ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΝΕΩΤΙΚΟΥ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΟΥ ΕΓΧΕΙΡΗΜΑΤΟΣ
Ένας από τους πρωταγωνιστές αυτής της ιστορικής για την αριστερά περιόδου, ο Τάκης Μπενάς, καταθέτει τη συμβολή του στην καταγραφή της ιστορίας της μ’ ένα νέο έργο του από τις εκδόσεις «Θεμέλιο», που το αφιερώνει στη μνήμη του ηγέτη της κομμουνιστικής ανανεωτικής αριστεράς Μπάμπη Δρακόπουλου. Από την έκδοση αυτή δημοσιεύουμε ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα, που σίγουρα θα προκαλέσει στον αναγνώστη ή την αναγνώστρια τη διάθεση να μελετήσει το σύνολό του.
Δεν πρόκειται για την ιστορία του ΚΚΕ Εσωτερικού. Θα γραφτεί σίγουρα και αυτή, αλλά όχι τώρα, ούτε από τα ηγετικά στελέχη του. Θα είναι έργο των ιστορικών, που θα την αποτιμήσουν με αξιολογικά και αντικειμενικά κριτήρια. Εμείς οι υπόλοιποι, όντας και γνώστες και «δράστες» των γεγονότων, ακόμα και ένοχοι για την τελική κατάληξη αυτού του ελπιδοφόρου κινήματος, οφείλουμε τη μαρτυρία μας και τη συμβολή μας, με την επίγνωση ότι δεν μπορεί να είναι απαλλαγμένη από τον υποκειμενισμό μας. Αλλά και με την προσπάθεια να τον κρατήσουμε στα επιτρεπτά πολιτικά του όρια, αυτά που προσδιορίζονται από τη μια πλευρά με τις εμπειρίες, τα βιώματα και τη γνώση προσώπων και πραγμάτων, που συνιστούν την αναπόφευκτη «προσωπική» οπτική, και, από την άλλη, με την καταβολή μιας έντιμης προσπάθειας για μια όσο το δυνατόν μεγαλύτερη «αντικειμενικότητα», που νοείται προφανώς με τη μη επιλογή μόνο εκείνων των γεγονότων και των στοιχείων που ενισχύουν την προαναφερθείσα «προσωπική» οπτική των πραγμάτων. Εάν αυτός ο μέγιστος -για μένα- στόχος πετυχαίνει να γίνει εφικτός στις σελίδες που ακολουθούν, δε θα ’θελα πραγματικά τίποτε άλλο. Τα άλλα ανήκουν σε άλλους… μεταγενέστερους.
Χωρίς περιχαρακώσεις
Η αποστασιοποίηση του συγγραφέα από τις κομματικές υποστάσεις της Αριστεράς μετά το 1986 λειτούργησε ως μία από τις θετικές συνθήκες για την -όσο ήταν εφικτό- πιο αντικειμενική εργασία. Η κομματική ένταξη, και μάλιστα στην Ανανεωτική Αριστερά που είχε πάντοτε μια δύσβατη πορεία στη χώρα μας, απαιτώντας μια προσήλωση σε ιδανικά, μπορεί να ήταν (και ήταν) μια ευγενής και ανιδιοτελής στράτευση, τουλάχιστον για τους περισσότερους αγωνιστές, εσήμαινε εντούτοις και μια συγκεκριμένη πολιτική και κομματική εξάρτηση, έστω και υπό την καλώς εννοούμενη πλευρά της.
Η έρευνα προαπαιτεί, μαζί με το χρόνο αφοσίωσης στο έργο της, και την απώλεια της όποιας «περιχαράκωσης» σε ό, τι έχει σχέση με το αντικείμενό της. Πιστεύω πως έρευνα σημαίνει αναζήτηση – τίποτα δεδομένο.
Εφόσον δεν επιχειρείται η καταγραφή της ιστορίας η πλήρης αποτίμησή της, λογικό είναι ότι θα επικεντρωθεί η συμβολή στα κύρια, στους «σταθμούς», στα όσα δηλαδή ο γράφων θεωρεί πως στάθηκαν τα βασικά γεγονότα μιας πολιτικής πορείας δύο δεκαετιών γεμάτων από συγκλονιστικά συμβάντα του σύγχρονου νεοελληνικού βίου. Αυτή είναι άλλωστε και η θεμιτή αιτία για την καταγραφή της προσωπικής θέσης, που είναι και αυτή ένα ιστορικό ζητούμενο για τον καθένα που καταθέτει τη συμβολή του, αν όχι και ο κύριος λόγος που γράφει κάποιος ένα τέτοιο βιβλίο.
Η παρούσα προσπάθεια αντιπροσωπεύει μια επίμονη και σχεδόν συστηματική απόπειρα κάποιας ιστορικής καταγραφής. Είναι τόλμημα, αλλά ας κριθεί με την ανάλογη αυστηρότητα.
Νέα στοιχεία
στην ιστορική έρευνα
Μια χρήσιμη ακόμα υπόδειξη για τον αναγνώστη αφορά στην επισήμανση, μέσα σε αυτό τον πρώτο τόμο, των νέων στοιχείων, των ντοκουμέντων που προσκομίζει η έρευνα και ιδίως:
α) το αυθεντικό κωδικοποιημένο γράμμα του Κ. Κολιγιάννη προς το Γραφείο Εσωτερικού, το 1968, με το οποίο επιχειρούσε όχι μόνο να δικαιολογηθεί αλλά και να δωροδοκήσει -με προσφορά θέσεων- τα ηγετικά στελέχη του Εσωτερικού που αρνήθηκαν να αναγνωρίσουν το πραξικόπημα της 12ης Ολομέλειας,
β) το απόρρητο κείμενο της ΥΠΕΑ (Υπηρεσίας Εθνικής Ασφάλειας) τον Ιούνιο του 1974, με τις δικές της εκτιμήσεις για την ύπαρξη των δύο διαφορετικών ΚΚΕ στη χώρα μας.
Κατά τη διάρκεια της διερεύνησης της πρώτης περιόδου -ως το τέλος της δικτατορίας- προέκυψαν ορισμένα επίμαχα ζητήματα (ιδίως για την πολιτική της ηγεσίας του ΚΚΕ Εσωτερικού στη διετία 1972-73 και τις αντιπαραθετικές θέσεις των δύο βασικών τμημάτων της), για τα οποία ο γράφων προσπάθησε, όσο ήταν δυνατό, να στηριχτεί σε αυθεντικά στοιχεία και σε ντοκουμέντα της εποχής, ώστε να μην παρεκκλίνει από την απαίτηση μιας δίκαιης και αντικειμενικής κρίσης. Αυτός είναι ο λόγος της συγκρότησης του Δεύτερου Μέρους του Παραρτήματος, όπου καταχωρούνται όλα τα ντοκουμέντα που στηρίζουν πλήρως αυτές τις εκτιμήσεις, έστω και αν αυτό οδήγησε σε μια μη επιθυμητή αύξηση των σελίδων του βιβλίου.
Ελπίζω ότι αυτός ο στόχος έγινε κατορθωτός. Σε κάθε περίπτωση, θεωρώ ότι οποιεσδήποτε διαφορετικές κρίσεις είναι όχι μόνο θεμιτές αλλά και αναγκαίες. Ο διάλογος πάντοτε ωφέλησε την Ιστορία. Οι αυθεντίες πάει πολύς καιρός που μας τελείωσαν.
Μια χώρα με δύο ΚΚ
Ένα γενικό συμπέρασμα που μπορεί να συναχθεί από την επισκόπηση της ιστορίας του ΚΚΕ Εσωτερικού για τη συνολική αυτή περίοδο μέχρι την πτώση της δικτατορίας, είναι αναμφισβήτητα η τεράστια και πρωτοφανής πολιτική και ιστορική σημασία από το γεγονός ότι η χώρα μας βρέθηκε με δύο Κομμουνιστικά Κόμματα να αντιπαρατίθενται μεταξύ τους, και μάλιστα από θέσεις που σχετίζονταν ανοιχτά πια με την αμφισβήτηση της αναγκαιότητας να υπάρχει διεθνές κέντρο για το παγκόσμιο κομμουνιστικό κίνημα. Στο τέλος της δικτατορίας υπάρχουν πια αρκετά στοιχεία που συγκροτούν μια νέα και πολύ διαφορετική πολιτικοϊδεολογική φυσιογνωμία από εκείνη του ΚΚΕ, αλλά και σε αρκετή απόσταση από τα πρότυπα του προδικτατορικού αριστερού κινήματος.
Είναι βέβαια ακόμα ανεπεξέργαστα τα περισσότερα, δεν έχει προχωρήσει μια αναγκαία ιδεολογική εμβάθυνση, αλλά πρόκειται για μια εντελώς άλλη ποιότητα από την περίοδο του 1968-69. Το «ΚΚΕ εσωτερικού», χωρίς να έχει βγει ακόμα από το λενινιστικό σχήμα του κομμουνιστικού κόμματος, έχει βαθύνει την όρασή του. Ο βασικός σκοπός της αναγέννησης της συνείδησης των κομμουνιστών της Ελλάδας προς την κατεύθυνση του σεβασμού των πρωτοπόρων ουμανιστικών ιδεών και την απόρριψη της «σκουριάς» που επικάθησε στα πολλά χρόνια του «υπαρκτού» έχει κατ’ αρχήν επιτευχθεί. Και αυτό είναι ένα πλεονέκτημα για τη νέα πορεία του στις συνθήκες της Μεταπολίτευσης.
Μπαίναμε, άλλωστε, στη νέα περίοδο, όχι μόνο για τη μεταπολιτευτική Ελλάδα αλλά και για τον ευρωπαϊκό κομμουνισμό, τον «Ευρωκομμουνισμό» των δεκαετιών του 1970 και 1980 με το διπλό του δρόμο, τον «αριστερό» και «δεξιό» Ευρωκομμουνισμό, που θα ζυγιάζεται πάνω στο νεαρό κορμί του ΚΚΕ Εσωτερικού μέχρι το τέρμα της ζωής του.
Η μεγάλη αμφισβήτηση
Μέσα σε πολύ λίγα χρόνια μετασχηματίστηκε η εικόνα που είχαν οι κομμουνιστές και πολλοί άλλοι προοδευτικοί για τον υπαρκτό κόσμο του σοσιαλισμού, για τα καθεστώτα σ’ αυτές τις χώρες, για την ίδια τη δικαίωση της ύπαρξής τους και, κατά συνέπεια, για την πολιτική και ηθική δικαίωση του κομμουνιστικού κινήματος. Βεβαιότητες περιβεβλημένες με το φωτοστέφανο της κοινωνικής δικαιοσύνης και «ανθεκτικές» στο μαρξιστικό επιστημονικό έλεγχο καταρρέανε. Στην αρχή όχι βέβαια με πάταγο, αλλά σταδιακά και «από λίγο», ώσπου η ολική τους αποδυνάμωση στη συνείδηση των ανθρώπων του ανανεωτικού κομμουνιστικού κόσμου, ιδίως στην Ευρώπη, οδήγησε στην πλήρη κριτική απόρριψη του συστήματος του υπαρκτού, στην απαίτηση για τη διαμόρφωση ενός άλλου σοσιαλιστικού οράματος, όπου η δημοκρατία και η ελευθερία να αποτελούν καθοριστικά συστατικά του στοιχεία.
Είχε σημάνει η ώρα της μεγάλης αμφισβήτησης και όσοι θα πορευόμαστε σ’ αυτόν το δρόμο, θα υποχρεωνόμαστε να απορρίπτουμε συνεχώς μέσα στην πορεία μας και ένα μέρος από τη «σκουριά» που κουβαλούσαμε, από την περίφημη «δικτατορία του προλεταριάτου» μέχρι τους διάφορους -ισμούς. Αυτή η διαδικασία υπήρξε οδυνηρή και λυτρωτική, με αποτέλεσμα να μην περιορίζεται ο πραγματοποιούμενος μετασχηματισμός μόνο στην κοσμοαντίληψη για τον κομμουνιστικό κόσμο, αλλά και να επεκτείνεται στην ίδια την ανθρώπινη προσωπικότητα του καθενός. Όχι βέβαια στον ίδιο βαθμό και με τους ίδιους ρυθμούς για όλους. Όμως από το συνολικό αποτέλεσμα αυτής της κοσμογονίας, και μέσα στη διάρκεια της ιστορούμενης περιόδου, είχε ήδη προκύψει μια νέα κομματική κουλτούρα που αγωνιζόταν να αποβάλει όσα άχρηστα και επιζήμια στοιχεία του παρελθόντος επιζούσαν στην πολιτική και τη μεθοδολογία μας και κυρίως τις ιδεοληψίες και τις μονομανίες που φάνταζαν πια σαν φαντάσματα μιας άλλης ξεχασμένης εποχής.
Η θητεία στην κομμουνιστική ανανέωση δεν ήταν μια ρόδινη εμπειρία. Αν θεωρήσουμε ότι αυτή η μεγάλη ομάδα των ελλήνων κομμουνιστών υπήρξε μια πρωτοπορία για την εποχή της, πρέπει ταυτόχρονα να παραδεχτούμε πως βρέθηκε πολλές φορές πολύ μπροστά και αρκετά αποσπασμένη από το συνολικό πολιτικό και κοινωνικό επίπεδο της χώρας και της κοινωνίας. Η αντίφαση ήταν τραγική. Ο πολύς κόσμος εξακολουθούσε να μένει είτε στην αδράνειά του είτε να κινείται με ανεπαίσθητους ρυθμούς. Εξακολουθούσε δηλαδή να προτιμά τη σιγουριά των βεβαιοτήτων του, χωρίς να υποπτεύεται την κατάρρευσή τους, που είχε αρχίσει να οδεύει προς το εκρηκτικό 1989. Αλλά μέχρι τότε υπήρξε πολύς χρόνος, πολύς αγώνας, πολλή αγωνία και … περισυλλογή, για ένα κόμμα σαν το ΚΚΕ Εσωτερικού που θα σήκωνε το σταυρό του μαρτυρίου του μέχρι να σημάνει η ώρα του αδόκητου και πρόωρου τέλους του.
•
| < Προηγούμενο | Επόμενο > |
|---|
