Στα ELLINIKA HOAXES ο έλεγχος ψευδών ειδήσεων από το facebook

Του Ορέστη Αθανασίου

Σε μια εκστρατεία αποκατάστασης του προφίλ του, που έχει πληγεί από το σκάνδαλο της διαρροής προσωπικών δεδομένων των χρηστών του, αλλά και από περιπτώσεις όπου ανέχθηκε τη διασπορά ψευδών ειδήσεων, έχει αποδυθεί η Facebook. Όπως κάθε μεγάλη επιχείρηση για την οποία το brand name της αποτελεί το πολυτιμότερο περιουσιακό της στοιχείο (και η Facebook είναι πραγματικά ένας οικονομικός κολοσσός με χρηµατιστηριακή αξία 534 δισ. δολαρίων, 2,7 δισεκατομμύρια χρήστες παγκοσμίως και κέρδη ύψους 2,43 δισεκατομμυρίων δολαρίων το πρώτο τρίμηνο) δεν θέλει να το δει να απαξιώνεται. Αυτή η επιδίωξη την ώθησε να θεσπίσει νέους κανόνες και να συνεργαστεί με μεγάλους οργανισμούς για τον έλεγχο της αξιοπιστίας του περιεχομένου των δημοσιεύσεων και τον περιορισμό της διάδοσης των fake news (ψευδών ειδήσεων). Μόνο που αυτή η προσπάθεια αποδεικνύεται σε πολλές περιπτώσεις μονόπλευρη και παραπειστική. Μπορεί σε κάποιες χώρες η Facebook να προχώρησε σε σύσταση επιτροπών ελέγχου που απαρτίζονται από μεγάλα ερευνητικά Μέσα με προσωπικότητες στο χώρο του Τύπου, όπως στη Γαλλία, αλλά στις ΗΠΑ μια ιστοσελίδα που συνεργαζόταν με τη Facebook διέκοψε τη συνεργασία αυτή ανακοινώνοντας ότι εκείνο που τους ζητήθηκε να κάνουν ήταν διαχείριση της επικοινωνιακής ζημιάς του προφίλ της εταιρείας και όχι έλεγχος των fake news. Στις ΗΠΑ εξάλλου, η Facebook εκτός από τη συνεργασία με το Associated Press ανέθεσε το έργο της επαλήθευσης των ειδήσεων σε ιστοσελίδες οι οποίες χρηματοδοτούνται από οικονομικά λόμπι που αμφισβητούν την κλιματική αλλαγή. Επιπλέον μια από τις ιστοσελίδες που συνεργάζονται με το Facebook ως fact checker χρηματοδοτείται από την αμερικανική Ακροδεξιά. Η απάντηση της Facebook στην κριτική που δέχθηκε γι’ αυτό ήταν πως θέλουν να έχουν συνεργάτες από όλο το πολιτικό φάσμα.

Ερωτηματικά

Αυτό θα μπορούσε να ήταν μια εξήγηση για την επιλογή ενός μικρού, και όχι ακριβώς δημοσιογραφικού, σάιτ των Ellinika Hoaxes ως ελεγκτή και αξιολογητή της ακρίβειας των ισχυρισμών που αναρτούν στους λογαριασμούς τους οι χρήστες. Αλλά αυτό δεν σημαίνει πως δεν παραμένει προβληματική και πως δεν δημιουργεί πολλά ερωτηματικά. Πρώτον, γιατί αντί μιας ομάδας διαφορετικών φορέων, η Facebook επέλεξε τα Ellιnika Hoaxes; Το ερώτημα έθεσε και ο υφυπουργός Ψηφιακής Πολιτικής Λευτέρης Κρέτσος επισημαίνοντας πως η εταιρεία θα μπορούσε να ζητήσει τη συνδρομή πανεπιστημίων, ερευνητικών ινστιτούτων, πρακτορείων ειδήσεων και δεν το έκανε. Δεύτερον, πώς έχει ανταποκριθεί μέχρι τώρα στο ρόλο που αυτοβούλως ανέλαβε το συγκεκριμένο σάιτ; Τρίτον, με ποια κριτήρια θα γίνεται ο διαχωρισμός των πραγματικών ειδήσεων από τις ψευδείς; Με ποιο μέτρο θα κρίνεται αν ένας ισχυρισμός είναι αληθής ή ψευδής ή συνδυασμός γεγονότων και παραποιήσεων ή είναι σάτιρα, άποψη ή φάρσα;

Ισχυρό όπλο πίεσης

Αρχίζοντας από το τελευταίο ερώτημα η απάντηση είναι η εφαρμογή Greek Hoaxes Detector που προσφέρουν για κατέβασμα από τους χρήστες τα Ellinika Hoaxes. Όταν ο χρήστης έχει κατεβάσει την εφαρμογή και επισκεφθεί κάποιο σάιτ το οποίο έχει σημανθεί ως αναξιόπιστο τότε εμφανίζεται στο πάνω μέρος της σελίδας μια έντονη κόκκινη μπάρα που γράφει: προσοχή: η πηγή έχει υπάρξει αναξιόπιστη (παραπληροφόρηση) – παραδείγματα άρθρων. Οι λέξεις «παραδείγματα άρθρων» είναι ενεργό λινκ και μόλις το πατήσεις σε στέλνει στην σελίδα Ellinika Hoaxes όπου φαίνονται τα εν λόγω άρθρα. Μέσω αυτού του λινκ εμφανίζεται μία μπάρα αναζήτησης που μπορείς να βάλεις το όνομα του σάιτ που θες και σου βγάζει τα άρθρα με τα οποία έχουν χαρακτηριστεί fake και έχουν δημοσιεύσει –και έχει εντοπίσει το σάιτ. Από τα Ellinika Hoaxes διαβεβαιώνουν πως «οι χρήστες σε καμία περίπτωση δεν θα παρεμποδίζονται να κοινοποιήσουν έναν ισχυρισμό, ανεξάρτητα από την δική μας αξιολόγηση». Το αποτέλεσμα όμως είναι πως τα Ellinika Hoaxes κερδίζουν επισκεψιμότητα ενώ τα κατηγορούμενα σάιτς υποβιβάζονται. Πρόκειται λοιπόν για ένα ισχυρό όπλο πίεσης που μπορεί να χρησιμοποιηθεί ποικιλοτρόπως.

Τι είναι τα Ellinika Hoaxes

Και εδώ ερχόμαστε στο ερώτημα πόσο αξιόπιστος (δηλαδή αμερόληπτος και ανεξάρτητος από πολιτικές προτιμήσεις ή οικονομικές εξαρτήσεις) είναι αυτός που απονέμει αυτά τα ιδιότυπα like και dislike. Τα Ellinika Hoaxes λειτουργούσαν μέχρι το 2017 ως μπλογκ, από τότε συνεργάζονται με την Athens voice και σήμερα λειτουργούν ως αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία χωρίς να είναι σαφές από ποιους πόρους χρηματοδοτούνται καθώς έχουν ελάχιστη διαφήμιση που προέρχεται από Google Ads. Στη συμφωνία τους με τη Facebook εμφανίζονται ως Μη Κυβερνητική Οργάνωση. Το καλόπιστο ερώτημα που προκύπτει είναι με ποια χρηματικά μέσα θα ανταπεξέλθουν στο μεγάλο κόστος του ελέγχου και της διασταύρωσης ενός τεράστιου όγκου δημοσιεύσεων και πληροφοριών που διακινούνται καθημερινά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Δεν θα σταθούμε στα βιογραφικά των ατόμων που αποτελούν αυτήν τη μη κερδοσκοπική εταιρεία ή ΜΚΟ, καθώς δεν αποτελούν κανένα απόλυτο κριτήριο φερεγγυότητας ή αναξιοπιστίας. Θα σταθούμε όμως στο ρόλο που θέλουν να παίξουν ως «ναρκαλιευτές» των fake news. Σ’ αυτόν τον τομέα οι επιδόσεις τους είναι από αμφιλεγόμενες έως τελείως μονομερείς. Δίπλα σε επιτυχείς ανασκευές, όπως η αποκάλυψη για τις fake φωτογραφίες τις οποίες οι χρήστες που τις ανέβασαν ισχυρίζονταν πως ήταν από την πυρκαγιά στο Μάτι αλλά ήταν από φυσικές καταστροφές σε άλλες χώρες ή τη διάδοση του καρκίνου μέσω παιδικών εμβολίων, τα Ellinika Hoaxes έχουν παραδεχθεί δύο φορές πως δημοσίευσαν fake news. Την πρώτη φορά ήταν τον Ιούνιο του 2016, όταν χαρακτήρισαν ως ψευδές ένα δημοσίευμα που παρουσίαζε έναν Βρετανό με IQ 145, να τάσσεται υπέρ του Brexit. Το δεύτερο πιο σοβαρό περιστατικό ήταν όταν σε δημοσίευμά τους χαρακτήρισαν ψευδές το γεγονός πως η Ελλάδα είχε αναγνωρίσει τη Μακεδονική γλώσσα από το 1977. Οι υπεύθυνοι του σάιτ ζήτησαν συγνώμη αποδίδοντας το λάθος σε απειρία του συντάκτη. Υπάρχουν όμως σοβαρότερα κρούσματα για τα οποία δεν έχουν ανακαλέσει: τα δημοσιεύματα με τα οποία υποστήριζαν πως το RoundUp της Μονσάντο δεν είναι καρκινογόνο αλλά και η «έρευνα» για την ανάρτηση του υπόδικου χρυσαυγίτη Ι. Λαγού πως «δεν υπήρξαν νεκροί εντός του Πολυτεχνείου το 1973». Στη συγκεκριμένη περίπτωση οι συντάκτες των Hoaxes, αδιάφορο αν το έκαναν συνειδητά ή ανεπίγνωστα, πρόσφεραν βήμα στην προπαγάνδα της Χρυσής Αυγής για το «μύθο του Πολυτεχνείου». Ακόμη χειρότερα, κατέταξαν στην κατηγορία της ψευδούς πληροφόρησης ένα άρθρο γνώμης του Ν. Μπογιόπουλου που σχολίαζε τη μήνυση ενός διευθυντή αλυσίδας σούπερ μάρκετ εναντίον ανέργου που πήρε μερικά κουτιά γάλα από το ράφι για να τι δώσει στα παιδιά του. Το άρθρο κρίθηκε ψευδές επειδή ήταν λανθασμένη η αναφορά στην εταιρεία που ανήκει το συγκεκριμένο κατάστημα.

Εφαρμογή για τις ευρωεκλογές

Ενόψει ευρωεκλογών και καθώς το κλίμα των ημερών θυμίζει τα δημοσιεύματα της αλήστου μνήμης «Αυριανής» θα πρέπει να επισημανθεί και μια άλλη στόχευση. Την αποκάλυψε ο εκπρόσωπος Τύπου του ΚΙΝΑΛ, Παύλος Χρηστίδης. Ο εκπρόσωπος αποκάλυψε πως ήταν παρών σε ενημέρωση στις Βρυξέλλες από τη διευθύντρια Νοτιοανατολικής Ευρώπης της Facebook, η οποία ανακοίνωσε στους παρισταμένους «για την εγκατάσταση εφαρμογής µε την οποία κάθε χρήστης θα βλέπει τη χρηµατοδότηση της πολιτικής διαφήμισης στις ευρωεκλογές, υποψηφίων και κοµµάτων, κάτι που ενδεχοµένως να εφαρμοστεί και στις εθνικές εκλογές».
Τη συγκρότηση ειδικής Επιτροπής για την Ορθή Χρήση του Διαδικτύου στις εκλογικές διαδικασίες προβλέπει άρθρο νόμου που ψηφίστηκε πριν ένα μήνα. Η διάταξη δεν θα ενεργοποιηθεί στις επικείμενες ευρωεκλογές αλλά προβλέπει ότι στο υπουργείο Εσωτερικών συγκροτείται Εθνικό Εκλογικό Δίκτυο, ως ένα ενιαίο κέντρο συντονισμού για «θέματα που σχετίζονται με τη χρήση του διαδικτύου και των λοιπών τεχνολογιών της πληροφορίας» στις εθνικές εκλογές. Το συντονιστικό κέντρο θα ελέγχει μέσα από δύο επιτροπές, το Δίκτυο Διαχείρισης Περιστατικών Ασφάλειας και την Επιτροπή Ορθής Χρήσης του Διαδικτύου, οτιδήποτε διαδίδεται μέσω του Internet, παραβιάζει την ασφάλεια ή συνιστά ψευδείς ειδήσεις. Μήπως η Facebook ήθελε για κάποιους λόγους να προλάβει αυτή την εξέλιξη;
Πάντως, ο υφυπουργός Ψηφιακής πολιτικής ανακοίνωσε πως θα θέσει το θέμα της συνεργασίας της Facebook με τα Ellinika Hoaxes στο Συμβούλιο Υπουργών της ΕΕ στις 22 Μαΐου. Οπότε έπεται συνέχεια που ασφαλώς θα έχει ενδιαφέρον.