Δευτέρα, 20 Φεβρουαρίου 2012 15:58

Επιμέλεια: Κατερίνα Αναστασίου - Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από κακόβουλη χρήση. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε την Javascript για να τη δείτε.

The Apartment Building

Το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης παρουσιάζει το νέο έργο της καταξιωμένης διεθνούς τουρκάλας καλλιτέχνιδας Γκιουλσούν Καραμουσταφά με τίτλο The Apartment Building (Η πολυκατοικία). Πρόκειται για μία επιβλητική αρχιτεκτονική μακέτα ύψους δύο μέτρων ενός αρχοντικού πολυόροφου κτιρίου, το οποίο ανήκε σε μία από τις πλέον εύπορες οικογένειες της ελληνικής μειονότητας της Πόλης. Το κτίριο αυτό εγκαταλείφθηκε από την οικογένεια Βασλαματζή με προορισμό την Ελλάδα, μετά τα δραματικά γεγονότα και τις βιαιοπραγίες που ξέσπασαν στις 6 και 7 Σεπτεμβρίου του 1955 προς την ελληνική μειονότητα της Πόλης. Ως νέα ιδιοκτήτρια και κάτοικος ενός από τα διαμερίσματα του κτιρίου αυτού, η Καραμουσταφά εμπνέεται από την ιστορία του και ανασύρει από τη λήθη τραυματικές μνήμες και εμπειρίες τής σύγχρονης τουρκικής ιστορίας, στο πλαίσιο της πολυεθνικής κοινωνίας της Κωνσταντινούπολης του περασμένου αιώνα. Εκτός από την αρχιτεκτονική μακέτα, η εγκατάσταση περιλαμβάνει φωτογραφίες και κείμενα στον τοίχο. Ωράριο: Τρίτη έως Κυριακή 11 π.μ. – 7 μ.μ., Πέμπτη 11 π.μ. – 10 μ.μ.
Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (Κτίριο Ωδείου Αθηνών, Βασ. Γεωργίου Β’ 17–19 & Ρηγίλλης, Αθήνα, τηλ.: 210–9242111)

Placenta

Στην ατομική του έκθεση, ο ιταλός Ανδρέα Σιτορέγκο παρουσιάζει σχέδια με πενάκι, καθώς κι ένα γλυπτό με neon και μοχέρ, έχοντας ως θεματικό άξονα τη γεωπολιτική διαφοροποίηση του πλανήτη ανάμεσα στο Βορρά και το Νότο, όπως και τις συνέπειές της σε ανθρωπιστικό και περιβαλλοντικό επίπεδο. Η ιστορικός τέχνης Άννα Χατζηγιαννάκη αναφέρει ότι σ’ αυτή την ενότητα έργων ο καλλιτέχνης, χρησιμοποιώντας μικτά μέσα και με τρόπο λιτό και σκληρό, ξεδιπλώνει την ιστορία του πλούσιου Βορρά με την υπογεννητικότητα και του φτωχού Νότου με τον υπερπληθυσμό που διψάει και υποσιτίζεται. Όπως λέει χαρακτηριστικά: «Η Μήτρα, έχει τη φόρμα από το τραπέζι του χασάπη, αφού προορίζεται για παραγωγή θνησιγενών καμηλο–έμβρυων, που θα εξελιχθούν ανάλογα με τον τυχαίο τόπο–μοίρα όπου θα παραχθούν. Ο Placenta–Γη που θα τα θρέψει, με πετρέλαιο και με νερό, σταγόνα τη σταγόνα ή σε αφθονία, δεν ευθύνεται σε καμιά περίπτωση για τη χρήση των κοιτασμάτων. Σήμερα οι πόλεμοι γίνονται για το πετρέλαιο, αύριο για το νερό. Αλλά, η ιστορία δεν τελειώνει εδώ!».
Ωράριο: Τρίτη έως Παρασκευή 12 .μ – 3 μ.μ., 6 – 9 μ.μ., Σάββατο 11 π.μ. – 2 μ.μ.   
fizz gallery (Βαλαωρίτου 9Γ, Αθή, τηλ.: 210–3607598)

Αρχιτεκτονική και Πόλη
στη Νοτιοανατολική Ευρώπη

Το Τμήμα Αρχιτεκτόνων του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και το Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, σε συνεργασία με το Goethe-Institut και με την Κίνηση των 5 Μουσείων, διοργανώνουν στη Θεσσαλονίκη την 1η Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής Θεσσαλονίκης. Σ’ αυτό το μεγάλο πολιτιστικό γεγονός συμμετέχουν 25 αρχιτεκτονικές σχολές, από 19 πόλεις της Νοτιοανατολικής Ευρώπης: Κωνσταντινούπολη, Προύσα, Σαράγιεβο, Λιουμπλιάνα, Τίρανα, Σόφια, Μπολόνια, Βενετία, Μπάρι, Βελιγράδι, Σκόπια, Βουκουρέστι, Λευκωσία, Αθήνα, Βόλος, Πάτρα, Χανιά, Ξάνθη και Θεσσαλονίκη. Η έκθεση έχει ως στόχο τη συζήτηση για το ρόλο των αρχιτεκτονικών σχολών στα ζητήματα αρχιτεκτονικής και πόλης, και ιδιαίτερα σε θέματα του δημόσιου και του κοινωνικού χώρου, της πολιτισμικής διαφοράς, των πολιτικών της μετακίνησης και του περιβάλλοντος, όπως αυτά εκδηλώνονται στις μητροπόλεις της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Η διοργάνωση λαμβάνει χώρα στους εκθεσιακούς χώρους των 5 Μουσείων (Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης, Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού, Τελλόγλειο Ίδρυμα Τεχνών, Α.Π.Θ.).
Πληροφορίες: http://www.mmca.org.gr

Δ. Παπαδήμος – Ταξιδιώτης φωτογράφος

Με περισσότερες από 200 φωτογραφίες, η αναδρομική έκθεση του Δημήτρη Παπαδήμου παρουσιάζει το γνωστό και καταξιωμένο έργο του την εποχή που έζησε, ωστόσο άγνωστο στο σημερινό κοινό της ελληνικής φωτογραφίας. Μέσα από ένα υλικό, που χρονικά καλύπτει τέσσερις δεκαετίες και γεωγραφικά τη λεκάνη της Μεσογείου –με έμφαση στην Αίγυπτο και την Ελλάδα–, η έκθεση καλεί σε μια προσεκτική επανανάγνωση της δουλειάς του Παπαδήμου, που έχει ως βασικό του άξονα τον άνθρωπο και τα έργα του. Το υλικό προέρχεται από το αρχείο του, που απόκειται στο Φωτογραφικό Αρχείο του ΕΛΙΑ, και αριθμεί περίπου 65.000 αρνητικά και τα αντίστοιχά τους κοντάκτ. Η έκθεση αντικατοπτρίζει την έκταση και την ποικιλία του πλούσιου αρχείου του φωτογράφου: Τοπία και άνθρωποι από την έρημο, το Νείλο, το Σινά, την Γκάνα, την Κύπρο, και την ηπειρωτική και νησιωτική Ελλάδα. Η περίοδος του πολέμου αποτυπώνεται από το φακό του με σκηνές από τη Μέση Ανατολή, το Ρίμινι και τα Δεκεμβριανά, ενώ ιδιαίτερη ενότητα της έκθεσης συνιστούν τα πορτρέτα ελλήνων και ξένων καλλιτεχνών και συγγραφέων, όπως των Μίνου Αργυράκη, Ναταλίας Μελά, Έλλης Λαμπέτη, Λόρενς Ντάρελ, Ζαν Κοκτό και πολλών άλλων. Ωράριο: Τρίτη έως Παρασκευή 10 π.μ. – 2 μ.μ., Τετάρτη, Παρασκευή 6 – 8 μ.μ., Σάββατο 12 μ. – 2 μ.μ.
Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης (Μέγαρο Εϋνάρδου, Αγ. Κωνσταντίνου 20 & Μενάνδρου, Αθήνα, τηλ.: 210–5221103)   

Σόρογκας – 50 χρόνια
ζωγραφική

Γύρω από δέκα θεματικές κινείται η παρουσίαση του συνολικού έργου του Σωτήρη Σόρογκα, βάσει των φάσεων της καλλιτεχνικής του πορείας. Οι αρχικές του αναζητήσεις φαίνονται στα Πρώτα έργα, που περιλαμβάνουν τις Πέτρες, τα Άλογα  και τα Αρχαία μάρμαρα, για τα οποία αντλεί στοιχεία από την ποίηση του Σεφέρη. Επίσης, παρουσιάζονται επιλογές από τα Πορτρέτα και τα Μαύρα ανοίγματα, έργα που πειραματίζονται έντονα με το λευκό και το μαύρο. Σε άλλες ενότητες, όπως είναι τα Ξύλα ή οι Σκουριές, εικονογραφείται η αποσύνθεση και η μαγεία του εγκαταλελειμμένου. Στην έκθεση περιλαμβάνονται, επίσης, οι μακέτες που φιλοτέχνησε ο Σόρογκας για το Σταθμό Λαρίσης του Αττικό Μετρό και προβάλλεται οπτικοακουστικό υλικό, καθώς και συγγράμματα του ίδιου πάνω στην Τέχνη. Να σημειωθεί, ενδεικτικά, ότι το 1981 συμμετείχε στη Μπιενάλε του Σάο Πάολο, το 2004 βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών και έχει διατελέσει Πρόεδρος του Δ.Σ. του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης.
Ωράριο: Τετάρτη, Πέμπτη, Κυριακή 10 π.μ. – 6 μ.μ., Παρασκευή, Σάββατο 10 π.μ. – 10 μ.μ.
Μουσείο Μπενάκη–Κτήριο Οδού Πειραιώς (Πειραιώς 138 & Ανδρονίκου, Αθήνα, τηλ.: 210–3453111)

Εύα Μελά

Στην πρόσφατη έκθεση της Εύας Μελά γίνεται αναφορά αποκλειστικά στη φύση και το τοπίο. Πρόκειται για μια περιήγηση σε μέρη αγαπημένα, που μέσα από το ιδιαίτερο χρώμα τους δίνουν το ερέθισμα  για να πάει κανείς ένα βήμα παραπέρα από την απλή αποτύπωση. Με άλλα λόγια, να κάνει μια υπέρβαση μέσα από την προσωπική του ματιά και μέσα από το προσωπικό του βίωμα. Νεροχρώματα, αυγοτέμπερες και ακουαρέλες, δίνουν τη δυνατότητα καταγραφής της πρώτης εντύπωσης του κάθε τοπίου, σχεδόν αυτόματα, μιας και δουλεύονται πολύ πιο γρήγορα και πιο αποφασιστικά από άλλα υλικά. Έτσι, απολαμβάνουμε τοπία της Σύμης από το Νημποριό, κοιταγμένα από την καλλιτέχνιδα ξανά και ξανά τα τελευταία χρόνια, κάθε φορά μέσα από άλλη ματιά, τοπία της νότιας Μάνης, καθώς και κομμάτια της φύσης ανώνυμα, που υπάρχουν κάπου γύρω μας, χωρίς συγκεκριμένες αναφορές.
Ωράριο: Τρίτη έως Παρασκευή 11 π.μ. – 2 μ.μ. και 6 – 9 μ.μ., Σάββατο 11 π.μ. – 2 μ.μ.
έκφραση γιάννα γραμματοπούλου (Βαλαωρίτου 9Α, Αθήνα, τηλ.: 210–3607598)

Αντιθετικές συγγένειες
 
Στη σειρά Φωτογραφικά Ζεύγη του Φωτογραφικού Κύκλου, παρουσιάζονται κι αυτή τη φορά δύο καλλιτέχνες και συνεπώς δύο προτάσεις, των οποίων ο διάλογος επεκτείνεται νοερά και πέρα από τα αναρτημένα έργα. Για την ακρίβεια, οι φωτογραφίες της Χριστίνας Σοροβού –που είναι όλες ασπρόμαυρες– αφορούν το καθημερινό της φιλικό και οικογενειακό περιβάλλον, ενώ αυτές του Λουκά Βασιλικού –που είναι όλες έγχρωμες– παρουσιάζουν σκηνές από το δρόμο. Το κοινό τους θέμα, η κοινή τους φωτογραφική πορεία και η προσωπική τους σχέση δικαιολογούν τα σημεία σύμπτωσης, αλλά οι διαφορετικές προσωπικότητες γεννούν και τα σημεία απόκλισης. Το είδος της φωτογραφίας που κάνει ο καθένας, αν και εντάσσεται σε μια ευρύτερη κοινή φωτογραφική αντίληψη, αποτελεί καθρέφτη της προσωπικότητάς τους και διακριτικό σημείο της καλλιτεχνικής τους ταυτότητας. Ωράριο: Δευτέρα έως Παρασκευή 12.00–21.00, Σάββατο 10.30–14.30

Γκαλερί Κέννεντυ της Ελληνοαμερικανικής Ένωσης (Μασσαλίας 22, Κολωνάκι, Αθήνα, τηλ.: 210–3680052)

Κυριακή, 25 Δεκεμβρίου 2011 20:58

Επιμέλεια: Κατερίνα Αναστασίου • Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από κακόβουλη χρήση. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε την Javascript για να τη δείτε.

LOL

Η ομάδα Provo Principles (Γιώργος Καραγιώργος, Κωνσταντίνος Πάτσιος, Νίκος Σεπετζόγλου και Γιώργος Τσεριώνη) παρουσιάζει την έκθεση LOL, στην οποία πραγματεύεται τις σύγχρονες γλωσσικές συμβάσεις και τους τρόπους με τους οποίους έχουν διαμεσολαβήσει τα ηλεκτρονικά μέσα στη διαμόρφωση της καθημερινής επικοινωνίας. Ως γνωστόν, τα αρχικά LOL αποτελούν σύντμηση της παρότρυνσης να γελάσεις δυνατά και χρησιμοποιήθηκε στην πρώιμη μορφή του διαδικτύου, το Usenet, ενώ πλέον έχει διαχυθεί στις υπόλοιπες όψεις της επικοινωνίας. Βέβαια, υπάρχουν και άλλα πολλά αρκτικόλεξα, που υποδηλώνουν την έκφραση με σωματικές αντιδράσεις, όπως το ROTFL ή ROLF, που σημαίνει «κυλιέμαι στο πάτωμα γελώντας». Οι επεξηγήσεις των εκάστοτε συντμήσεων σηματοδοτούν δηλωτικά τις ίδιες τις συνθήκες, τις προσδοκίες και το περιεχόμενο της κάθε εποχής. Η συγκεκριμένη έκθεση είναι το πρώτο εγχείρημα της συγκεκριμένης ομάδας να διερευνήσει το εγχώριο κοινωνικό περιβάλλοντος και τη σαρκαστική καλλιτεχνική σκέψη. Ωράριο: Δευτέρα και Κυριακή 1 μ.μ. - 12 μ.μ.
ΤAF (Νορμανού 5, Μοναστηράκι, Αθήνα, τηλ.: 210 – 3238757)

Il n’ y a plus de vrais oiseaux

Η αρχική εντύπωση που δημιουργείται από την έκθεση της Αγγελικής Δουβέρη εμπεριέχει ένα έντονο στοιχείο προαίσθησης, αμφιβολίας, αγωνίας και φόβου για γεγονότα που έχουν συμβεί ή μοιάζουν να είναι έτοιμα να συμβούν. Αυτά τα στοιχεία αναδεικνύονται από τα έργα της που, όπως η Βασιλική Αθηνά Βαγενού αναφέρει, «θυμίζουν κινηματογραφικά καρέ από παραμύθι ή αστυνομικό θρίλερ ή ακόμα και μιας ρομαντικής ιστορίας χωρίς αίσιο τέλος. Η ατμοσφαιρικότητα, το αφηγηματικό περιεχόμενο και η θεατρικότητα οφείλεται στη «σκηνοθετική» ματιά της καλλιτέχνιδας, η οποία κινητοποιεί τα διάφορα επίπεδα της συνείδησης και της μνήμης. Επεμβαίνοντας στην ιστορία των τοπίων που τις φιλοξενούν, οι πρωταγωνιστές των έργων τής Δουβέρη αποκαλύπτουν το πέρασμα του χρόνου, άλλοτε ως το παρελθόν που αναβιώνει και άλλοτε ως το παρόν που χάνεται μόλις γίνει τετελεσμένη πράξη.» Ωράριο: Τρίτη έως Παρασκευή 12 μ. - 8 μ.μ., Σάββατο 11 π.μ. - 2 μ.μ.
k–art (Σίνα 54, Αθήνα, τηλ.: 2114013877)

Photo–photography

Στο νέο του έργο ο κουβανός καλλιτέχνης Carlos Caraicoa, στο οποίο χρησιμοποιεί φωτογραφίες ως ντοκουμέντα για τη δημιουργία εννέα τρισδιάστατων αντικειμένων. Ο καλλιτέχνης αξιοποιεί την ιδέα των ερειπίων ως μόνιμο στοιχείο του έργου, τον εύθραυστο χαρακτήρα του αστικού ιστού και την παροδικότητα των κτιρίων που βρίσκονται σε ιδιαίτερα σύνθετα κοινωνικά πλαίσια, σχετίζοντάς τα με την αστική ιστορία της Αθήνας. Η εγκατάσταση είναι ταυτόχρονα μια μεταφορά της φωτογραφίας σε νέα υλικά και αυτό αποτελεί ένα από τα κύρια σημεία εστίασης της δουλειάς του καλλιτέχνη τα τελευταία χρόνια. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Caraicoa έχει συμμετάσχει σε μεγάλες διοργανώσεις, όπως στη Μπιενάλε του Σάο Πάολο και στη Ντοκουμέντα του Κάσελ.
Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (Κτίριο Ωδείου Αθηνών, Βασ. Γεωργίου Β 17–19 & Ρηγίλλης, Αθήνα, τηλ.: 210–9242111)

Sol LeWitt, Γραμμή και Χρώμα

Eκθεση έργων του αμερικανού καλλιτέχνη Sol LeWitt (1928–2007) φιλοξενούνται στο Μουσείο Ηρακλειδών, που περιλαμβάνει κυρίως χαρακτικά, όπως λιθογραφίες, χαλκογραφίες και ξυλογραφίες, αλλά και η πρώτη του ελαιογραφία, καθώς επίσης γκουάς, μονοτυπίες και φωτογραφίες. Η δουλειά του καλλιτέχνη χαρακτηρίζεται από τα γεωμετρικά σχήματα και τα έντονα χρώματα και σχετίστηκε αρχικά με το μινιμαλισμό, ενώ αργότερα συνδέθηκε, τόσο με την εννοιολογική τέχνη, ώστε ο LeWitt να θεωρείται από πολλούς ως ο «πατέρας» αυτού του κινήματος. Έργα του βρίσκονται σε πολλά σημαντικά μουσεία ανά τον κόσμο κι επίσης κοσμούν δημόσια πάρκα και κτίρια. Αξίζει να σημειωθεί, ότι τα έργα που παρουσιάζονται προέρχονται από τη συλλογή του New Britain Museum of American Art.
Ωράριο: Παρασκευή 1 – 9 μ.μ., Σάββατο και Κυριακή 11 π.μ. - 7 μ.μ. Γενική είσοδος: 6 ευρώ, φοιτητικό και άνω των 65: 4 ευρώ, παιδιά έως 12 ετών: δωρεάν, ομαδικές επισκέψεις: κατόπιν συνεννοήσεως
Μουσείο Ηρακλειδών (Ηρακλειδών 16, Θησείο, Αθήνα, τηλ.: 210–3461981)

Ευκαιρίες χωρίς εκπτώσεις

Σε μια εποχή οικονομικής και ιδεολογικής κρίσης, παρακμής και απαξίωσης θεσμών και αξιών, πέντε εικαστικοί αποφασίζουν να παρουσιάσουν μια έκθεση με «ευκαιρίες», χωρίς όμως καμία έκπτωση στο πνευματικό μέρος των ίδιων των έργων. Ο Άγγελος Αντωνόπουλος, ο Περικλής Γουλάκος, η Μαριλένα Ζαμπούρα, ο Μιχάλης Μανουσάκης και ο Παντελής Χανδρής επιχειρούν να αποδείξουν ότι σε καιρούς χαλεπούς η μόνη διέξοδος είναι ο πολιτισμός και πως σε καμία περίπτωση η αγοραστική ευκαιρία δεν ταυτίζεται με έκπτωση στη δημιουργία, τη φαντασία, την ποιότητα.
Ωράριο: Τρίτη έως Παρασκευή 11 π.μ. - 2 μ.μ. και 6 – 9 μ.μ., Σάββατο 11 π.μ. - 2 μ.μ.
έκφραση γιάννα γραμματοπουύλου & fizz gallery (Βαλαωρίτου 9Α– 9Γ, Αθήνα, τηλ.: 210–3607546)

Δευτέρα, 12 Δεκεμβρίου 2011 19:50

Της
Σοφίας Τσούρτη

«We dance round
in a ring and suppose,
But the Secret sits
in the middle and knows»
Robert Frost,
«The secret sits»

Οι επιμελητές του ιδρύματος Κατακουζηνού, συνεχίζοντας την παράδοση υποστήριξης πρωτοβουλιών ικανών να διασφαλίζουν ένα είδος ζωντανού διαλόγου ανάμεσα στο παρελθόν της οικίας και στη σύγχρονη πολιτιστική πραγματικότητα, φιλοξενούν από τον προηγούμενο μήνα την έκθεση του Χρήστου Κεχαγιόγλου «Η κιβωτός του Νου».

Η έκθεση λειτουργεί απολύτως καταδεικτικά σ’ ό,τι αφορά την ίδια την πράξη του διαλόγου μεταξύ παρελθόντος και παρόντος, μύθου και πραγματικότητας, περιηγούμενων, επισκεπτών, οργανωτών και δημιουργού-αφηγητή. Πρόκειται σε κάθε περίπτωση για προσπάθεια αποκατάστασης υγιούς συνομιλίας με τα πατρικά φαντάσματα, τα σημεία αναφοράς με τα οποία είθισται να αναμετριέται κανείς, με τις αποστάσεις που μας χωρίζουν απ’ ό,τι αμέριμνοι ευχηθήκαμε.
Ο Χρήστος Κεχαγιόγλου σκηνοθετεί την αρχική αμεριμνησία του θεατή όταν στο σαλόνι της οικίας, τον πρώτο χώρο που βλέπει κανείς ξεκινώντας την περιήγηση, τοποθετεί δάση και φράχτες με ηλιοτρόπια. Μπροστά μας ανοιχτός ορίζοντας, η θέα της οδού Αμαλίας, εκεί που διαχέεται το αττικό φως. Στο επόμενο δωμάτιο ακολουθεί ο πρώτος προβληματισμός, τα χέρια, τα εργαλεία, η αρχή της δημιουργίας, η σχέση του δημιουργού με τα μέσα και τα υλικά του. Ο μικρός στενός διάδρομος όπου βρίσκεται το πιάνο, το πιάνο της πρώτης δημόσιας εκτέλεσης του «Μεγάλου Ερωτικού», είναι γεμάτος από τις ακουαρέλες, τις παιδικές και τις εφηβικές μνήμες του δημιουργού, την πόλη του, τις φιγούρες της. Πέρα από την ονοματοθεσία των ενοτήτων, αν σκεφτούμε την τοποθέτησή τους εν χώρω, θα καταλάβουμε αμέσως ότι αντανακλά τους ρυθμούς και τη συνέχεια μιας συνάντησης ισχυρών δονήσεων, ενός διαλόγου χάρη στον οποίο αναδεικνύονται κομμάτια μνήμης, συνείδησης και πεποιθήσεων. Ένας διάλογος διαφορετικός, μη κοινοποιήσιμος ανά πάσα στιγμή και με οποιονδήποτε συνδαιτημόνα. Ξεκινώντας από το φως των ηλιοτροπίων, συνεχίζοντας με το στοχασμό περί αρχής και πρώτων υλών της δημιουργίας, διασχίζοντας τις εικόνες της πατρίδας, της πρώτης νεότητας, ο επισκέπτης έρχεται αντιμέτωπος με την πρώτη ώθηση προς την καταβύθισή του στο μη αναμενόμενο: Η πόρτα απ? όπου εισέρχονται οι θεραπευόμενοι του Άγγελου Κατακουζηνού, οδηγεί στην αίθουσα αναμονής, όπου έχουν στηθεί οι πόλεις-χρησμοί του δημιουργού, το σκηνικό των περιβαλλόντων των ταξιδιών, ο διάλογος μεταξύ πραγματικού και φανταστικού, ό,τι ο θεραπευόμενος προλαβαίνει να ονειρευτεί ή να σκεφτεί λίγο πριν κληθεί να συναντηθεί με τον αναλυτή του. Οι πόλεις φράγματα ή περάσματα όμοια με τις πύλες τους, όπως τις περιέγραφε η Μ. Τζιαντζή σε παλαιότερη εργασία της1 λειτουργούν κάθε φορά αποπλανητικά: Σε ελκύουν, εσύ σπεύδεις να συναντήσεις την εικόνα τους ενώ το μυστικό τους, η πραγματικά πολύτιμη πληροφορία τους είναι πάντοτε αλλού κρυμμένη, καθόλου εκτεθειμένη, δύσκολα προσβάσιμη. Λίγο μετά τον ίλιγγο του ταξιδιού κι ενώ η μουσική κάθε ενότητας λειτουργεί σαν ένα βασικό υφολογικό εργαλείο, κι έχουμε φτάσει πια στο αυτοσχεδιαστικό μέρος, ο επισκέπτης μπαίνει στο γραφείο του ψυχιάτρου, για να δει την εικόνα του προφήτη. Ο Χρήστος Κεχαγιόγλου σ’ αυτό το σημείο έχει κατορθώσει να θέσει εαυτόν έναντι ειδώλου, θεραπευτή έναντι θεραπευόμενου, άνθρωπο έναντι θεών, αναλυόμενο έναντι συνείδησης, επισκέπτη έναντι θρυμματισμένων συμβάσεων. Όλα τούτα στο απαραίτητο σκοτάδι υπό το φως της βιντεοεγκατάστασής του (Η πόλη αντεστραμμένη), υπό το βλέμμα του προφήτη και του μικρού παιδιού. Ο αυτοσχεδιασμός κορυφώνεται και τον αιφνιδιασμό ή ακόμα και το φόβο ακολουθεί η συμφιλίωση. Θες να μείνεις στο θάλαμο που μόλις έχεις απεκδυθεί των κοινωνικών και άλλων θωρακίσεών σου.

Ο προφητικός λόγος

Η τοποθέτηση της εικόνας του προφήτη μας οδηγεί στο κείμενο του M. Buber2 όπου περιγράφεται η «καταραμένη» διάσταση του προφητικού λόγου: Ο προφητικός λόγος αναλαμβάνει να αναγγείλει το μέλλον. Η προφορικότητά του, ωστόσο, τον καθιστά δια παντός ανίσχυρο. Αντίθετα με τον φιλοσοφικό λόγο και δη το νεωτερικό, γραπτό λόγο που φιλοξενείται στα συγγράμματα και θα παραδοθεί αυτούσιος στους αναγνώστες, ο προφητικός λόγος εξαιτίας της προφορικής του διάστασης εμφανίζει τέλεια αδυναμία ενώπιον του ιστορικού χρόνου. Το μήνυμα του προφήτη θα μεταβιβασθεί προφορικά, ενδέχεται να παρερμηνευθεί, ο λόγος ενδέχεται να διαστραφεί κι εν τέλει να χαθεί στη λήθη. Άλλωστε τα ίδια τα στοιχεία του φιλοσόφου και του προφήτη καταδεικνύουν το μεταξύ τους συσχετισμό δύναμης: Ο πρώτος κατακτά το πνεύμα, ο δεύτερος κατακτιέται από αυτό και δη βιαίως. Ο πρώτος ενσυνείδητα και αυτοβούλως μπαίνει στην περιπέτεια της αφήγησης, καθώς ενεργεί με τρόπον ώστε να φιλοξενήσει το πνεύμα, ο δεύτερος δεν έχει άλλη επιλογή, όντας ξενιστής του.
Αντίστοιχα ο επισκέπτης, έχοντας φτάσει στο χώρο του γραφείου-ιατρείου, στο σημείο που πέρα από λογοκρισίες κανείς εκστομίζει τις αλήθειες του, στέκει ανίσχυρος ενώπιον του βλέμματος του ακόμα πιο ανίσχυρου άλλου, του προφήτη - ήρωα, του δημιουργού - θεράποντος, του άλλου που του αποκαλύπτει παρόν και μέλλον επισημαίνοντας ότι δεν υπάρχει δυνατότητα παρέμβασης.
Όλα αυτά ενώ η πόλη στέκει αντεστραμμένη. Όλα αυτά όταν όλες οι σταθερές έχουν ανατραπεί και οι βεβαιότητες έχουν εκβαραθρωθεί. Κι όμως σ’ αυτή τη διάλυση που θα μπορούσε να λειτουργεί αποτρεπτικά, ο θεατής επιθυμεί να μείνει και να φτιάξει ένα ακόμα, επόμενο επίπεδο διαλόγου με το παρελθόν, με τον θεράποντα των πασχόντων, με τον δημιουργό των εικόνων και με τους ήρωες αυτών. Αυτό τουλάχιστον μας κατέδειξε η στάση του περιηγούμενου κοινού κατά τη δική μας περιπλάνηση στο χώρο. Ο κόσμος έχει γυρίσει ανάποδα κι εσύ πρέπει να κάνεις κάτι: να ψελλίσεις την αλήθεια σου, να παραδεχτείς, ή τουλάχιστον να διασώσεις αυτό που σου δόθηκε ευάλωτο ως ψίθυρος του παρελθόντος.
Το εγχείρημα του Χρήστου Κεχαγιόγλου σε άμεση συνάρτηση με την επιμελητική πρόταση της Ελένης Αθανασίου προσλαμβάνεται ως πρότυπο συμβάν οπτικής επικοινωνίας καθώς έχει προλάβει να αποστείλει τα πολλαπλά, πολυεπίπεδα μηνύματά του δίχως ίχνος καθοδήγησης, βίας, λεκτικής παρότρυνσης, δίχως καμία υπόδειξη εκλαϊκευτική. Με οπτικά κυρίως μέσα έχει λύσει το επικοινωνιακό ζήτημα, έχει διανύσει την απόσταση μεταξύ δημιουργού-τεχνίτη και αποδέκτη, κάνοντας το θεατή ήρωα του δικού του ταξιδιού μέσα στο σπίτι, μετατρέποντάς τον από αμέριμνο επισκέπτη σε ενσυνείδητο αναλυόμενο κι υπογραμμίζοντάς του ήπια την ευθύνη απέναντι στον εαυτόν του και τους άλλους: Η πόλη γύρισε ανάποδα κι εσύ πρέπει να κάνεις κάτι.

Σημειώσεις

«Η κιβωτός του νου» Χρήστος Κεχαγιόγλου, Ίδρυμα Άγγελου και Λητώς Κατακουζηνού, Νοέμβριος-Δεκέμβριος 2011, επιμέλεια έκθεσης Ελένη Αθανασίου. Οι ώρες κοινού από 4/12 θα τροποποιηθούν λόγω εορτών. Παρακαλούνται οι ενδιαφερόμενοι να επικοινωνήσουν με το τηλ. 6944441265.

1. Μαριάννα Τζιαντζή, «Πόρτες φράγματα-πόρτες περάσματα», περ. Ουτοπία, αφιέρωμα: Κριτική της καθημερινής ζωής. τ. 23, Ιανουάριος - Φεβρουάριος 1997, σελ. 21-30.
2. Martin Buber, «Plato and Isaiah», On the Bible – 18 studies, Edited by Nahum N. Glatzer, Intoduction by Harold Bloom, Syracuse U.P., 2000, Originally published New York: Schocken Books, 1982 pp 151-159.
•

Δευτέρα, 12 Δεκεμβρίου 2011 19:19

Η 3η Μπιενάλε της Αθήνας 2011 «Μονόδρομος» φιλοξενείται κατά το μεγαλύτερο μέρος της στο κτίριο της Διπλαρείου Σχολής Τεχνών στην πλατεία Θεάτρου, πίσω από την αγορά τροφίμων της οδού Αθηνάς και, επίσης, στο Κέντρο Τεχνών και το Μουσείο «Ελευθέριος Βενιζέλος» στο Πάρκο Ελευθερίας. Διαρκεί έως την Κυριακή 11 Δεκεμβρίου (10 π.μ. - 9 μ.μ.). Επιμελητές: Nicolas Bourriaud, Ξένια Καλπακτσόγλου και Poka Yio, συνιδρυτές της Μπιενάλε της Αθήνας.

Σε μια εποχή που η τέχνη μετέχει της κοινωνικής και ηθικής κρίσης και, όπως η πεταλούδα, στροβιλίζεται γύρω από την περασμένη της λάμψη, η 3η Μπιενάλε μας καλεί να περιπλανηθούμε και να ιχνηλατήσουμε έναν κόσμο παραδομένο στη λήθη, με οδοδείκτη το τρυφερό και στοχαστικό έργο του Βάλτερ Μπένγιαμιν, κριτικού φιλοσόφου της νεωτερικότητας.
 Η έκθεση μοιάζει με γιγάντια ανασκαφή ταπεινών ορυκτών του παρελθόντος μέσα στο περιφρονημένο σήμερα, υπό διωγμό, ιστορικό κέντρο της Αθήνας και, απ’ αυτή την άποψη, είναι μια αλληγορική υπόμνηση της ίδιας της πόλης και της ιστορίας της. Δεν φτάνει κανείς στη Διπλάρειο χωρίς να διασχίσει τα οικοδομικά τετράγωνα που την περιβάλλουν, με τους άπλυτους δρόμους των φτωχών, τη φθορά των κτιρίων, τα φτηνά λαϊκά μαγαζιά, ένα deja vu παρόν – μέλλον μέσα στο παρελθόν που σαρώνει η θύελλα της προόδου. Σ’ αυτό το ανθρώπινο και αστικό τοπίο, που λεηλατεί ο νέος αιώνας του κεφαλαίου – Μονόδρομος 2011, τρομαγμένος διπλώνει τα φτερά του ο «Angelus Novus» του Κλε, εμβληματική μορφή στην αναπαραστατική αρχαιολογία του Βάλτερ Μπένγιαμιν. «Το πρόσωπό του στρέφεται στο παρελθόν… βλέπει μια και μόνη καταστροφή που στοιβάζει συντρίμμια… θα ήθελε να παραμείνει, να ξυπνήσει στους νεκρούς, να ενώσει τα σπασμένα. Όμως μια θύελλα φυσά απ’ τον παράδεισο κι έχει πιαστεί με τέτοια φόρα μες στα φτερά του που ο Άγγελος αδυνατεί να τα κλείσει… Η θύελλα αυτή τον σπρώχνει συνεχώς στο μέλλον…είναι αυτό που αποκαλούμε πρόοδο»1.
Οι επιμελητές της έκθεσης θέλουν τον μικρό πρίγκιπα να θέτει ερωτήσεις στο φιλόσοφο Μπένγιαμιν με την αθωότητα ενός παιδιού. Ο πρίγκιπας δεν είναι άλλος από τον εκπατρισμένο άγγελο που έχει στερηθεί τον πλανήτη της βιωμένης εμπειρίας του, ένα alter ego του ίδιου του φιλοσόφου, που έζησε την άνοδο του ναζισμού και αποχωρίστηκε όλες τις πατρίδες του για να δώσει τέλος στη ζωή του σ’ ένα ξένο τόπο.

Διαδοχή
αμοντάριστων πλάνων

Η έκθεση αναπτύσσεται στο υπόγειο και τους 4 ορόφους της Διπλαρείου Σχολής, που και η ίδια εκθέτει τον εαυτό της ως χώρο σπουδής τεχνών, μέσα από το κτίριο, τα αντικείμενα και τα εργαλεία, στα οποία έδωσαν ζωή οι μαθητές της. Το άλλο κομμάτι της έκθεσης είναι μια διαδρομή στο χώρο της ατομικής και συλλογικής καθημερινής ζωής, ίχνη συλλογικών επιθυμιών και μορφών εμπειρίας.
Θα μπορούσαμε να συλλάβουμε την έκθεση ως διαδοχή αμοντάριστων πλάνων μιας αφηγηματικής υπόμνησης αυτού που έχει ήδη συντελεστεί, όμως δεν είναι νεκρό αλλά λιπόθυμο σώμα στην αγκαλιά της λήθης. Ο Βάλτερ Μπένγιαμιν αποθησαυρίζει αποσπάσματα εικόνων, φράσεων, σημειώσεων, θραύσματα ατομικής και συλλογικής μνήμης, για να συνθέσει το έργο του, όχι ως ολοκληρωμένη φιλοσοφική πραγματεία αλλά ως απαράμιλλη σύνθεση από μινιατούρες, μικρογραφίες, minima moralia λόγου που, τραυλίζοντας, αποκαλύπτει τον κατακερματισμό του νεωτερικού κόσμου και την ανθρώπινη αποξένωση.
Η έκθεση είναι στημένη με τον ειρμό της φαινομενικής ακαταστασίας. Γιατί, όπως θα έλεγε ο Μπένγιαμιν: «Συγύρισμα θα σήμαινε να γκρεμίσεις ένα κτίριο γεμάτο κάστανα αγκαθερά, που είναι αστέρια της αυγής, ασημόχαρτα, που είναι ένας θησαυρός ασήμι, αγκωνάρια, κιβούρια, που είναι κάκτοι, νεκρόδεντρα και μπρούτζινες δεκάρες, που είναι ασπίδες»2.
Απ’ αυτή την άποψη το παρελθόν, μέσα από εφήμερες εγκαταστάσεις - αναπαραστατικά στιγμιότυπα, επανακατοικεί τη Σχολή Τεχνών. Τα μεμονωμένα έργα και τα ονόματα όσων μετέχουν στην έκθεση δεν έχουν μεγάλη σημασία. Γιατί το σύνολο είναι αυτό το οποίο διαμορφώνει την αλληγορική σύνθεση που αντιπαραθέτει το χρόνο της ζωής ενός θνητού στον αμείλικτο χρόνο της ιστορίας. Στο υπόγειο, τα εργαστήρια είναι κλειστά, αλλά το ανοιχτό προς στιγμήν(;) μηχανουργείο είναι η πιο δυνατή παράσταση της σχέσης ενός επιδέξιου και δημιουργικού τεχνίτη με τα εργαλεία της εργασίας του, όταν η αποξένωση στη σχέση τους δεν έχει συντελεστεί. Στο ισόγειο κυριαρχούν δύο ενότητες. Η μία προκύπτει από αντικείμενα και εργαλεία της σχολής σε μια σύνθεση που θυμίζει σωρούς επίπλων και αντικειμένων προς αποκομιδή, με εμβόλιμες ένθετες υπομνήσεις. Η άλλη είναι οι λυπημένοι μικρόκοσμοι της λαϊκής κατοικίας με σωρούς τάπερ και στολισμένες τηλεοράσεις, που οι γονείς μας αγάπησαν ως ένδειξη της δικής τους συμμετοχής στην πρόοδο.
Στους άλλους ορόφους μέχρι το δώμα, έργα μιας παλαιότερης και σύγχρονης arte povera από καθημερινά υλικά, που ένα ολόκληρο καλλιτεχνικό κίνημα τα απέσπασε από τον εφήμερο κύκλο ζωής τους για να τα τιμήσει, συνυπάρχουν με σπουδαστικές μακέτες, ομοιώματα αγαλμάτων – μοντέλων για το ελεύθερο σχέδιο, έργα από την Καλών Τεχνών, εξοπλισμό που έληξε ο κύκλος της ζωής του, ωραίες αφίσες του ελληνικού τουρισμού και κούκλες της Ολυμπιακής Αεροπορίας, όταν οι πτήσεις της ισοδυναμούσαν με ταξίδι στους αιθέρες του εκσυγχρονισμού.

Μικρόκοσμοι -– απόβλητα της προόδου

Νομίζω ότι αυτή η περιήγηση στην Κιβωτό του Νώε, με αντικείμενα που διασώθηκαν από τον κατακλυσμό, θα έμενε ανολοκλήρωτη χωρίς μια ματιά στο έξω από τα παράθυρα της Διπλαρείου Σχολής αστικό τοπίο. Κτίρια φθαρμένα και σιωπηλά, μελαγχολικές φωλιές απόκληρων ανθρώπων που περιπλανήθηκαν στον κόσμο και ναυάγησαν στο κέντρο της πόλης, στρώματα ύπνου σε κρύες ταράτσες, παπούτσια στις μαρκίζες των όψεων και πλυμένα ρούχα απλωμένα σε σχοινιά. Είναι οι νέοι μικρόκοσμοι - απόβλητα της προόδου. Είναι οι άνθρωποι που συνωστίζονται στο παρόν και θα εξακολουθούν να κατακλύζουν το μέλλον, ενώ το δικαίωμά τους στη ζωή είναι ήδη παρελθόν.
Απέναντι σ’ αυτές τις αδυσώπητες παρουσίες, έλαμπε στο βάθος του ορίζοντα η Ακρόπολη, σαν ένα πελώριο σημάδι σωτηρίας, ένα φιλικό νεύμα της ιστορίας. Όπως θα σκεφτόταν ο Μπένγιαμιν, τίποτε δεν αποκλείει να αναζητήσουμε και να κερδίσουμε τον χαμένο χρόνο, όχι ίσως μέσα από την τέχνη του Μαρσέλ Προυστ, που βλέπει στο μέλλον μόνο το θάνατο και επιστρέφει στο παρελθόν, αλλά διασώζοντας τις ανθρώπινες επιθυμίες που λεηλατήθηκαν και δημιουργώντας εικόνες του δικού μας μέλλοντος – οδοδείκτες της ιστορίας3.

Ελένη Πορτάλιου


Σημειώσεις

1. Ανδρικοπούλου Νέλλη, «Βάλτερ Μπένγιαμιν ή η πορεία του θραύσματος», από το έργο «Μονόδρομος», Βάλτερ Μπένγιαμιν, 1928, εκδ. Άγρα, 2004.
2. Βάλτερ Μπένγιαμιν, «Μονόδρομος», 1928, εκδ. Άγρα, 2004.
3. Δημήτρης Καρύδας- Σταύρος Σταυρίδης, «Εικόνες – οδοδείκτες της Ιστορίας», από το έργο «Μονόδρομος», Βάλτερ Μπένγιαμιν, 1928, εκδ. Άγρα, 2004.