ΔΗΜΟΨΗΦΙΣΜΑ ΜΕ ΜΕΓΑΛΗ ΑΠΟΧΗ ΚΑΙ ΣΥΝΟΠΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ
Η Κροατία, μια χώρα με 4.200.000 πληθυσμό, με ανεργία 17% και βασικό μεροκάματο 729 ευρώ, γίνεται το 28ο μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Ευρώπη δέχεται στους κόλπους της μια πρώην γιουγκοσλαβική δημοκρατία.
Την Κυριακή οι Κροάτες, με πλειοψηφία 66%, τάχθηκαν υπέρ της ένταξης της χώρας τους στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Πλήρες μέλος όμως η Κροατία θα γίνει από την 1η Ιουλίου του 2013. Η συμμαχία της κεντροαριστεράς, που επικράτησε τις εκλογές τον περασμένο Δεκέμβριο, εκτοπίζοντας τους συντηρητικούς από την εξουσία κέρδισε και το δεύτερο στοίχημα. Έτσι, εξέφρασε την ικανοποίησή της γιατί ενδεχόμενη νίκη του «όχι», εκτιμάται ότι θα προκαλούσε φοβερή απογοήτευση και παρενέργειες στη χώρα.
Την ίδια ικανοποίηση εξέφρασε την Κυριακή το βράδυ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αλλά και οι γειτονικές χώρες της Κροατίας, όπως η Σερβία, που ελπίζει να ενταχθεί στην ΕΕ και η οποία φοβάται πάντα το μπλοκάρισμα των ενταξιακών διαδικασιών.
Ωστόσο, η επιτυχία του «ναι» της Κροατίας δεν είναι ανέφελη, γιατί μόλις το 43% πήγε στις κάλπες. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, το ποσοστό του «ναι» αντιστοιχεί στο 43,5% των εγγεγραμμένων. Το ποσοστό αποχής είναι το μεγαλύτερο που σημειώθηκε σε παρόμοιο δημοψήφισμα, ξεπέρασε και το ρεκόρ αποχής της Ουγγαρίας στο δημοψήφισμα του 2003. Η μεγάλη αποχή, σύμφωνα με αναλυτές, οφείλεται στο γεγονός ότι οι ευρωσκεπτικιστές προτίμησαν να μείνουν μακριά από τις κάλπες, θεωρώντας ότι το παιχνίδι είχε ήδη κριθεί. Η εκτίμηση αυτή επιβεβαιώνεται και από το γεγονός ότι στις περιοχές που υπήρξε η μεγαλύτερη αποχή, ιδιαίτερα στις Δαλματικές Ακτές και τα νησιά της Αδριατικής, το «όχι» συγκέντρωσε τα πιο υψηλά ποσοστά: Στην περιοχή του Ντουμπρόβνικ το «όχι» ξεπέρασε το 40% των ψήφων.
Ο πρωθυπουργός της Κροατίας Ζοράν Μιλάνοβιτς εξέφρασε την έκπληξή του για τη μεγάλη αποχή, ενώ ο πρόεδρος της χώρας είπε ότι θα πρέπει να λάβουμε υπόψη μας τις επιφυλάξεις και τους φόβους που εξέφρασαν με το «όχι» οι συμπολίτες μας». Από την έναρξη της διαδικασίας για την ένταξη της Κροατίας στην ΕΕ, εδώ και δέκα χρόνια, οι εθνικιστικοί κύκλοι εξέφραζαν έντονες επιφυλάξεις, έθεταν εμπόδια στην πορεία προς την Ευρώπη. Οι απόψεις τους ήταν γνωστές.
Οι αγανακτισμένοι του Ζάγκρεμπ
Τελευταία, όμως, οι συζητήσεις πήραν μη αναμενόμενη στροφή, με την ανάπτυξη μιας αριστερής ριζοσπαστικής κριτικής, που κατήγγειλε τη «φιλελεύθερη Ευρώπη», θέτοντας ταυτόχρονα το ερώτημα ποια θα είναι τα οφέλη για τους Κροάτες και η θέση τής χώρας μετά την ένταξή της στην ΕΕ.
Η κριτική και τα ερωτήματα αυτά συζητήθηκαν ευρύτατα μετά την περασμένη άνοιξη, όταν δεκάδες χιλιάδες νέοι και φοιτητές και εργαζόμενοι βγήκαν στους δρόμους της χώρας διαδηλώνοντας κατά της πολιτικής της λιτότητας, τις περικοπές στην παιδεία, την εκποίηση του δημόσιου πλούτου. Οι πολιτικές αυτές θεωρήθηκε ότι επιβάλλονται από τις Βρυξέλλες, προκειμένου η χώρα να πιάσει τους στόχους και να πληροί τις προϋποθέσεις, ώστε να γίνει μέλος της ευρωπαϊκής οικογένειας. Το κίνημα στην πρωτεύουσα της Κροατίας και τις άλλες πόλεις είχε τα ίδια χαρακτηριστικά με αυτά των αγανακτισμένων σε πολλές χώρες της Ευρώπης και του κόσμου. Οι διαδηλωτές έκαψαν τις σημαίες των βασικών κομμάτων, αλλά και της ΕΕ.
Ο επικεφαλής του κινήματος των φοιτητών Ματιέ Κασοβίτς είχε δηλώσει ότι «οι Κροάτες είναι αρκετά μετριοπαθείς, θα διεκδικήσουμε όμως το δικό μας ρόλο στα πλαίσια αυτού του κινήματος».
Στην ίδια συνέντευξη άσκησε κριτική στη σημερινή οικοδόμηση και την πολιτική της ΕΕ και αναρωτήθηκε ποια θα είναι η θέση της Κροατίας «σε μια Ευρώπη νεοφιλελεύθερη, γραφειοκρατική, παρά το δημοκρατικό περίβλημα».
Δημοψήφισμα
με συνοπτικές διαδικασίες
Η νέα κυβέρνηση, με φιλοευρωπαϊκό προσανατολισμό, θεώρησε πως ήταν ευκαιρία να προκηρύξει δημοψήφισμα, τηρώντας έτσι και την απόφαση της προηγούμενης κυβέρνησης, που είχε διακηρύξει ότι θα πρέπει να αποφασίσει ο λαός αν επιθυμεί, με ένα «ναι» ή «όχι», την ένταξή του στην ΕΕ. Οι σχετικές δημοσκοπήσεις έδιναν μεγάλη πλειοψηφία υπέρ του «ναι», πριν τη διεξαγωγή όμως θα έπρεπε να υπάρξει έστω και μια σύντομη προεκλογική περίοδος. Ο Οργανισμός Επιτήρησης των Εκλογών (δημιουργήθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1990), που η αξιοπιστία του αναγνωρίζεται από όλους, δήλωσε, χωρίς να ακουστεί, ότι το δημοψήφισμα θα έπρεπε να μετατεθεί για αργότερα. Την ίδια άποψη είχαν όλοι όσοι είχαν ταχθεί υπέρ του «όχι».
«Καλύτερα η Γιουγκοσλαβία
παρά η ΕΕ»
Οι αριστερές δυνάμεις, αριθμητικά αδύνατες, που δρουν μέσα από τα κινήματα, τα συνδικάτα, αλλά και αρκετοί δημοσιογράφοι, διανοούμενοι έθεσαν στο δημόσιο διάλογο κρίσιμα ζητήματα και ερωτήματα για τη γενικευμένη οικονομική, κοινωνική και πολιτική κρίση της Ευρώπης, που επηρεάζει τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Ιδιαίτερα τη Ρουμανία και τη Βουλγαρία. Μετά από δέκα χρόνια ένταξης στην ΕΕ, η κρίση διαδέχεται η μία την άλλη, ενώ το ΔΝΤ επιβάλλει σε τακτά χρονικά διαστήματα αιματηρά μέτρα λιτότητας στη Ρουμανία. Στη γειτονική Ουγγαρία -λίγες ώρες χωρίζουν το Ζάγκρεμπ από τη Βουδαπέστη- εκτός από την οικονομική κρίση, βρίσκεται σε εξέλιξη η διαδικασία εκτροπής από τη δημοκρατική νομιμότητα με τους νόμους και την πρακτική της κυβέρνησης που πήρε την εξουσία με την ψήφο των Ούγγρων. Οι Βρυξέλλες παρακολουθούν την κατάσταση με πολλή διακριτικότητα.
Όλες αυτές οι εξελίξεις ανησυχούν και προβληματίζουν τους πολίτες της Κροατίας. Τα κινήματα των νέων, των αγανακτισμένων, που εμφανίστηκαν, έστω και αδύναμα, σ’ όλες σχεδόν τις χώρες της πρώην Γιουγκοσλαβίας -Κροατία, Σερβία, Μαυροβούνιο, Σλοβενία, Βοσνία- δείχνουν ότι οι κοινωνίες αυτές, μετά τις τραυματικές εμπειρίες μιας αιματηρής δεκαετίας, άρχισαν και πάλι να αποδεσμεύονται από τα στερεότυπα, να συζητούν, να οργανώνονται, να ψάχνουν την πορεία που θα πρέπει να ακολουθήσουν. Στον προβληματισμό αυτό μετέχουν και πνευματικοί άνθρωποι που είχαν ταχθεί υπέρ της ανεξαρτησίας της Κροατίας και της ένταξής της στην «ευρωπαϊκή οικογένεια», όπως ο γνωστός δημοσιογράφος Ιγκόρ Μάντις, ο οποίος παρενέβη στον προεκλογικό διάλογο υποστηρίζοντας ότι «θα ήταν προτιμότερο να ξαναδημιουργηθεί η Γιουγκοσλαβία πάνω σε νέες βάσεις από την ένταξη στην ΕΕ». Ο γνωστός δημοσιογράφος που με την άποψη του «τάραξε τα λιμνάζοντα ύδατα», εξήγησε ακόμα ότι «η Κροατία με την ένταξή της στην ΕΕ θα είναι σαν ενοικιαστής. Θα πρέπει να ανεχθούμε να μας μεταχειρίζονται σαν υπηρέτες, για να τους υπηρετούμε και να μας εκπορνεύουν. Δεν θεωρώ ότι μπορούμε να επωφεληθούμε ιδιαίτερα». Και συνέχισε: «Μπορώ να πω ότι η μόνη λύση είναι η ενότητα των λαών της Γιουγκοσλαβίας. Και, βέβαια, δεν τίθεται ζήτημα να ακολουθήσουμε το παλιό μοντέλο του μονοκομματικού καθεστώτος, δεν πρόκειται περί αυτού».
Θα ξαναβρεθούμε στους δρόμους
Τέτοιες απόψεις είναι ασφαλώς μειοψηφικές. Δύσκολα, όμως, μπορεί να αμφισβητήσει κάποιος ότι θέτουν έναν προβληματισμό για την πορεία της Ευρώπης σήμερα, ιδίως για το αν μπορεί να κερδίσει τους λαούς που τόσο έχει ανάγκη η ΕΕ. Στην ανάγκη αυτή αναφέρθηκε με χαρακτηριστικό τρόπο μεγάλη εφημερίδα γράφοντας: «Το «ναι» της Κροατίας σημαίνει ότι η Ευρώπη διατηρεί τα θέλγητρά της, παρά την κρίση χρέους».
Η Κροατία, όμως, προς το παρόν θα πρέπει να προχωρήσει στις λεγόμενες μεταρρυθμίσεις με την ευρωπαϊκή συμβολή, αλλά και να αντιμετωπίσει την οικονομική κρίση που βασανίζει τη χώρα. Ένα από τα πρώτα μέτρα της κυβέρνησης είναι να αυξήσει το ΦΠΑ από το 23% στο 25% και να προχωρήσει σε νέα μέτρα λιτότητας.
Έτσι, ακούγονται προφητικά όσα είπε ο εκπρόσωπος των φοιτητών Ματιέ Κάσοβιτς: «Δεν έχουμε αυταπάτες, θα ξαναβρεθούμε στους δρόμους μετά από λίγους μήνες…»
Μ. Κοβάνης
| < Προηγούμενο | Επόμενο > |
|---|
