ΩΣ ΤΑ ΑΚΡΑ ΤΟΥ ΑΡΑΒΙΚΟΥ ΝΟΤΟΥ
Του
Νικόλα Βουλέλη
Η προσφυγή στα Ηνωμένα Έθνη με αίτημα την αναγνώριση παλαιστινιακού κράτους ήταν το αναμενόμενο συμπλήρωμα της «αραβικής άνοιξης», που συνεχίζει να σαρώνει την περιοχή από τις ακτές του Ατλαντικού ως τα βάθη του Αραβο-περσικού Κόλπου!
Ο άνεμος των αλλαγών, που άρχισε να πνέει σαρωτικά στις αρχές του χρόνου, δεν πρόκειται να κοπάσει. Όμως, οι εξελίξεις δεν ακολουθούν ομοιόμορφη πορεία, ούτε είναι δυνατό κάτι τέτοιο, αφού είναι τεράστιες οι διαφορές ανάμεσα στις 22 αραβικές χώρες.
Η προσέγγιση με βάση τη θεωρία του «ντόμινο», που έβλεπε να καταρρέουν το ένα μετά το άλλο τα αραβικά καθεστώτα με λαϊκές εξεγέρσεις είναι τελείως απλουστευτική και ανιστόρητη. Οι συνθήκες διαφέρουν ριζικά, τα αιτήματα ποικίλουν και μετά τους πρώτους αιφνιδιασμούς, πολλά καθεστώτα πήραν τα μέτρα τους για να αντιμετωπίσουν κάθε απειλή.
Το Παλαιστινιακό δεν θα μπορούσε, λοιπόν, να λείψει από την αραβική ανάταση και η προσφυγή στα Ηνωμένα Έθνη αποβλέπει να υπερκεράσει την ισραηλινή αδιαλλαξία -που απολαμβάνει την ανοιχτή πλέον στήριξη του Αμερικανού προέδρου, ο οποίος ελπίζει ότι το εβραϊκό λόμπι θα τον επανεκλέξει- και να αποκαλύψει τον αληθινό χαρακτήρα του ζητήματος.
Ότι πρόκειται, δηλαδή, για ένα κράτος, το Παλαιστινιακό, που θα είναι αναγνωρισμένο από τη διεθνή κοινότητα -και όχι για κάποια «εδάφη»-, το οποίο κατέχεται παρανόμως από ένα άλλο κράτος και αυτό έχει συνέπειες. Η κίνηση αυτή δεν λύνει, βέβαια, αυτομάτως το ζήτημα. Αλλά το θέτει σε ένα άλλο πλαίσιο και αυτό είναι που τρέμει η ισραηλινή κυβέρνηση των Νετανιάχου – Λίμπερμαν, αναλογιζόμενη ενδεχόμενες προσφυγές στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης και στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο!
Το παλαιστινιακό αίτημα αποκαλύπτει και την τραγική κατάσταση στην οποία βρίσκεται η Ευρωπαϊκή Ένωση και στο επίπεδο της εξωτερικής πολιτικής, καθώς δεν υπάρχει ενιαία στάση και τα κράτη-μέλη εμφανίζονται είτε να υποστηρίζουν την παλαιστινιακή ανεξαρτησία, είτε να συμπλέουν με το Ισραήλ, είτε να υιοθετούν μια αμήχανη ουδέτερη στάση για να μην εκτεθούν...
Ο σπόρος της αμφισβήτησης
φυτρώνει παντού
Ο αραβικός κόσμος βρίσκεται συνολικά σε αναβρασμό, έστω και αν δεν σημειώνονται παντού ραγδαίες εξελίξεις. Μετά τις ανατροπές στην Τυνησία, Αίγυπτο και Λιβύη, ο σπόρος της αμφισβήτησης έχει φυτρώσει παντού και, ανάλογα με τις συνθήκες ελευθερίας που επικρατούν, εκφράζεται ένας τεράστιος πλούτος απόψεων για τις μελλοντικές μορφές διακυβέρνησης. Τα δορυφορικά κανάλια και το διαδίκτυο φέρνουν σε κάθε σπίτι εικόνες και ιδέες, σπάζοντας τα στεγανά και εμπλουτίζοντας το διάλογο.
Η Τυνησία είναι η πρώτη χώρα που, στις 23 Οκτωβρίου, θα πραγματοποιήσει εκλογές μετά τη λαϊκή εξέγερση. Όλοι περιμένουν με ανυπομονησία τα αποτελέσματα για να δουν τα ποσοστά που θα συγκεντρώσουν οι νέες πολιτικές δυνάμεις, που αναδείχθηκαν μετά την αλλαγή και κυρίως τα ισλαμικά κόμματα - μετριοπαθή ή όχι – τα οποία θα μετάσχουν για πρώτη φορά σε εκλογές.
Η χώρα αυτή, παρά το γεγονός ότι διαφέρει σημαντικά από την Αίγυπτο, θα λειτουργήσει ως βαρόμετρο και για τις εξελίξεις στη χώρα του Νείλου, όπου η στρατιωτική ηγεσία προσπαθεί να εξασφαλίσει τις καλύτερες δυνατές συνθήκες για να περιφρουρήσει τον καθοριστικό ρόλο της στο μέλλον, πριν κηρυχθούν οι εκλογές.
Η Αίγυπτος είναι αναμφίβολα το κέντρο του αραβικού κόσμου και από την έκβαση της αναμέτρησης εκεί, θα κριθούν όχι μόνο το μελλοντικό σύστημα διακυβέρνησης, αλλά και οι περιφερειακές ισορροπίες και οι αλλαγές σε αρκετές άλλες χώρες.
Δύο προσανατολισμοί
στην Αίγυπτο
Είναι χαρακτηριστικό ότι η πρόσφατη επίσκεψη του Τούρκου πρωθυπουργού Ερντογάν στο Κάιρο έδωσε την ευκαιρία να αναδειχθούν εύγλωττα οι θεμελιώδεις διαφορές ανάμεσα στους υποστηρικτές ενός φιλελεύθερου, αντιπροσωπευτικού συστήματος και στους ποικίλους οπαδούς της ισλαμικής διακυβέρνησης, οι οποίοι - απερίφραστα ή ευσχήμως - υποστηρίζουν την εφαρμογή της «σαρία», δηλαδή του ισλαμικού νόμου...
Ο Ερντογάν έδωσε δείγματα πολιτικής ευελιξίας και όχι μόνο επισκέφθηκε και τον πατριάρχη των Κοπτών, όχι μόνο αρνήθηκε τον χαρακτηρισμό «ισλαμικό» για το κόμμα του, αλλά έδωσε και ένα μάθημα πολιτικής στους φανατικούς «Αδελφούς Μουσουλμάνους», λέγοντάς τους ότι «ένα κοσμικό κράτος που εξασφαλίζει την ελευθερία της πίστης για όλες τις θρησκείες» δεν απαγορεύει την ανάδειξη ενός πιστού μουσουλμάνου στην εξουσία!
Η κατάσταση στη Λιβύη χαρακτηρίζεται από αβεβαιότητα, καθώς οι εξεγερμένοι ελέγχουν σχεδόν όλη τη χώρα, εκτός από ένα-δύο προπύργια του Καντάφι, όπου οι υποστηρικτές του αμύνονται σκληρά, ίσως και με την παρουσία μερικών από τους γιους του ανάμεσά τους. Ο ίδιος βρίσκεται μάλλον σε κάποιο κρησφύγετο της αχανούς αυτής χώρας από όπου και απευθύνει τα παραληρηματικά μηνύματά του, αλλά δεν αποτελεί πλέον υπολογίσιμο κίνδυνο.
Η μεγάλη απειλή για τη Λιβύη είναι ότι το «Εθνικό Μεταβατικό Συμβούλιο» δεν μπόρεσε ακόμη να σχηματίσει κυβέρνηση που να περιλαμβάνει εκπροσώπους από ολόκληρη τη χώρα, να εκφράζει δηλαδή τις διάφορες φυλές και περιοχές, ενώ παράλληλα οι χιλιάδες ένοπλες ομάδες δεν φαίνεται να υπακούουν σε ένα ενιαίο κέντρο.
Η τραγικότητα της Συρίας
Εκεί, όμως, που τα πράγματα είναι ακόμη χειρότερα είναι στη Συρία, όπου το καθεστώς του Μπασάρ ελ Άσαντ συνεχίζει να ασκεί ωμή βία κατά των πολιτών. Επί μήνες, ο στρατός και οι δυνάμεις ασφαλείας του καθεστώτος σκοτώνουν, συλλαμβάνουν και βασανίζουν ανενόχλητα, καθώς οι διεθνείς αντιδράσεις περιορίζονται σε φραστικές μόνο καταδίκες.
Ρωσία και Κίνα αρνούνται να συμφωνήσουν σε σοβαρές κυρώσεις, γιατί φοβούνται μήπως επαναληφθεί το σκηνικό της Λιβύης, ενώ το Ιράν παραμένει σταθερά στο πλευρό του Άσαντ, γιατί είναι το μόνο στήριγμά της Τεχεράνης, μαζί με την Χεζμπολάχ του Λιβάνου στον αραβικό κόσμο.
Ακριβώς λόγω της στρατηγικής θέσης της Συρίας, αλλά και της περίπλοκης σύνθεσης του πληθυσμού της - σουνίτες, αλαουΐτες και χριστιανοί – ενδεχόμενη ανατροπή του καθεστώτος προκαλεί τρόμο όχι μόνο στις γειτονικές χώρες - Τουρκία, Ισραήλ, Ιορδανία, Ιράκ, Λίβανος - αλλά και στις Ηνωμένες Πολιτείες και τις μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες, κυρίως την πρώην αποικιακή δύναμη Γαλλία.
Κανείς δεν είναι σε θέση να προβλέψει τις επιπτώσεις που θα είχε σε ολόκληρη την περιοχή η ανατροπή του Άσαντ και της εξουσίας του, που στηρίζεται στη μειονότητα των αλαουϊτών, αλλά κυβερνά ουσιαστικά τη χώρα.
Η νότια άκρη
Στη νότια άκρη του αραβικού κόσμου, στην Υεμένη, η κατάσταση είναι ακόμη πιο περίπλοκη, καθώς το κίνημα για την ανατροπή του αυταρχικού καθεστώτος του Άλι Αμπντάλα Σάλεχ έχει εμπλακεί σε μια αιματηρή αναμέτρηση φυλών, τοπικών εξουσιών και στασιαστών στρατιωτικών. Εκεί, η «αραβική άνοιξη» δέχεται τις καυτές ριπές του σαουδαραβικού καθεστώτος, το οποίο, αφού διέσωσε με την ωμή βία των όπλων τη μοναρχία του Μπαχρέιν, δεν είναι διατεθειμένο να αφήσει να καταρρεύσει στο μαλακό υπογάστριό του, το καθεστώς της Υεμένης.
Τόσο η Σαουδική Αραβία, όσο και οι υπόλοιπες μοναρχίες του αραβικού κόσμου νιώθουν την απειλητική αύρα της «αραβικής άνοιξης» και σπεύδουν να την ξορκίσουν, είτε με γενναίες αυξήσεις και παροχές - μιας που διαθέτουν τα δισεκατομμύρια του πετρελαϊκού πλούτου - είτε με συμβολικά μέτρα, όπως την παροχή του δικαιώματος ψήφου στις γυναίκες της Σαουδικής Αραβίας...
Στη δυτική άκρη, στο αραβικό Μάγρεμπ, η μοναρχία στο Μαρόκο έσπευσε να προσφέρει στο λαό νέο σύνταγμα, που περιορίζει ελάχιστα, βέβαια, την εξουσία της, ελπίζοντας ότι θα εκτονωθεί έτσι η λαϊκή πίεση για ελευθερίες, δημοκρατία και κοινωνική δικαιοσύνη.
Η «αραβική άνοιξη» έχει ακόμη πολύ δρόμο μπροστά της -βρίσκεται μόλις στην αρχή της. Αλλά αν μπορεί να εξαχθεί ένα πρώτο συμπέρασμα είναι ότι δεν υπάρχει επιστροφή. Σίγουρα δεν θα υπάρξουν παντού οι αλλαγές που προσδοκούν οι ξεσηκωμένοι λαοί. Σε ορισμένες περιπτώσεις θα υπάρξουν -όπως βλέπουμε ήδη- σκληρές αντιδράσεις των κατεστημένων εξουσιών. Σε άλλες περιπτώσεις, οι νέες μορφές διακυβέρνησης δεν θα ανταποκρίνονται σε ιδανικά μοντέλα διακυβέρνησης -αν υπάρχουν τέτοια πλέον! Το αναμφισβήτητο όμως είναι ότι ο αραβικός κόσμος βγαίνει από την ακινησία του, ξαναγεννιέται και αρχίζει να πετάει από πάνω του τη σκουριά!..
| < Προηγούμενο | Επόμενο > |
|---|
