Tου
Σούσα Σάντος*
Παρά την ιδιαιτερότητά τους, οι βίαιες εξεγέρσεις στο Λονδίνο και σε άλλες βρετανικές πόλεις δεν πρέπει να ιδωθούν ως μεμονωμένο φαινόμενο. Αποτελούν ένα «ενοχλητικό» σημάδι της εποχής μας. Όλοι μας, οι κοινότητες, οι κοινωνικές οργανώσεις, οι πολιτικοί αγνοούμε ότι ζούμε πάνω σε μια βραδυφλεγή βόμβα, η οποία απειλεί τις σύγχρονες κοινωνίες. Όταν το φιτίλι της ανάψει, με αφορμή ένα τυχαίο γεγονός, μπορεί να προκαλέσει πρωτοφανή κοινωνική έκρηξη.
Τέσσερα στοιχεία την αποτελούν: η εγκαθίδρυση της κοινωνικής ανισότητας και του ατομικισμού, ο καταναλωτισμός, η ανοχή στο ρατσισμό, η καταπάτηση της δημοκρατίας από τις προνομιούχες ελίτ, οι οποίες μέσω της πολιτικής τη στέρησαν «νόμιμα» από τους πολίτες, καθώς και η δυσαρέσκεια. Καθένα από αυτά τα στοιχεία ενέχει μια εσωτερική αντίθεση. Αν, λοιπόν, υπερχειλίσει κάποιο, τότε μπορεί να προκύψει έκρηξη.
Ανισότητα και ατομικισμός
Η βίαιη αύξηση των ανισοτήτων μάλλον αποτέλεσε λύση για το νεοφιλελευθερισμό παρά πρόβλημα. Η ύπαρξη των ζάμπλουτων αποδεικνύει την επιτυχία ενός κοινωνικού μοντέλου, που καταδικάζει την πλειονότητα των πολιτών στη φτώχεια, επειδή δεν είναι αρκετά ικανοί να πετύχουν. Η θεωρία αυτή ενισχύθηκε με τη μετατροπή του ατομικισμού σε απόλυτη αξία.
Καταναλωτισμός
Η καταναλωτική κοινωνία αντικαθιστά τις ανθρώπινες σχέσεις με τις υλικές σχέσεις. Τα καταναλωτικά όντα, αντί να προσπαθούν να καλύψουν τις συναισθηματικές τους ανάγκες, επενδύουν αέναα σε αντικείμενα, καθώς είναι τα μόνα που τους κάνουν να αισθάνονται δυνατοί. Τα εμπορικά κέντρα δημιουργούν την ψευδαίσθηση ότι οι κοινωνικές σχέσεις ξεκινούν και τελειώνουν μέσω των αντικειμένων. Τα αγαθά που θεωρούσαμε ελεύθερα (νερό, αέρας) ή ατομικά (προστασία της ιδιωτικής ζωής, πολιτικές πεποιθήσεις) μετατρέπονται σε οικονομικά αγαθά και πωλούνται στην αγορά. Μικρή είναι η απόσταση, πλέον, ανάμεσα στην άποψη ότι το χρήμα αποτελεί απλώς ένα μέσο και την άποψη ότι τα πάντα εξαγοράζονται. Και η εξουσία εξαλείφει καθημερινά αυτή την απόσταση. Έτσι, οι μη έχοντες δημιουργούν μια εσφαλμένη άποψη ότι μπορούν και αυτοί να βρεθούν ανάμεσα στους ζάμπλουτους και, κάπως έτσι, καταλήγουν στη φυλακή.
Ανοχή στο ρατσισμό
Η εξέγερση στην Αγγλία είχε και ένα φυλετικό παράγοντα στην αρχή της. Το ίδιο συνέβη και το 1981, όπως και στο Παρίσι και άλλες γαλλικές πόλεις το φθινόπωρο του 2005. Και αυτό δεν είναι σύμπτωση, αλλά αντανακλά την αποικιακή διάσταση της κοινωνικότητας, η οποία παραμένει ακόμα και μετά το τέλος της όποιας πολιτικής αποικιοκρατίας. Ο ρατσισμός περιλαμβάνεται στα 4 στοιχεία αφού νεολαίοι διαφορετικών εθνικοτήτων συμμετέχουν στις εξεγέρσεις. Ωστόσο, αποτελεί σημαντικό στοιχείο διότι είναι βασικός παράγοντας κοινωνικού αποκλεισμού. Με άλλα λόγια, το να μην είσαι «αρκετός», είναι χειρότερο από το να μην έχεις αρκετά. Ένας νέος μαύρος βιώνει καθημερινά στις πόλεις μας την καχυποψία των άλλων, ασχέτως του ποιος/ποια είναι ή τι κάνει. Αυτή η καχυποψία δηλητηριάζει την κοινωνία, που αναπτύσσεται πίσω από τη βιτρίνα εφαρμογής πολιτικών ενάντια στις διακρίσεις, της πολυπολιτισμικότητας, της φιλανθρωπίας και της ανοχής. Όταν όλοι απορρίπτουν το ρατσισμό, τα θύματα αυτού ορίζονται ως ρατσιστές επειδή παλεύουν ενάντια στο ρατσισμό.
Καταπάτηση της δημοκρατίας
Τι κοινό έχουν η εξέγερση στην Αγγλία με την καταστροφή των κοινωνικών αγαθών από τα μέτρα λιτότητας που επιβάλλονται από τις αγορές; Υποβάλλουν τη δημοκρατία σε στρες τεστ με αβέβαια αποτελέσματα. Οι εξεγερμένοι νέοι είναι παραβάτες, αλλά σίγουρα δεν είμαστε αντιμέτωποι με «την απλή εγκληματικότητα», όπως είπε ο πρωθυπουργός της Αγγλίας, Ντέιβιντ Κάμερον. Βιώνουμε μια βίαιη πολιτική καταγγελία του κοινωνικού και πολιτικού μοντέλου, που ψάχνει πόρους για τη διάσωση των τραπεζών και όχι της νεολαίας που δεν έχει μέλλον, των νέων ανθρώπων που ζουν τον εφιάλτη της όλο και πιο ακριβής τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, η οποία απαξιώνεται αν λάβουμε υπόψη τα στατιστικά στοιχεία της ανεργίας. Αυτοί οι νέοι έχουν εγκαταλειφθεί σε κοινότητες που οι αντικοινωνικές δημόσιες πολιτικές έχουν μετατρέψει σε στρατόπεδα εκπαίδευσης της οργής, της ανωνυμίας και της εξέγερσης.
Ανάμεσα στη νεοφιλελεύθερη πίστη και τους εξεγερμένους υπάρχει τρομακτική συμμετρία. Από την κοινωνική αδιαφορία, την αλαζονεία, την επιθετικότητα, την αδικία προκύπτουν χάος, βία και τρόμος. Αύριο οι σπόροι που θα βλαστήσουν, και θα δείξουν ότι δεν έχει σχέση με το χάος, τη βία και τον τρόμο που στοιχειώνει τις πόλεις μας. Η αναρχία βρίσκεται στην εξουσία και σύντομα θα βρει μιμητές, αυτούς που δεν έχουν τη δύναμη να επαναφέρουν την τάξη στην πολιτική εξουσία.
*Ο Σούσα Σάντος είναι κοινωνιολόγος, καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο της Κοΐμπρα στην Πορτογαλία.
Μετάφραση: Ι. Δρόσου
| < Προηγούμενο | Επόμενο > |
|---|
