ΠαΣοΚ: Λύτρωση μπορεί να έρθει και από διάσπαση…
Ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας έχει πειστεί, πια, ότι η εναλλαγή των δύο κομμάτων εξουσίας στην κυβέρνηση δεν συνεπάγεται και αλλαγές στην πολιτική που ακολουθείται. Τα «πράσινα» και «γαλάζια» καφενεία έχουν ξεχαστεί, ενώ, σύμφωνα με τον Τ. Παππά, η εντολή που δίνουν, πλέον, οι πολίτες στα κόμματα είναι χωρίς κατεύθυνση. Στο νέο του βιβλίο, «Όταν η γάτα συμφιλιώθηκε με τα ποντίκια» [εκδόσεις Πόλις], ο Τάσος, με σύστημα και υποδειγματική ταξινόμηση, σε εισάγει στην πολιτική της κρίσης. Δεν είναι ένα οικονομικό βιβλίο αλλά ένα «πολιτικό λυσάρι» της σημερινής κατάστασης που βιώνουμε, αλλά και του άμεσου μέλλοντος. Προσωπικά θα αγόραζα το βιβλίο μόνο και μόνο για τις… σημειώσεις του! Ξεφυλλίστε το και θα καταλάβετε: όλη η πορεία της χώρας σε 153 σελίδες! Η συνέντευξη, βέβαια, που ακολουθεί ελάχιστα ασχολείται με το βιβλίο –αυτό θα το αγοράσετε! Διερευνά τη σοσιαλδημοκρατία, το δρόμο του ΠαΣοΚ και του δικομματισμού, την αριστερά. Και ελπίζουμε ο Ντεγκ Ξιάο Πινγκ, που είπε την ιστορική φράση «δεν μας ενδιαφέρει το χρώμα της γάτας, αρκεί να πιάνει ποντίκια», να μην είχε αχρωματοψία!
Tη συνέντευξη πήρε
ο Θ. Μιχόπουλος
Το ΠαΣοΚ, σήμερα έχει πρόβλημα ηγεσίας, ταυτότητας και κοινωνικών συμμαχιών. Οι ψηφοφόροι του το εγκαταλείπουν αναζητώντας νέα στέγη, ενώ κινητικότητα παρουσιάζουν και στελέχη του. Η σοσιαλδημοκρατία στη χώρα μας φαίνεται να έχει πάρει την κατιούσα μια και στηρίχθηκε σε «εκτεταμένα πελατειακά δίκτυα», στη «χαρισματική φυσιογνωμία του Ανδρέα Παπανδρέου» και στη στάση που κράτησαν δεξιά και αριστερά κόμματα. Αυτό, βέβαια, δεν συνέβη σε μια σειρά χώρες της Ευρώπης, όπου η σοσιαλδημοκρατία παραμένει ισχυρή.
Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι φιλελευθερισμός και δημοκρατικός σοσιαλισμός είναι αλληλοσυμπληρούμενα ιδεολογικά προτάγματα και ότι η ενότητα των δύο αυτών ρευμάτων αποτελεί το μοναδικό δρόμο υπέρβασης της κρίσης. Αυτό εννοείς με τον τίτλο του νέου σου βιβλίου «Όταν η γάτα συμφιλιώθηκε με τα ποντίκια»;
Ο τίτλος παραπέμπει στη φράση του Ντεγκ Ξιάο Πιγκ «δεν μας ενδιαφέρει το χρώμα της γάτας, αρκεί να πιάνει ποντίκια». Ο κινέζος ηγέτης αναφερόταν στο πρόβλημα εκσυγχρονισμού της κινεζικής κοινωνίας, αμέσως μετά την μαοϊκή περίοδο, και ειδικότερα στα θέματα αποτελεσματικότητας του κράτους, παραγωγικότητας της οικονομίας και καταπολέμησης της διαφθοράς. Εφάρμοσε την πολιτική του, ωστόσο οι επίγονοι την προχώρησαν έως την έσχατη συνέπειά της, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί αυτό που βλέπουμε σήμερα, δηλαδή ένα καθεστώς μονοκομματικού αυταρχικού τουρμπο-καπιταλισμού. Ο δημοκρατικός σοσιαλισμός και ο πολιτικός φιλελευθερισμός έχουν αρκετά κοινά στοιχεία [δημοκρατία, ατομικά δικαιώματα, αντιεθνικισμός, κ.λπ.]. Στα μείζονα, πάντως [κοινωνικό πρόβλημα, ανισότητες, λειτουργία της αγοράς], αποκλίνουν.
Αναζητούν νέα στέγη
Το ΠαΣοΚ είναι ουσιαστικά το βασικό παράγωγο της μεταπολίτευσης. Το τέλος της μεταπολίτευσης συμπίπτει και με το τέλος του ΠαΣοΚ;
Το ΠαΣοΚ έχει πρόβλημα ηγεσίας, ταυτότητας, δομής και κοινωνικών συμμαχιών. Ο κοινωνικός χώρος που εκφραζόταν μέσω του ΠαΣοΚ [εργαζόμενοι στο δημόσιο τομέα, μικροεπαγγελματίες, αγρότες, μεσαία στρώματα], πλήττεται βάναυσα, είναι απογοητευμένος, αποστασιοποιείται και αναζητεί νέα στέγη. Παρακολουθεί τις διεργασίες στην αριστερά, θέλει να πριμοδοτήσει μια ενωτική προσπάθεια, την οποία, όμως, δεν βλέπει. Υπάρχει, λοιπόν, ο κίνδυνος να επιλέξει δρόμους ανώδυνους για το σύστημα: αποχή, άκυρο, γραφικές ομάδες.
Η σοσιαλδημοκρατία κυριάρχησε, για μεγάλο διάστημα, στην Ευρώπη. Στην Ελλάδα σήμερα βρίσκεται στα όρια της διάλυσης, κάτι που δεν συνέβη στις υπόλοιπες χώρες, όπου και σήμερα εξακολουθεί να είναι υπολογίσιμη δύναμη. Πώς εξηγείται;
Σε άλλες χώρες της Ευρώπης η σοσιαλδημοκρατία έχει μεγάλη παράδοση και γερές ρίζες στην κοινωνία. Στην Ελλάδα η κυριαρχία του ΠαΣοΚ στηρίχτηκε στη χαρισματική φυσιογνωμία του Ανδρέα Παπανδρέου, στα εκτεταμένα πελατειακά δίκτυα, στην πολιτική αναπηρία της δεξιάς, η οποία δεν προώθησε την αστικοδημοκρατική ολοκλήρωση, και στην συμπλεγματική στάση της αριστεράς απέναντι στο θέμα της κυβέρνησης και της εξουσίας.
Δεν τρομάζει η διάσπαση
Αν βρίσκονταν η ακροδεξιά στην κυβέρνηση πριν μερικά χρόνια, θα είχε ξεσηκωθεί όλη η Ευρώπη. Σήμερα βλέπουμε το ΠαΣοΚ σε αγαστή συνεργασία μαζί της και τη σοσιαλδημοκρατία της Ευρώπης να μην αντιδρά. Τι άλλαξε;
Το ίδιο ερώτημα θέτουν πολλά μέλη και στελέχη του ΠΑΣΟΚ στην ηγεσία τους και σοβαρή απάντηση δεν παίρνουν. Η μετάλλαξη της διευθύνουσας ομάδας του ΠαΣοΚ είναι ραγδαία και δεν πρέπει να μας εκπλήσσουν τέτοιες κινήσεις.
Το ΠαΣοΚ βρίσκεται σε περίοδο αποσύνθεσης. Η εικόνα του δεν συνάδει μ’ αυτή κόμματος, ανεξάρτητα από την εκλογική του δύναμη. Παράλληλα βλέπουμε όλους τους πρωτοκλασάτους να προσπαθούν να σώσουν εαυτούς -το κόμμα να έπεται. Θαυματοποιοί δεν υπάρχουν, έχει δε περάσει και η εποχή των θαυμάτων. Υπάρχει δυνατότητα ανάταξης του ΠαΣοΚ;
Το ΠαΣοΚ ως έχει δεν μπορεί να «περπατήσει». Δεν είναι τυχαίο ότι η λέξη διάσπαση, που στο παρελθόν ενεργοποιούσε τα αμυντικά ανακλαστικά του κόσμου του, δεν τρομάζει πια. Μπορώ να πω ότι για πολλούς οπαδούς του έχει και μια λυτρωτική διάσταση. Επιμένω, όμως, ότι για μεγάλη μερίδα αυτού του κόσμου, τα κόμματα της αριστεράς είναι το αποκούμπι. Όποτε το ΠαΣοΚ αντιμετώπιζε μεγάλες κρίσεις [1989, 2007], οι ψηφοφόροι του -αυτοί που έχουν αριστερές καταβολές- μετακινούνταν προς την αριστερά. Το γιατί δεν μπόρεσε η αριστερά στο παρελθόν να κεφαλαιοποιήσει τα δημοσκοπικά κέρδη, πρέπει να απασχολήσει τις ηγεσίες του χώρου. Φταίει που είναι διασπασμένη; Φταίει που ένα τμήμα της επιμένει να προβάλλει ως λύση μια βελτιωμένη εκδοχή του υπαρκτού σοσιαλισμού; Φταίει που ένα άλλο τμήμα της βολεύεται σε ρόλους καταγγελίας και διαμαρτυρίας; Γιατί την ηττημένη και καταρρακωμένη σοσιαλδημοκρατία [Ισπανία, Πορτογαλία, σύντομα και στην Ελλάδα], διαδέχεται η δεξιά;
Σε αποσύνθεση το ΠαΣοΚ
Ο νέος πρόεδρος του ΠαΣοΚ μπορεί να δώσει νέα πνοή στο ΠαΣοΚ; Και προς ποια κατεύθυνση; Ειδικότερα σήμερα που το ΠαΣοΚ όχι μόνο έχει χάσει ένα μεγάλο μέρος της κοινωνικής του στήριξης αλλά έχει τον Μ. Χρυσοχοΐδη να δηλώνει ότι δεν είχε διαβάσει το μνημόνιο, την Λ. Κατσέλη να λέει ότι δεν είμαστε αρκετά ενημερωμένοι, ενώ ο Γ. Παπανδρέου απουσιάζει σε ταξίδι για δουλειές! Μαζεύεται αυτό το κόμμα;
Το ΠαΣοΚ «μαζευόταν» κάθε φορά που υπήρχε η προοπτική της εξουσίας ή απειλούνταν η παραμονή του στην εξουσία. Στο παρελθόν, βεβαίως, λειτουργούσαν τα διχοτομικά σχήματα [δεξιά - αντιδεξιά] και είχαν πέραση οι θεωρίες συνωμοσίας [τα οργανωμένα συμφέροντα, η διαπλοκή, οι ξένοι, τα κεντροδεξιά σενάρια]. Αυτά τα τερτίπια χρησιμοποίησε με μεγάλη μαεστρία ο μετρ στο αναποδογύρισμα της πραγματικότητας Ανδρέας Παπανδρέου. Σήμερα, και ύστερα από τη θλιβερή διετία 2009-2011, όποιος από το ΠαΣοΚ επιχειρήσει να θέσει ξανά στην κυκλοφορία αυτά τα κόλπα, θα γίνει καταγέλαστος.
Η ΔημΑρ, στην οποία φαίνεται να εντάσσονται και αρκετοί εκσυγχρονιστές, θα προσπαθήσει να καλύψει αυτό το κενό της σοσιαλδημοκρατίας. Εκτιμάς ότι μπορεί να παίξει το ρόλο που έπαιξε το ΠαΣοΚ και να ανασυστήσει τη σοσιαλδημοκρατία;
Είναι φανερό ότι η δημοσκοπική εκτίναξη της ΔημΑρ οφείλεται στην αποσύνθεση του ΠαΣοΚ. Δεν θα με εκπλήξει οποιοδήποτε ποσοστό πάρει η ΔημΑρ στις εκλογές, που θα κυμαίνεται από το 3% έως το 13%! Η ανασύσταση της σοσιαλδημοκρατίας, όμως, είναι σοβαρή υπόθεση. Απαιτούνται πολλά πράγματα. Πρώτα - πρώτα αυτοκριτική, έπειτα μια προοδευτική αφήγηση για την έξοδο από την κρίση, στρατηγική συμμαχιών, ειλικρινής διάλογος με τη ριζοσπαστική αριστερά και, βεβαίως, νέο πολιτικό προσωπικό.
Η απώλεια της κυβέρνησης από το ΠαΣοΚ φαίνεται ότι δεν το αποψιλώνει μόνο από ψηφοφόρους, αλλά και από στελέχη. Αρκετές οι ομάδες που έχουν δημιουργηθεί. Εκτιμάς ότι αυτές -μαζί και με πανεπιστημιακούς που προσπαθούν να παρέμβουν στην πολιτική ζωή- θα συμμετέχουν σε τυχόν μετεκλογική κυβέρνηση συνεργασίας;
Η κινητικότητα στο χώρο της πολιτικής και της διανόησης είναι έντονη. Δεν έχουν, πάντως, όλες οι πρωτοβουλίες προοδευτικό πρόσημο. Τα περί κυβέρνησης αρίστων που ακούμε εσχάτως, καθώς και οι προτροπές προς στελέχη του ΠαΣοΚ και της ΝΔ να αποχωρήσουν από τα κόμματα τους και να σχηματίσουν ένα νέο φορέα με μεταρρυθμιστικό προσανατολισμό [τι εννοούν άραγε;] μυρίζουν ναφθαλίνη.
Εξελίξεις στο δικομματισμό
Το ΠαΣοΚ καταρρέει. Αυτό μπορεί να σημάνει και εξελίξεις στο δικομματισμό;
Προφανώς. Μέχρι το 2009 το σύστημα λειτουργούσε, γιατί όποτε κατέρρεε το ένα σκέλος του αναδεικνυόταν, ως χρυσή εφεδρεία, το άλλο. Όμως και το ΠαΣοΚ και η ΝΔ έχουν δοκιμαστεί αρκετές φορές. Οι πολίτες δεν μπορούν να συμφιλιωθούν με την ιδέα ότι οι ολετήρες μπορούν να γίνουν οι σωτήρες του τόπου.
Υπάρχει η πιθανότητα να γίνει ο «μεγάλος συνασπισμός» και εδώ;
Κάποιοι θα επιχειρήσουν να φτιάξουν μετά τις εκλογές το «μεγάλο συνασπισμό». Για την αστική τάξη και τους δανειστές μας αυτή θα είναι μια συμφέρουσα λύση. Λογαριάζουν, όμως, ότι το ΠαΣοΚ θα είναι ένας αξιόπιστος εταίρος με στοιχειώδη συνοχή. Αμφιβάλλω. Λογαριάζουν επίσης ότι τα κόμματα της αριστεράς θα συνεχίσουν να ομφαλοσκοπούν. Ελπίζω να διαψευστούν.
Μήπως πρέπει να παραδοθούμε στον καπιταλισμό; Αυτό άλλωστε δεν ζητά και ο Γ. Παπανδρέου; Έναν καπιταλισμό με ανθρώπινο πρόσωπο. Δύο φόροι παραπάνω, αυστηρότερος έλεγχος, κ.λπ. Το σημειώνεις και εσύ στο βιβλίο σου παραθέτοντας την άποψη του Ν. Μουζέλη. Μπορεί να υπάρξει;
Δεν ξέρω αν μπορεί, στις παρούσες συνθήκες, να υπάρξει καπιταλισμός με ανθρώπινο πρόσωπο. Ξέρω, όμως, ότι στο παρελθόν υπήρξε. Αναφέρομαι στη «χρυσή 35ετία» της σοσιαλδημοκρατίας στη Δυτική Ευρώπη [1945-1980].
Αρκετά με τους γόνους
Γράφεις για τις πολιτικές δυναστείες. Βλέπεις να τελειώνουν τόσο αυτή των Καραμανλήδων όσο και των Παπανδρέου; Ο καθηγητής του Χάρβαρντ Ρίτσαρντ Πάρκερ, σύμβουλος του Γιώργου Παπανδρέου, φέρνοντας ως παράδειγμα τόσο τον παππού του Γιώργου όσο και τον πατέρα του, Ανδρέα, εκτιμά ότι η ιστορία δίνει και δεύτερη ευκαιρία στους Παπανδρέου. Δηλώνει, μάλιστα, ότι ο Γιώργος «μπορεί να είναι ξανά ένας μεγάλος ηγέτης της Ελλάδας». Είναι πιθανόν να το δούμε κι αυτό;
Κύκλοι της συντηρητικής παράταξης προσπαθούν να αναστήσουν τον Καραμανλή. Οι φίλοι του Γ. Παπανδρέου αγωνίζονται να τον κρατήσουν ζωντανό και όρθιο. Ελπίζω τούτη τη φορά να μην «τσιμπήσει» ο ελληνικός λαός. Αρκετά πια με τους γόνους. Μετρήθηκαν, ζυγίστηκαν και βρέθηκαν εκκωφαντικά ανεπαρκείς.
** Ο Τάσος Παππάς, είναι δημοσιογράφος, πολιτικός συντάκτης της «Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας» και Αρχισυντάκτης του Ραδιοφωνικού σταθμού «Αθήνα 9,84». Συνολικά έχει γράψει εννέα βιβλία με ποιο πρόσφατα τα «Αμήχανη Αριστερά και οικονομική κρίση», «Το τέλος του δικομματισμού» [μαζί με τον Τρ. Δραβαλιάρη], «Ποια “Αριστερά”, Ποια “Δεξιά”», και «Το ΠαΣοΚ του μέλλοντός τους».
| < Προηγούμενο | Επόμενο > |
|---|
