Hταν στις αρχές της δεκαετίας του ’80 –όχι και τόσο μακριά– που στην Ουάσιγκτον ο Ρόναλντ Ρίγκαν και το Λονδίνο η Μάργκαρετ Θάτσερ μας έδιναν μαθήματα οικονομίας. Ο τίτλος των μαθημάτων ήταν: οι νέοι δρόμοι του νεοφιλευθερισμού, ή πώς υποβαθμίζεται η βιομηχανία.
Το μέλλον –μας έλεγαν– ανήκε πια στις υπηρεσίες και την υψηλή τεχνολογία. Οι προηγμένες οικονομίες, όπως των ΗΠΑ και της Ευρώπης, μπορούσαν να εγκαταλείψουν σε άλλους, στο Νότο, ολόκληρους κλάδους της βιομηχανίας τους. Ήταν πολύ απλό, μας εξηγούσαν ο αμερικανικός πρόεδρος και η βρετανίδα πρωθυπουργός.
Η πραγματική προστιθέμενη αξία δεν παραγόταν πια με τη δημιουργία αντικειμένων, όπως τα ρούχα, τα παπούτσια, τα παιχνίδια, τα αυτοκίνητα, οι ηλεκτρικές συσκευές… Καθώς οι δύο αρχιερείς του φιλελεύθερου προτύπου δίδασκαν το δόγμα των ελεύθερων εμπορικών συναλλαγών, ένας νέος γεωοικονομικός χάρτης ξεδιπλωνόταν.
Ένας σημαντικός αριθμός βιομηχανιών του Βορρά μεταφέρθηκε στο Νότο. Περισσότερο από άλλες περιοχές επωφελήθηκε η Ασία, και δεκάδες εκατομμύρια, ακόμα και εκατοντάδες εκατομμύρια ανδρών και γυναικών αποκολλήθηκαν έτσι από την ακραία μιζέρια.
Ωστόσο, ο Βορράς προχωρούσε στο δρόμο της αποβιομηχάνισης, αλλά οι υπηρεσίες δεν μπορούσαν να αντισταθμίσουν σε ημερομίσθια ή σε αριθμό θέσεων εργασίας αυτό που το κεντρικό αμερικάνικο συνδικάτο AFL- CIO είχε ονομάσει «γιγάντια ρουφήχτρα θέσεων εργασίας».
Η περιγραφή που κάνουμε, σίγουρα γίνεται σε πολύ χοντρές γραμμές, καθώς η πραγματική εξέλιξη των πραγμάτων ήταν πιο σύνθετη. Κάπως έτσι, όμως, εξελίχθηκαν όλα και φτάσαμε στην αποβιομηχάνιση και τις συνέπειές της, την παθολογία των ανεπτυγμένων κοινωνιών μας: την υποαπασχόληση.
Μπροστά στην απειλή της μαζικής ανεργίας διαμορφώνεται σήμερα κοινή παραδοχή εκ μέρους των χωρών του Βορρά: το εκκρεμές πήγε πολύ μακριά. Στις ΗΠΑ, το τμήμα που συνεισφέρει η βιομηχανία στο ΑΕΠ, η προστιθέμενη αξία της, αντιπροσωπεύει λιγότερο από το 10% της συνολικής προστιθέμενης αξίας. Στην Ευρώπη ο μέσος όρος είναι 22,4%, κι αυτό χάρη κυρίως στη γερμανική συνεισφορά (30% της προστιθέμενης αξίας οφείλεται στη βιομηχανία) και παρά τα πολύ χαμηλά ποσοστά της Γαλλίας και του Ενωμένου Βασιλείου (16% για την κάθε χώρα).
Αυτή η υπόθεση της αποβιομηχάνισης είναι ένα από τα κλειδιά, όχι το μόνο, για την εξήγηση της μεγάλης δομικής ανισορροπίας που μαστίζει την παγκόσμια οικονομία: ο Νότος έχει υψηλή παραγωγή ενώ υποκαταναλώνει, τη στιγμή που ο Βορράς δεν παράγει πια αρκετά και δαπανά υπερβολικά. Κατά ένα τρόπο, αυτό ήταν το αντικείμενο της συνάντησης των G 20 στις Κάννες. Γιατί αυτή η ανισορροπία στις διεθνείς συναλλαγές εξηγεί σ’ ένα βαθμό και την χρηματοπιστωτική κρίση του 2007-2008, καθώς και εκείνη που προκάλεσε το ευρωπαϊκό δημόσιο χρέος.
Πρωτοσέλιδο κύριο άρθρο της «Λε Μοντ» (5/11/2011).
| < Προηγούμενο | Επόμενο > |
|---|
