Συνάντηση Τσίπρα- Ερντογάν: Σοβαρότητα και στρατηγικό πλάνο από την ελληνική πλευρά

Η επίσημη επίσκεψη του έλληνα πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα σε Άγκυρα και Κωνσταντινούπολη και η συνάντηση με τον τούρκο πρόεδρο Ερντογάν μπορεί να αξιολογηθεί συνολικά ως επιτυχημένη. Σε επίπεδο ουσίας, αλλά και και σε επίπεδο συμβολισμού, η ελληνική πλευρά κατάφερε να περάσει τα μηνύματά της, έχοντας δουλέψει μεθοδικά και προσεκτικά -όπως αποδείχθηκε- όλο το προηγούμενο διάστημα για αυτή τη συνάντηση.
Ο έλληνας πρωθυπουργός έκανε σαφές από την πρώτη στιγμή ότι στόχος της συνάντησης είναι να αναζητηθούν σημεία σύγκλισης με τη γείτονα χώρα και «χώρος» όπου μπορούν να ευδοκιμήσουν διμερείς συνεργασίες. Έπειτα από μια μακρά περίοδο εντάσεων, η ελληνική κυβέρνηση, πιστή στο δόγμα της αποκλιμάκωσης απέναντι σε μια ιδιαίτερα νευρική τουρκική πολιτική ηγεσία, επιδίωξε την ανάδειξη μιας θετικής ατζέντας, χωρίς ωστόσο να κρύψει μείζονα διμερή ζητήματα κάτω από το χαλί.
Η ελληνική πλευρά αναζήτησε και πέτυχε να αναπτύξει μια μεθοδολογία που έδινε βάρος σε θέματα όπως η οικονομική συνεργασία, οι εμπορικές σχέσεις και ο θρησκευτικός διάλογος που συμβάλλει στην ειρήνη και στην αλληλοκατανόηση, ώστε να περάσει σταδιακά σε ευαίσθητα ζητήματα διαφόρων, όπως οι θρησκευτικές ελευθερίες, η υπόθεση των οκτώ τούρκων αξιωματικών, η υφαλοκρηπίδα, η ΑΟΖ και το Κυπριακό.
Ειδικά στα ζητήματα των οικονομικών και εμπορικών σχέσεων, και οι δύο πλευρές έδειξαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η χώρα μας, έχοντας βγει από τα μνημόνια, θέλει να παίξει έναν πιο ενεργό ρόλο στην ευρύτερη περιοχή, ενθαρρύνοντας πολυμερή και διακρατικά επενδυτικά σχήματα, ενώ η τουρκική ηγεσία αναζητά διεθνή αποδοχή και αναγνώριση, σε μια συγκυρία που βρίσκει τη χώρα ανοιχτή σε πολλαπλά μέτωπα, αντιμέτωπη με την αναδιάταξη των γεωπολιτικών ισορροπιών στην ευρύτερη περιοχή. Επίσης, ο Ερντογάν θέλει να στείλει κι ένα σήμα αξιοπιστίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, κρατώντας πάντοτε ανοιχτά τα «κανάλια» επικοινωνίας με τις Βρυξέλλες, κάτι που μπορεί να προσφέρει ο έλληνας πρωθυπουργός στον ομόλογό του και να το αξιοποιήσει η ελληνική πλευρά ως διαπραγματευτικό εργαλείο σε απώτερο χρόνο.
Παρότι μπορεί να φάνταζε αναμενόμενο πριν την συνάντηση των δύο ηγετών, η επικήρυξη από την Άγκυρα των οκτώ τούρκων αξιωματικών που πήραν άσυλο στην Ελλάδα δεν έριξε τη σκιά της πάνω στο θετικό κλίμα που διαμορφώθηκε. Το μήνυμα του Αλέξη Τσίπρα ήταν ξεκάθαρο υπέρ της ανεξαρτησίας της ελληνικής δικαιοσύνης, χωρίς να αφήσει περιθώρια παρερμηνειών. Αντίθετα, πιάνοντας το νήμα από αυτό το φλέγον ζήτημα, ο έλληνας πρωθυπουργός υπογράμμισε τη σημασία της ενισχυμένης συνεργασίας σε θέματα ασφάλειας και τρομοκρατίας, που μπορεί να αμβλύνει τις «γωνίες» της υπόθεσης των τούρκων αξιωματικών, αλλά και να διαμορφώσει και επί της ουσίας στενότερη συνεργασία στο θέμα της καταπολέμησης της τρομοκρατίας με σεβασμό στο διεθνές δίκαιο και τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Θετικές προοπτικές

Η επίσκεψη στη Θεολογική Σχολή της Χάλκης, η πρώτη από εν ενέργεια έλληνα πρωθυπουργό, έχει ξεχωριστή, συμβολική και ουσιαστική σημασία. Αφενός, αναδεικνύει τη σημασία που έχει για την κυβέρνηση η επαναλειτουργία της Σχολής, αφετέρου, σηματοδοτεί την έναρξη μιας περιόδου εντατικών διπλωματικών πιέσεων, ώστε να προχωρήσει το ζήτημα αποτελεσματικά και να ενδυναμωθεί περαιτέρω ο ρόλος του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Δεν είναι εύκολη υπόθεση, όμως έγινε ένα πρώτο, σημαντικό βήμα.
Αναφορικά με το Αιγαίο, δρομολογήθηκε η διερεύνηση των δυνατοτήτων επαναχάραξης των Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης (ΜΟΕ) από τους υπουργούς Άμυνας των δύο χωρών, με την κυβέρνηση να επιχειρεί αρχικά τη σταδιακή επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 μίλια, ξεκινώντας από το Ιόνιο, διερευνώντας σε πρώτη φάση και τα όρια της τουρκικής επιφυλακτικότητας για ανάλογη κίνηση στο Αιγαίο.
Για το Κυπριακό, φαίνεται ότι αναπτύσσεται μια νέα δυναμική, υπάρχει έδαφος για επανέναρξη των συνομιλιών, μετά και την επιτυχή ολοκλήρωση της Συμφωνίας των Πρεσπών και την κύρωση του Πρωτοκόλλου Ένταξης της Βόρειας Μακεδονίας στο ΝΑΤΟ. Και οι δηλώσεις του τούρκου προέδρου είναι ενθαρρυντικές, αλλά πρωτίστως το αναβαθμισμένο προφίλ του πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα μετά την έξοδο από το μνημόνιο, τη Συμφωνία των Πρεσπών και την υποψηφιότητα για το Νόμπελ Ειρήνης του 2019, διαμορφώνουν μια ευνοϊκή συγκυρία για το Κυπριακό.
Στο δια ταύτα, όλα θα κριθούν εκ του αποτελέσματος. Υπάρχουν, όμως, συγκεκριμένα στοιχεία που αποδεικνύουν ότι οι ελληνοτουρκικές σχέσεις εισέρχονται σε μια νέα φάση, με θετικές προοπτικές. Για αυτή την εξέλιξη, το στρατηγικό πλάνο και η μεθοδικότητα στην προσέγγιση όλων των διμερών ζητημάτων που έχει επιδείξει η ελληνική κυβέρνηση και ο έλληνας πρωθυπουργός, είναι καθοριστικής σημασίας.

Δημήτρης Ραπίδης