράκ, όπου οι Αμερικανοί κατέστρεψαν όλες τις κυβερνητικές δομές, διέλυσαν τον στρατό και την αστυνομία, με την δικαιολογία ότι αποτελούσαν στηρίγματα του καθεστώτος. Αντί όμως να «οικοδομήσουν την δημοκρατία» δημιούργησαν το απόλυτο χάος, όπου το αίμα ρέει συνεχώς εδώ και οκτώ χρόνια. Μία αντίστοιχη πολιτική και στην Λιβύη, όχι μόνο στερείται νοήματος, αφού όλοι οι δημόσιοι λειτουργοί – και όχι μόνο- είχαν αναγκαστικά σχέση με το καθεστώς, αλλά και θα θέσει σε σκληρή δοκιμασία την εύθραυστη συνοχή της χώρας, όπου η σύνδεση με την φυλή παραμένει εξαιρετικά ισχυρή.
Τα πραγματικά προβλήματα
Προς το παρόν, πάντως, το Εθνικό Μεταβατικό Συμβούλιο, βρίσκεται αντιμέτωπο με σημαντικά προβλήματα όπως:
• Η ολοκλήρωση του ελέγχου του λιβυκού εδάφους αφού μία μικρή αλλά σημαντική περιοχή της χώρας, δηλαδή η γενέτειρα του Καντάφι, δεν βρίσκεται ακόμα υπό τον έλεγχο του.
• Η σύλληψη του Μουαμάρ Καντάφι, ο οποίος συνεχίζει να διαφεύγει και ο οποίος συνεχίζει να καλεί τους υποστηρικτές του σε μάχη μέχρις εσχάτων εναντίον των αντιπάλων του.
• Ο έλεγχος της εξουσίας γιατί μπορεί να υπάρχει διεθνής αναγνώριση2 αλλά οι διεκδικητές της είναι πολλοί.
• Η διευθέτηση των σχέσεων της νέας λιβυκής εξουσίας με τους «φίλους της Λιβύης»3, που υπόσχονται οικονομική βοήθεια4 στην Τρίπολη, με αντάλλαγμα βεβαίως την σύναψη προνομιακών συμβολαίων για την εκμετάλλευση των λιβυκών πετρελαίων.
• Η ανοικοδόμηση της χώρας και ο εκδημοκρατισμός της. Αν ο πρώτος από τους δύο αυτούς στόχους έχει σοβαρές πιθανότητες επιτυχίας, ο δεύτερος αποτελεί έναν άθλο, που είναι αμφίβολο το εάν και κατά πόσον θα πραγματοποιηθεί.
Η Λιβύη βρίσκεται, λοιπόν, στο «τέλος της αρχής» και ο δρόμος που έχει να διανύσει είναι μακρύς, δύσκολος και σε καμία περίπτωση ευθύγραμμος.
Η Συρία στο έλεος της βίας του Άσαντ
Στην άλλη πλευρά του αραβικού κόσμου, η Συρία μάλλον βρίσκεται στην «αρχή του τέλους». Αν και το καθεστώς Άσαντ υφίσταται τις ασφυκτικές πιέσεις συμμάχων και εχθρών, φίλων και αντιπάλων, δεν φαίνεται διατεθειμένο να παραιτηθεί και να σταματήσει τη βία που ασκεί εναντίον των πολιτών εδώ και έξι μήνες.
Πώς όμως θα μπορούσε να σταματήσει να ασκεί βία; Πώς θα μπορούσε να προχωρήσει σε δημοκρατικά ανοίγματα και να κάνει μεταρρυθμίσεις, μετά από τόσους μήνες καταστολής; Η απάντηση είναι απλή: δεν μπορεί, διότι αυτού του είδους τα αιτήματα, τα οποία για ένα μικρό χρονικό διάστημα αποτέλεσαν και εξαγγελίες του καθεστώτος, έπρεπε να έχουν ικανοποιηθεί εδώ και καιρό, δηλαδή στις αρχές της εξέγερσης.
Όμως το καθεστώς δεν υλοποίησε τις εξαγγελίες του είτε διότι φοβήθηκε ότι ακόμα και μικρά βήματα προς την κατεύθυνση του εκδημοκρατισμού θα σήμαιναν το τέλος του είτε διότι επικράτησε η άποψη της σιδηράς πυγμής της παλιάς φρουράς του κόμματος μπάαθ, που νέμεται την εξουσία από το 1970 είτε διότι το καθεστώς υπολόγιζε ότι η Δύση δεν επρόκειτο να αναμειχθεί στρατιωτικά στην Συρία, απασχολημένη καθώς ήταν με άλλα διεθνή προβλήματα, λ.χ. με την Λιβύη, είτε, τέλος, διότι υπολόγιζε ότι ο περιφερειακός της ρόλος, εγγύηση του οποίου αποτελεί το καθεστώς, θα απέτρεπε αυτόκλητους σωτήρες από το να αναλάβουν δράση.
Εγκλωβισμένοι στη βία
Οι υπολογισμοί αυτοί επαληθεύτηκαν μέχρι στιγμής, όμως η κατάσταση στην Εγγύς Ανατολή φαίνεται, για μία ακόμα φορά να ανατρέπεται. Τώρα πλέον το καθεστώς είναι εγκλωβισμένο στην ίδια του τη βία, αφού όσο και εάν ο αριθμός των θυμάτων της καθεστωτικής καταστολής στην Συρία είναι στην πραγματικότητα απροσδιόριστος, μια και στηρίζεται σε εκτιμήσεις και είναι ενδεχομένως υπερβολικός εσχεμμένα ή όχι, η καταστολή είναι πραγματική και είναι αιματηρή.
Αυτό το γεγονός, συνδυαζόμενο με τις εσωτερικές αντιπαλότητες που ξανάρθαν στο προσκήνιο, όπως αυτές μεταξύ των διαφόρων εθνοτικών και θρησκευτικών ομάδων, θα μπορούσαν, εφ΄ όσον ενταθούν, να δημιουργήσουν μία ακόμα πιο περίπλοκη κατάσταση στην Συρία αλλά και στην ευρύτερη περιοχή. Από την μία πλευρά, κάποιες από τις αντίπαλες ομάδες θα μπορούσαν να συνταχθούν με το καθεστώς, ώστε να αντιμετωπίσουν καλλίτερα τους αντιπάλους τους, όπως η αλεβιτική μειονότητα, στην οποία ανήκει η πολιτική ελίτ της χώρας, εναντίον της πλειοψηφίας των σουνιτών.
Όμως και εδώ υπάρχει αντιπαλότητα, καθώς υπάρχουν Άραβες σουνίτες και Κούρδοι σουνίτες, δηλαδή άνισες εθνοτικές ομάδες, που μπορεί να στραφούν η μία εναντίον της άλλης, εάν οι Κούρδοι της χώρας αποφασίσουν να διεκδικήσουν δικαιώματα ή κάποιου είδους αυτονομία. Αυτός είναι ένας από τους βασικούς λόγους που ώθησαν την Τουρκία να προσπαθήσει να παρέμβει διπλωματικά και πολιτικά στην Συρία, φθάνοντας μάλιστα στο σημείο να ζητήσει ούτε λίγο ούτε πολύ την παραίτηση του Μπασάρ αλ Άσαντ. Από την άλλη πλευρά, υπάρχει το ενδεχόμενο να δημιουργηθούν συγκρούσεις ανάμεσα στους υποστηρικτές ενός κοσμικού κράτους και των Σύρων ισλαμιστών, πράγμα το οποίο σημαίνει μία νέα και επίφοβη διελκυστίνδα, η οποία μπορεί να λάβει σοβαρές περιφερειακές διαστάσεις στις νέες περιφερειακές συνθήκες που δημιούργησαν οι αραβικές εξεγέρσεις.
Το φάσμα του εμφυλίου
Θα μπορούσε κανείς να συνεχίσει να απαριθμεί τα ενδεχόμενα νέων εσωτερικών συγκρούσεων στην Συρία, από τις οποίες άλλες θα ευνοούν το καθεστώς και άλλες θα ενισχύουν την εναντίον του εξέγερση. Θα μπορούσε επίσης να αναφερθεί και στις περιφερειακές ανακατατάξεις που θα προκύψουν εάν ένα από τα ενδεχόμενα γίνει πραγματικότητα. Αυτή ακριβώς η αμφίρροπη κατάσταση περιπλέκει ακόμα περισσότερο το πρόβλημα της Συρίας, καθώς ενισχύει την απόφαση του καθεστώτος να συνεχίσει την καταστολή, πυροδοτεί τους φόβους των γειτονικών κρατών, τροφοδοτεί τις ελπίδες των εξεγερμένων και δημιουργεί ανησυχίες για την ανάπτυξη κεντρόφυγων δυνάμεων.
Η Τρίπολη έπεσε αλλά η Δαμασκός όχι. Αν και οι δύο περιπτώσεις είναι διαφορετικές, το φάσμα του εμφυλίου είναι και στις δύο χώρες ορατό.
Σημειώσεις:
1Στις 26 Αυγούστου το Εθνικό Μεταβατικό Συμβούλιο της Λιβύης ανακοίνωσε ότι μεταφέρεται στην Τρίπολη, από όπου θα κυβερνήσει την χώρα.
2Την 1η Σεπτεμβρίου η Μόσχα αναγνώρισε το Εθνικό Μεταβατικό Συμβούλιο
3 Στις αρχές Σεπτεμβρίου έγινε στο Παρίσι η σύνοδος των «φίλων της Λιβύης» στην οποία συμμετείχαν 60 χώρες και διεθνείς οργανισμοί, της οποίας συμπρόεδροι ήταν ο πρόεδρος της Γαλλίας και ο πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου, δηλαδή οι ηγέτες των δύο χωρών που ηγήθηκαν της επίθεσης κατά του καθεστώτος Καντάφι
4Μέχρι στιγμής και με βάση όσα έχουν δεί το φώς της δημοσιότητας, η δυτική βοήθεια εξαντλείται σε συμβουλές και στην αποδέσμευση οικονομικών πόρων της ίδιας της Λιβύης, που είχαν δεσμευθεί στα πλαίσια των κυρώσεων που είχε επιβάλει η Δύση στο καθεστώς Καντάφι.
| < Προηγούμενο | Επόμενο > |
|---|
