ΤΟ ΚΛΙΜΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ, Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΓΚΥΡΙΑ, Η ΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΜΜΑΤΩΝ
Οι πορείες για το Πολυτεχνείο συχνά χαρακτηρίζονται επετειακές, πανηγυρικές παρελάσεις, ανούσιες... Άδικα σε πολύ μεγάλο βαθμό. Γιατί οι περισσότερες ήταν άμεσα δεμένες με την πολιτική και κοινωνική συγκυρία και επηρέασαν τις εξελίξεις. Αρκετές ήταν εξαιρετικά μαχητικές και συγκρουσιακές. Η πορεία, μάλιστα, του 1980 είχε και δύο νεκρούς: τον 26χρονο Κύπριο φοιτητή Νομικής Ιάκωβο Κουμή και την 21χρονη εργάτρια Σταματίνα Κανελλοπούλου. Ο πρώτος τραυματίστηκε θανάσιμα από κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις και άφησε την τελευταία του πνοή λίγες μέρες αργότερα (24/11/1980) στην εντατική, ενώ η δεύτερη, δέχτηκε πολλά χτυπήματα από γκλομπ. Ήταν μια πορεία που σημάδεψε τις εξελίξεις. Ανιχνεύουμε την περίοδο και τη συγκυρία, μέσα από επίσημα πολιτικά κείμενα και από τη συζήτηση που έγινε σε θεσμικό επίπεδο ανάμεσα στα πολιτικά κόμματα.
Σ.Κ.
Επτά χρόνια μετά το Πολυτεχνείο, στις 16 Νοεμβρίου 1980 οι μειψηφούσες αριστερές οργανώσεις στην ΕΦΕΕ (ΠΠΣΠ νεολαία του ΕΚΚΕ, ΑΑΣΠΕ, Β’ Πανελλαδική, διάσπαση του Ρήγα, Δημοκρατικός Αγώνας - Δημοκρατική Ενότητα, της ΕΚΟΝ Ρήγας Φεραίος) αποφάσιζαν να διοργανώσουν εκδήλωση και πορεία προς την αμερικανική πρεσβεία, παρά την απόφαση της πλειοψηφίας της ΕΦΕΕ να αποδεχτεί την απαγόρευση της κυβέρνησης.
Η πορεία ανέβηκε από Σταδίου έκανε τον γύρο του Συντάγματος και όσοι δεν ακολούθησαν προς την Αμερικάνικη Πρεσβεία κατέβαιναν την Πανεπιστημίου, οι υπόλοιποι έστριβαν στη Βασιλίσσης Σοφίας. Λίγα μέτρα μετά τα λουλουδάδικα, βρίσκονταν παραταγμένες αύρες και μπροστά από αυτές ΜΑΤ. Η «γραμμή» να συνεχιστεί η πορεία έως την πρεσβεία παρά την απαγόρευση διαπερνούσε και τις γραμμές του Ρήγα.
Η τότε κυβέρνηση του πρωθυπουργού Γεωργίου Ράλλη με υπουργό Δημοσίας Τάξης τον Δημήτρη Δαβάκη, απαγορεύουν τη διεξαγωγή της πορείας προς την αμερικανική πρεσβεία υπό τον φόβο επεισοδίων και ταραχών. Μόλις φτάνουν οι συγκεντρωμένοι στη διασταύρωση των οδών Πανεπιστημίου και Σοφίας στην περιοχή των Ανθοπωλείων, συναντούν τη δυναμική αντίδραση της αστυνομίας που έχει αποκλείσει το δρόμο. Ήταν η περίοδος στην οποία τα προηγούμενα χρόνια είχαν ξεσπάσει οι καταλήψεις φοιτητικών σχολών από τα πιο ριζοσπαστικά τμήματα της νεολαίας, προκαλώντας πανικό στα ηγετικά πολιτικά κλιμάκια της κυβέρνησης. Η αντίδραση των δυνάμεων καταστολής ήταν τόσο έντονη, που άνδρες τους έφτασαν σε σημείο να ανοίξουν πυρ κατά διαδηλωτών. Η πληροφορία αυτή αποκαλύφθηκε από τον ίδιο τον υπουργό Δημοσίας Τάξεως σε δήλωσή του στο Βήμα της 18ης Νοεμβρίου 1980. Η στάση της αστυνομίας είχε ως αποτέλεσμα το θάνατο δύο νέων ανθρώπων, της εργάτριας Στ. Κανελλοπούλου και του φοιτητή Ι. Κουμή, και τους βαρείς τραυματισμούς πολλών επίσης με κακώσεις και κατάγματα, που μεταφέρθηκαν στα νοσοκομεία της γύρω περιοχής.
Ένα από τα μπλοκ που δέχτηκαν την επιθετική μανία των δυνάμεων καταστολής, ήταν της ΕΚΟΝ Ρήγας Φεραίος και του ΚΚΕ Εσωτερικού, που ακολουθούσε πίσω από τα κόμματα και τις οργανώσεις της λεγόμενης άκρας αριστεράς. Πολλά μέλη της μεταφέρθηκαν στα νοσοκομεία και στα γύρω ιατρεία για να τους παρασχεθούν οι πρώτες βοήθειες.
Δεχόμενες την απόφαση της αστυνομίας, οι κυρίαρχες συνδικαλιστικές παρατάξεις στην ΕΦΕΕ, και συγκεκριμένα η ΚΝΕ και η ΠΑΣΠ, αποφάσισαν να μη συμμετάσχουν στη συνέχιση της πορείας. Η ΠΑΣΠ μάλιστα επιχείρησε να μπει ανάμεσα στα μπλοκ του Ρήγα και των υπόλοιπων αριστερών οργανώσεων, για να μπορεί να ελέγξει την κατάσταση. Η άρνηση των Ρηγάδων και Ρηγιτισσών προκάλεσε την οργισμένη τηλεφωνική παρέμβαση του Ανδρέα Παπανδρέου στον γραμματέα του ΚΚΕ Εσωτερικού Μπάμπη Δρακόπουλου για τη στάση των μελών του. Η ΚΝΕ συνέχισε την πορεία προς τη Φιλελλήνων, φωνάζοντας συνθήματα: «ΚΚΕ αλλαγή, δεύτερη κατανομή», και μην ανοίγοντας τα μπλοκ τους για να μπουν οι χτυπημένοι διαδηλωτές.
Έγραφε ο «Ριζοσπάστης» στις 16/11/1980: «Όπως είναι γνωστό, η Πανσπουδαστική σκ είχε υποστηρίξει, σε προηγούμενη συνεδρίαση του ΚΣ της ΕΦΕΕ, την άποψη ότι η εκφρασμένη και στις πρόσφατες εργατικές και λαϊκές κινητοποιήσεις αντίθεση στην πολιτική υποτέλειας της Δεξιάς, η λαϊκή θέληση να φύγει η Δεξιά, να φύγουν οι βάσεις και το ΝΑΤΟ θα εκφραζόταν με καλύτερο τρόπο με παλλαϊκή πορεία στην αμερικανική πρεσβεία. Η θέση αυτή έγινε τελικά ομόφωνα δεκτή από το ΚΣ της ΕΦΕΕ. Συνδικαλιστές της ‘Πανσπουδαστικής σ.κ.’ τονίζουν πως αν εξασφαλιζόταν ευθύς εξαρχής η ενιαία συνεπής και αποφασιστική στάση όλων των δημοκρατικών δυνάμεων στη θέση αυτή του ΚΣ, οι προϋποθέσεις για εφαρμογή της θα ήταν πολύ πιο ευνοϊκές…». Και παρακάτω συνέχιζε: «Με αυτά τα δεδομένα η «Πανσπουδαστική σ.κ.» στη συνεδρίαση του ΚΣ της ΕΦΕΕ το βράδυ της Παρασκευής ψήφισε τελικά την πρόταση που έγινε να πραγματοποιηθεί η πορεία ως τη βουλή».
Αυτή η αμφιταλάντευση της ΚΝΕ ήταν αποτέλεσμα εσωτερικών διαφωνιών ή άλλων πιέσεων; Δεν είναι εύκολο να απαντηθεί. Όμως ήταν σαφής η πολιτική γραμμή της ηγεσίας της που έβλεπε να πιέζεται έντονα από τα αριστερά της, καθώς και οι πολιτικές νεολαίες άλλων αριστερών κομμάτων παρουσίαζαν έντονη δραστηριότητα, αλλά και οι παρατάξεις του Ρήγα και των Συσπειρώσεων είχαν ιδιαίτερη δυναμική. Παράλληλα, ο κομματικός ιστός είχε διαρραγεί από τη σταδιακή απομάκρυνση των 400 στελεχών του.
Το βάρος του κόμματος είχε δοθεί στις επερχόμενες εκλογές και στο στόχο να προσεγγιστεί το ποσοστό 17%, ώστε να μπει στη δεύτερη κατανομή. Από την πλευρά της η ΠΑΣΠ βρισκόταν στα πρόθυρα της εξουσίας, όποτε και αν γίνονταν εκλογές, οπότε δεν επιδίωκε την όξυνση με τον αντίπαλο.
Το βάρος η κυβέρνηση επιχείρησε να το επιρρίψει στις οργανώσεις που επέλεξαν να προχωρήσουν και να τους ταυτίσει με τους υποτιθέμενους ταραξίες. Ακολούθησαν συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας τόσο από τα κόμματα της αριστεράς όσο και από την ΕΦΕΕ και μηνύσεις από τα μέλη και τα στελέχη των οργανώσεων που συμμετείχαν.
Πώς αντιμετωπίστηκε το γεγονός από τα κόμματα
Η συζήτηση έγινε εμβόλιμα στις 22 Νοεμβρίου 1980
Η ΝΔ, δια του τότε προέδρου της Γ. Ράλλη, στη Βουλή είχε υποστηρίξει ότι πρόκειται για μια ομάδα 1500-2000 ανθρώπων που προστέθηκε στην πορεία από τα Χαυτεία, πολλοί των οποίων έφεραν σακίδια, εκραύγαζαν συνθήματα υβριστικά κατά πάντων και προστέθηκαν στην πορεία χωρίς να διαμαρτυρηθεί κανείς, ενώ παρακάτω, είπε: «Και πώς να τους σταματήσουν (εννοείται οι αστυνομικοί); Όταν οι επιθέσεις, όπως λέγει ο Εισαγγελεύς, διαδέχονται η μία την άλλη; Υπάρχει άλλος τρόπος από του να σταματήσει η Αστυνομία –ηπιότερος- τους επιτιθεμένους από τα γκλομπ; Υπάρχουν βεβαίως και τα δακρυγόνα. Αλλ’ εάν ερρίπτοντο σ’ αυτόν τον στενόν χώρο δακρυγόνα και δεδομένου ότι πέραν αυτής της ομάδας των 2000 ανθρώπων υπήρχαν και άλλοι νομιμόφρονες διαδηλωτές, φαντάζεσθε τι θα γινόταν; Μα όταν αμύνεσαι και όταν αμύνεσαι για την ζωή σου-διότι όπως σας εδιάβασα ήσαν αλλόφρονες και έξαλλοι και πλήρεις μίσους - και όταν μια ομάς 150 ανδρών ή 200 ή 300 δέχεται επίθεση 2000 ανθρώπων με ρόπαλα, ξύλα, πέτρες και βόμβες μολότοφ, εάν ξεφύγουν και ορισμένα χτυπήματα στο κεφάλι, δεν μπορούμε να τους ζητήσουμε την κεφαλήν επί πίνακι. Άλλωστε σε ποια αστυνομία του κόσμου είδατε να αποκρούονται οι επιθέσεις με άνθη. Με γκλομπς αμύνονται οι αστυνομικοί, και εκεί θεωρείται ιδιαίτερα επιβαρυντικό η επίθεση κατά των αστυνομικών οργάνων. Και ο Αρχάγγελος Μιχαήλ σπάθην κρατεί στα χέρια του για να αμυνθεί εναντίον των δαιμόνων. Δεν κρατεί άνθη.»
Το ΠΑΣΟΚ δια του προέδρου του Ανδρέα Παπανδρέου δήλωσε ότι θα πρέπει όλες οι πτέρυγες να εκφράσουν την βαθειά τους οδύνη για τα θύματα των θλιβερών επεισοδίων της 16ης Νοέμβρη. Στην προσπάθειά του να αποδώσει ευθύνες δήλωνε: «Πράγματι υπάρχει ένα τμήμα της φοιτητικής νεολαίας που πιστεύει σε εξωκοινοβουλευτικά, βίαια μέσα για την πραγμάτωση ενός οράματος δικού της. Πράγματι υπάρχουν στρατευμένοι νέοι, πολλοί από τους οποίους εμφορούνται από υψηλά ιδανικά, αλλά και αλλότρια σώματα, που εισέρχονται, διεισδύουν και καθοδηγούν». Δεύτερη κατηγορία: «Ήταν οι προβοκάτορες του παρακράτους, μίσθαρνα όργανα στην υπηρεσία σκοτεινών κύκλων, που είναι έτοιμοι να αξιοποιήσουν κάθε ευκαιρία, κάθε διαταραχή για να δυναμιτίσουν, να υπονομεύσουν το δημοκρατικό πολίτευμα». Τρίτη κατηγορία: «Οι ακροδεξιοί φασιστικοί, χουντικοί θύλακες, μέσα στα Σώματα Ασφαλείας μπορεί να είναι τέτοιας ποιότητας;»
Η στάση της αριστεράς στη Βουλή
Πρώτος το λόγο έλαβε ο πρόεδρος της ΕΔΑ, Ηλίας Ηλιού, ο οποίος ανέπτυξε το συλλογισμό ότι την κύρια ευθύνη στα δυσάρεστα γεγονότα έχει η κυβέρνηση με την απόφαση της να απαγορεύσει την πορεία προς την αμερικανική πρεσβεία. Και συνέχισε: «Ό,τι έγινε, χωρίς αμφιβολία είναι έργο των κύκλων που θέλουν και επιδιώκουν την ανωμαλία και σκοπεύουν στην αποσταθεροποίηση της δημοκρατίας προς όφελος εκείνων που επιβουλεύονται την εθνική μας ανεξαρτησία.» Στηλίτευσε, τέλος, την πρακτική που επιτρέπει ακόμα τη χρησιμοποίηση από την Αστυνομία πρακτόρων ειδικευμένων στα σπασίματα βιτρινών και σε άλλες δολιοφθορές, που αποβλέπουν στη σύγχυση και στον αποπροσανατολισμό του λαού.
Ο Χαρίλαος Φλωράκης, εκ μέρους του ΚΚΕ, λαμβάνοντας το λόγο μίλησε για τις μεγάλες και σημαντικές ευθύνες της κυβέρνησης τόσο στην απαγόρευση της πορείας, διότι όπως είπε «με την απαγόρευση της πορείας στην αμερικανική πρεσβεία δεν παραβίασε μόνο αναφαίρετο δικαίωμα των ελλήνων πολιτών, αλλά δημιούργησε ταυτόχρονα ευνοϊκότερο έδαφος για να αναπτυχθούν τα όσα συνέβησαν», αλλά και για το συνολικό σχέδιο της: «Αν αποκλειστικός σκοπός εκείνων που καθόρισαν το σημείο αυτό ήταν να εμποδίσουν τυχόν πρόθεση διαδηλωτών να πορευτούν προς την αμερικανική πρεσβεία, θα μπορούσαν να φράξουν τους δρόμους προσπέλασης προς την πρεσβεία – και δεν τους λείπουν τα μέσα και οι δυνάμεις- σε άλλο σημείο και μάλιστα πιο κατάλληλο μακριά από την Πανεπιστημίου που διερχόταν η πορεία». Όμως η κριτική του εστιάστηκε τόσο στη βία με την οποία αντιμετωπίστηκαν οι διαδηλωτές όσο και, ακόμα περισσότερο, στους προβοκάτορες που είχαν παρεισφρήσει στην πορεία: «Το επιχείρημα που προβλήθηκε εδώ από τον κ. Αντιπρόεδρο της Κυβέρνησης, ότι και πριν ακόμη ξεκινήσει η πορεία ορισμένοι από αυτούς τους αναρχοαυτόνομους» έριξαν κάποια χειροβομβίδα στο Αρσάκειο, αυτό ακριβώς επιβεβαιώνει, ότι υπήρχαν άνθρωποι που ήθελαν να προκαλέσουν επεισόδια. Και εν πάση περιπτώσει, η μεγαλύτερη απόδειξη είναι τα θύματα, οι εκατοντάδες τραυματίες. Ποιοι είναι αυτοί οι εκατοντάδες τραυματίες; Είναι οι μασκοφόροι, οι λοστοφόροι;»
Από το ΚΚΕ Εσωτερικού μίλησε ο Λεωνίδας Κύρκος ο οποίος τόνισε ότι τα κοινωνικά αδιέξοδα «δεν αντιμετωπίζονται με τις αστυνομικές μεθόδους».
Για τους δύο νεκρούς υποστήριξε: «Θα έπρεπε, τουλάχιστον, η ιατροδικαστική εξέταση να είχε τελειώσει σε 24 ώρες. Και θα έπρεπε, αν είχατε φιλοδοξήσει κάτι να κάνετε σήμερα στην αίθουσα αυτή, να μας φέρνατε το πόρισμα αυτής της ιατροδικαστικής εξέτασης. Και θα σας πω εγώ, πώς δεν έχω καμία ανάγκη από εξέταση, για να υποστηρίξω πώς το κορίτσι αυτό δολοφονήθηκε, και πως κατά συνέπεια υπήρξε δολοφόνος και ο δολοφόνος αυτός κρύβεται μέσα στα Σώματα Ασφαλείας.» (...) «Αν αφήσουμε το αίμα να κυλήσει διότι είναι αίμα άλλου, αν ξαναμπούμε στον κολασμένο κύκλο του αίματος, και θα μπούμε αν δεν δείξουμε την ευαισθησία που πρέπει, τότε δεν υπάρχει διέξοδος.» Και συνέχισε την αγόρευσή του: «Είπε ο κύριος Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης, ότι η Δημοκρατία πρέπει να είναι εξοπλισμένη για την περιφρούρηση της τάξης. Βεβαίως, υπάρχει ανάγκη να περιφρουρείται η τάξη. Μήπως όμως η Δημοκρατία πρέπει να είναι οπλισμένη για να δολοφονεί; Θα σας πω μια περιγραφή, που έκανε μια σοβαρότατη γυναίκα. Μου είπε: «Λεωνίδα σχεδόν κατέρρευσα από πανικό, γιατί ήμουν στην πρώτη γραμμή, και απέναντί μου έρχονταν τα ΜΑΤ. Ξέρεις τι έκαναν: χτυπούσαν με τα γκλομπς, τις ασπίδες τους και κραύγαζαν άναρθρες κραυγές, πιθανόν και συνθήματα… Πιθανώς για να αναφλεγούν, πιθανώς για να σκοτωθεί εκείνη τη στιγμή και η τελευταία σπίθα ανθρώπινης λογικής και αυτοελέγχου που υπάρχει στο μυαλό τους.» Ύστερα από όσα σας ανέφερα μπορώ να προχωρήσω σε ένα πρώτο αίτημα: διαλύστε τα ΜΑΤ. Δεν προσφέρουν ποτέ τίποτα καλό. Έγιναν όργανο ανωμαλίας και βαρβαρότητας. Προχωρήστε σε αυτό που έχετε εξαγγείλει, το ήπιο κλίμα και που βρήκατε ανταπόκριση. Μην το καταστρέφετε. Μα δεν το καταλαβαίνετε λοιπόν; Μα είναι τυχαίο ότι εμείς υπήρξαμε ο στόχος αυτής της φονικής επίθεσης;».
Ευχαριστούμε την ΕΜΙΑΝ για το υλικό που μας παραχώρησε.
Πηγές: Πρακτικά Βουλής, Συνεδρίαση ΛΔ΄, Σάββατο 22 Νοεμβρίου 1980. «Αυγή», 25/11/1980. «Ριζοσπάστης», 18/11/1980, 20/11/1980, 23/11/1980.
| < Προηγούμενο | Επόμενο > |
|---|
