Ο νεοφιλελευθερισμός συρρικνώνει τα δικαιώματα του ανθρώπου
Φιλελευθερισμός και ανθρώπινα δικαιώματα, ατομικά και κοινωνικά, κάποτε ήταν συνώνυμα. Ο νεοφιλελευθερισμός καταργεί την παραδοσιακή εξίσωση και, ιδίως σε περιόδους κρίσης, ανοίγει δρόμους για τη διάβρωση τους και την υπονόμευση της δημοκρατίας όπως τη γνωρίσαμε στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα.
Τη συνέντευξη πήρε
η Αφροδίτη Μπαμπάση
Στη σημερινή εποχή της λιτότητας όπου οι κρατικές περικοπές στη χρηματοδότηση δομών πρόνοιας έχουν αυξηθεί, μήπως τελικά εκτός από τα κοινωνικά δικαιώματα θίγονται και τα θεμελιώδη δικαιώματα μας;
Κάθε φορά που έχουμε μια άτακτη οπισθοχώρηση των κοινωνικών δικαιωμάτων, έχουμε και μια δευτερογενή παραβίαση των ατομικών δικαιωμάτων. Για παράδειγμα, όταν σε κάποιον περικόπτεται η σύνταξη, αυτός διαμαρτύρεται και τότε εισπράττει την κρατική καταστολή και βία. Αυτού του τύπου η δευτερογενής παραβίαση των ατομικών δικαιωμάτων είναι πάντα επακόλουθο της συρρίκνωσης των κοινωνικών δικαιωμάτων. Αυτό ισχύει και στην περίπτωση της Ελλάδας με προφανή τρόπο. Ο δεύτερος τρόπος με τον οποίο έχουμε παραβίαση των ατομικών δικαιωμάτων, είναι ότι φτάνουμε σταδιακά σε ένα σημείο, όπου οι οριζόντιες και γενικευμένες περικοπές οδηγούν τις πιο ευάλωτες ομάδες σε συνθήκες ζωής κάτω από ένα όριο αξιοπρέπειας, το οποίο με όρους ατομικών δικαιωμάτων είναι ασύλληπτο. Άρα με αυτές τις δύο έννοιες επιβεβαιώνω ότι έχουμε μια κατάσταση απόλυτου ρίσκου και για τα ατομικά δικαιώματα.
Όταν θίγονται λοιπόν έτσι τα δικαιώματα του πολίτη, τι είναι αυτό που μπορεί να κάνει για να τα προασπίσει;
Θα αντιμετωπίσω διαφορετικά τον άνθρωπο που του κόβεται το ρεύμα επειδή δεν έχει να πληρώσει και διαφορετικά αυτόν που του κόβουνε το ρεύμα επειδή έχει αλλά δεν πληρώνει. Επίσης προφανώς αντιμετωπίζω διαφορετικά αυτόν που δεν πληρώνει επειδή είναι ακτιβιστής, από αυτόν που είναι λαμόγιο. Πρέπει λοιπόν να κάνουμε μια διάκριση ανάμεσα σε αυτούς που έχουνε περάσει αυτή τη κόκκινη γραμμή για την οποία μίλησα προηγουμένως και στους υπόλοιπους. Πρέπει όμως πρώτα να ταυτοποιήσουμε ποια είναι η κόκκινη γραμμή. Εάν δεν βάλουμε όριο, τότε η κυρίαρχη πολιτική θα τα ισοπεδώσει όλα, όπως και τα ισοπεδώνει όλα. Για μια ακόμη φορά χρειάζεται η στράτευση πίσω από μια πρόταση. Αυτό είναι ριζοσπαστικό και αποτελεσματικό συνάμα.
Έχουμε δει την αστυνομική καταστολή να εντείνεται όσο εντείνονται και οι εκδηλώσεις διαμαρτυρίας. Μήπως τελικά το δικαίωμα του συνέρχεσθαι έχει περισταλεί επικίνδυνα;
Το δικαίωμα του συνέρχεσθαι στην Ελλάδα ασκείται - και αυτό πρέπει να το δούμε και αυτοκριτικά - με τρόπο ο οποίος είναι συχνά άναρχος και ασύντακτος. Έχουμε ανεχθεί τη βία στις διαδηλώσεις και την αντιμετωπίζουμε σαν «φυσικό» φαινόμενο. Φυσικά, επί των ημερών μας παρατηρούμε ασύμμετρους περιορισμούς του δικαιώματος του συνέρχεσθαι, εξαιτίας της όξυνσης και γενίκευσης της αστυνομική καταστολής στις διαδηλώσεις. Θα ήταν τελείως εκτός πραγματικότητας να πούμε ότι οι συναθροίσεις ποινικοποιούνται. Αυτό που καθίσταται επικίνδυνο είναι η συμμετοχή σε αυτές. Άρα νομικά δεν έχουμε να κάνουμε με καταστολή του συνέρχεσθαι, αλλά στην πράξη έχουμε να κάνουμε με περιορισμό του. Πλέον, η αστυνομία στις διαδηλώσεις δεν λειτουργεί ως μηχανισμός καταστολής των παράνομων συμπεριφορών αλλά ως μηχανισμός αδιάκριτης παραγωγής και εκπομπής βίας έναντι όλων. Έτσι, αυτοί που επιθυμούν να διαδηλώσουν πράγματι και να εκπέμψουν ένα πολιτικό μήνυμα, το ξανασκέφτονται. Αυτοί που εκπέμπουν μήνυμα μόνο δια της βίας, όχι. Με αυτό τον τρόπο υπηρετείται η γνωστή λογική της κλιμάκωσης της έντασης, της καταστολής και του αυταρχισμού.
Βλέπουμε στον καιρό της κρίσης το κράτος να αδυνατεί να διασφαλίσει τη δωρεάν περίθαλψη και να επαφίεται σε φιλανθρωπικές οργανώσεις.
Στις συνθήκες που ζούμε, μεγάλος μέρος της προστασίας του κοινωνικού αγαθού της δημόσιας υγείας ιδιωτικοποιείται: είτε δια της ανάθεσης στο ιδιωτικό κεφάλαιο είτε δια της ανάθεσης στον φιλανθρωπικό εθελοντισμό της λεγόμενης κοινωνίας των πολιτών. Η συρρίκνωση της κοινωνικής ευθύνης του κράτους και η αντικατάστασή της από τη λογική των εθελοντικών δράσεων των ΜΚΟ, είναι κάτι που υπάρχει αρκετά πριν την κρίση, απλώς τώρα οξύνεται. Η κρίση, με τον τρόπο της, δείχνει τα όρια αυτού του συστήματος της φιλανθρωπίας.
Αυτή η στρατηγική επιλογή συρρίκνωσης της περιοχής της κοινωνικής ευθύνης του κράτους σχετίζεται με τη συνολική οπισθοχώρηση του κοινωνικού κράτους ακόμα και σε συνθήκες καπιταλιστικής ανάπτυξης. Αυτό σημαίνει εν ολίγοις νεοφιλελευθερισμός. Άρα, στο ερώτημα αυτό καλούμαστε να δώσουμε μια απάντηση ανεξαρτήτως κρίσης ή ανάπτυξης. Θέλουμε ένα κράτος που προστατεύει δια της καταστολής και της αστυνομίας ή ένα κράτος που θα προστατεύει διά της κοινωνικής φροντίδας, της εκπαίδευσης κ.λπ… Αυτή η επιλογή παραπέμπει στο πώς εννοιολογούμε την ασφάλεια μας. Η κυρίαρχη αντίληψη περί ασφάλειας συσχετίζει την έννοια αυτή με την καταστολή. Αλλά ασφάλεια δεν είναι μόνο το πηλίκιο του αστυνομικού, αλλά και μια αλυσίδα κοινωνικών παροχών που στις μέρες μας διαρκώς μικραίνει. Ασφάλεια είναι και το νοσοκομείο και ο παιδικός σταθμός κ.λπ. Η έννοια της κοινωνικής ασφάλειας είναι εντελώς απαξιωμένη και αυτή είναι μια μείζονα ιδεολογική μάχη που πρέπει να δώσουμε: εμείς είμαστε με την ασφάλεια. Το υπογραμμίζω αυτό. Αν αυτό το ξεχνάμε την αφήνουμε στη λογική της ακροδεξιάς.
Με το ΛΑΟΣ στην κυβέρνηση τέθηκε το ζήτημα της κατάργησης του νόμου για την ιθαγένεια. Τι μπορεί να σημαίνει κάτι τέτοιο;
Ο νόμος για την ιθαγένεια ήταν ένα από τα πολύ λίγα, για να μην πω το μόνο, καλό νομοθετικό έργο της τελευταίας διετίας. Φυσικά, τυχόν ακύρωσή του συνιστά μεγάλη συμβολική και πολιτική οπισθοχώρηση. Έχω όμως την εντύπωση ότι ακόμα το θέμα παραμένει στα όρια την πολιτικής φλυαρίας της ελληνικής ακροδεξιάς και ο τυχόν κίνδυνος δεν προέρχεται από την συμμετοχή του ΛΑΟΣ στην κυβέρνηση, αλλά από την επερχόμενη απόφαση της ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας. Αυτή είναι μια πολύ κρίσιμη απόφαση. Αν επικυρωθεί το σκεπτικό του Τμήματος που παρέπεμψε την υπόθεση στην ολομέλεια, τότε το ΣτΕ ουσιαστικά θα είναι υπόλογο έχοντας υιοθετήσει μια μεταξική αντίληψη περί ελληνικού έθνους και, πιστέψτε με, αυτό που λέω το εννοώ χωρίς καμία υπερβολή.
Τι διακυβεύεται από τη συμμετοχή του ΛΑΟΣ στην κυβέρνηση;
Διακυβεύονται οι βασικές συντεταγμένες ενός πολιτεύματος, το οποίο θέλει να λέγεται δημοκρατικό φιλελεύθερο και αυτό που όλοι, συμπεριλαμβανομένων κάποιων εκ των κυβερνώντων μας, ονομάζαμε «συνταγματικό τόξο». Από αυτό το τόξο το ΛΑΟΣ, ως καταβολή, δείχνει να εξέχει. Προσέχτε: δεν αρνούμαι το δικαίωμα στους ανθρώπους αυτούς να λένε αυτό που πρεσβεύουν στο όνομα κάποιας αντίληψης πολιτικής ορθότητας που κολάζει το ρατσιστικό λόγο. Το λέω αυτό, διότι θα ξέρετε ότι επί των ημερών μας στην Ευρώπη κυριαρχεί μια αντίληψη ποινικοποίησης του ρατσιστικού λόγου. Κατά την άποψή μου, αυτή η αντίληψη είναι πολλαπλώς προβληματική. Όμως, από το «ανέχομαι» τους ακροδεξιούς ρατσιστές να μιλάνε, μέχρι του ότι «ανέχομαι» να κυβερνάνε υπάρχει διαφορά. Για το λόγο αυτό, η παρουσία του ΛΑΟΣ στην κυβέρνηση αυτή, πριν και πέρα από οποιαδήποτε άλλη αξιολόγηση, είναι αυτόνομα αρνητική εξέλιξη για το ελληνικό πολίτευμα. Η παρουσία του στην κυβέρνηση, από την άλλη, μπορεί να εξασθενήσει τα οξέα ακροδεξιά αντανακλαστικά του και στην ουσία να το εκφυλίσει καθώς επιπροσθέτως θα φανεί και η διαχειριστική του ανικανότητα. Το ΛΑΟΣ στην εξουσία είναι, κατά την άποψή μου, μια κόκκινη γραμμή. Αυτή τη γραμμή δεν πρέπει να τη δαιμονοποιήσουμε τόσο ώστε να της δώσουμε μεγαλύτερη δύναμη από αυτήν που στην πραγματικότητα έχει. Τώρα που κυβερνά έχοντας κατ’ ουσίαν χρέος να εκτελέσει τις εντολές της τρόικας, θα έχει πολιτικό κόστος.
* Ο Δ. Χριστόπουλος είναι επίκουρος καθηγητής στο τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και πρόεδρος της ΕΕΔΑ (Ελληνικής ένωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου).
Συνεπείς στην αναλγησία οι δικαστικές αρχές
Στις 3 Νοεμβρίου, εκδικάστηκε από το δικαστικό συμβούλιο η αίτηση αποφυλάκισης του Παναγιώτη Αβδίκου. Η απόφαση του συμβουλίου ήταν για μία ακόμη φορά αρνητική παρά το γεγονός ότι η ζωή του Παναγιώτη βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο ύστερα από πολύμηνη απεργία πείνας. Οι δικαστικές αρχές, συνεπείς στις ανάλγητες αποφάσεις τους, καταδίκασαν τον Παναγιώτη πριν από την εκδίκαση της υπόθεσης του. Η υγεία του Παναγιώτη, σύμφωνα με τις γνωματεύσεις των ιατρών, έχει ήδη υποστεί μόνιμη βλάβη ενώ πλέον απειλείται και η ίδια η ζωή του.
| < Προηγούμενο | Επόμενο > |
|---|
