Συνέντευξη με την Μαρία Καραμεσίνη, διοικήτρια του ΟΑΕΔ και καθηγήτρια στο Πάντειο Πανεπιστήμιο

Στόχος να γίνει ο ΟΑΕΔ μια σύγχρονη κοινωνική υπηρεσία απασχόλησης

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Τη συνέντευξη πήρε
ο Παύλος Κλαυδιανός

Πριν μια βδομάδα παρουσιάσατε τις μεγάλες αλλαγές που έχουν γίνει στον οργανισμό, στο πλαίσιο του Προγράμματος «Επαναπροσδιορισμού του Επιχειρησιακού Μοντέλου του ΟΑΕΔ». Ποιο το περιεχόμενο και οι στόχοι των αλλαγών;
Πέντε ήταν οι βασικοί άξονες του προγράμματος και της μεταρρυθμιστικής μας προσπάθειας τα τέσσερα τελευταία χρόνια. Ο πρώτος άξονας ήταν η ταχύτερη και καλύτερη εξυπηρέτηση του πολίτη. Η μεγάλη επέκταση των ηλεκτρονικών μας υπηρεσιών, η δημιουργία υπηρεσίας υποδοχής και σημείων αυτοεξυπηρέτησης με διαθέσιμους ηλεκτρονικούς υπολογιστές για το κοινό σε όλα τα τοπικά Κέντρα Προώθησης της Απασχόλησης, το πανελλαδικό τηλεφωνικό μας κέντρο και η νέα διαδικτυακή μας πύλη, έχουν αλλάξει την εικόνα του οργανισμού μας στους πολίτες. Ο δεύτερος άξονας ήταν η οικοδόμηση ενός νέου μοντέλου εξατομικευμένης υποστήριξης των ανέργων και των επιχειρήσεων, μέσω της επέκτασης και αναβάθμισης των συμβουλευτικών μας υπηρεσιών. Επιτύχαμε την αύξηση του αριθμού των εργασιακών μας συμβούλων και εκπονήσαμε νέα εργαλεία συμβουλευτικής. Ο τρίτος άξονας ήταν ο σχεδιασμός και η πιλοτική εφαρμογή ενός νέου μοντέλου ενεργητικών πολιτικών απασχόλησης ανοιχτού τύπου, σε συνεργασία με το υπ. Εργασίας. Ο τέταρτος άξονας ήταν η κατάρτιση του προσωπικού μας, που έγινε με νέες μεθοδολογίες και εργαλεία και σε μαζική κλίμακα. Επιμορφώθηκαν πάνω από τα δύο τρίτα του προσωπικού. Ο πέμπτος άξονας ήταν η υιοθέτηση και εφαρμογή ενός νέου διοικητικού και οργανωτικού μοντέλου που στηρίζεται στην ενεργοποίηση και συμμετοχή των εργαζομένων.
Κεντρικός μας στόχος είναι να γίνουμε από βαρύς γραφειοκρατικός οργανισμός επιδοματικής πολιτικής, σύγχρονη κοινωνική υπηρεσία απασχόλησης. Ο ΟΑΕΔ μέχρι τώρα ήταν ταυτισμένος στη συνείδηση των ανέργων κυρίως με τα επιδόματα και τις άλλες παροχές. Θέλουμε στο εξής ο ΟΑΕΔ να βοηθάει ουσιαστικά τους ανέργους στο να αναζητούν και να βρίσκουν δουλειά.
Γι’ αυτό και στο επίκεντρο των αλλαγών μέσω του Προγράμματος βρίσκεται ο άνεργος και οι εξατομικευμένες ανάγκες του για υποστήριξη κατά τη διαδικασία αναζήτησης εργασίας και επαγγελματικής του ένταξης ή επανένταξης. Υποστήριξη όχι μόνο με επιδόματα, αλλά και με ολοκληρωμένη πληροφόρηση για τις ευκαιρίες εργασίας, υποβοήθηση στην αναζήτηση εργασίας, επαγγελματικό προσανατολισμό και συμβουλευτικές υπηρεσίες. Ταυτόχρονα, με μια συμπληρωματική δέσμη αλλαγών, ο οργανισμός προσπαθεί να ανταποκριθεί καλύτερα στις ανάγκες των επιχειρήσεων για πρόσληψη κατάλληλου προσωπικού, με στόχο να αυξήσει τις προσφερόμενες θέσεις εργασίας για την τοποθέτηση ανέργων.

Τα νέα εργαλεία

Μιλήσατε για μεταρρύθμιση του ΟΑΕΔ μέσω του Προγράμματος. Τι εννοείται ακριβώς;
Το Πρόγραμμα, όπως αναφέραμε, προσπαθεί να καταστήσει τον ΟΑΕΔ αξιόπιστο φορέα Απασχόλησης του Εργατικού Δυναμικού. Επιπλέον, όμως, επιφέρει ριζικές αλλαγές και σε δύο σημαντικές διαστάσεις της φυσιογνωμίας του. Η πρώτη αφορά το χαρακτήρα των παροχών του και η δεύτερη το ρόλο του στην αγορά εργασίας. Μέχρι τώρα ο οργανισμός έδινε παροχές σε χρήμα: επιδόματα στους ανέργους ή επιχορηγήσεις σε επιχειρήσεις, ώστε να προσφέρουν θέσεις εργασίας, στις οποίες τοποθετούσε ο οργανισμός κάποιες κατηγορίες ανέργων, που κρίνονταν ευάλωτες. Δεν προσέφερε υπηρεσίες. Το νέο μοντέλο του οργανισμού στηρίζεται στη συμπληρωματικότητα παροχών σε χρήμα και υπηρεσιών προσαρμοσμένων στις ατομικές ανάγκες των ανέργων και των επιχειρήσεων. Με τις νέες υπηρεσίες επιδιώκουμε να αυξήσουμε το μερίδιο του ΟΑΕΔ στην τοποθέτηση των ανέργων σε θέσεις εργασίας, άρα να ενισχύσουμε το διαμεσολαβητικό του ρόλο στην αγορά εργασίας μεταξύ προσφοράς και ζήτησης εργασίας. Σκοπεύουμε, λοιπόν, να εγκαινιάσουμε καλύτερη επικοινωνία και συνεργασία με τις επιχειρήσεις, ώστε αυτές να προσφεύγουν στον ΟΑΕΔ για να βρίσκουν προσωπικό, με βάση οικονομικά κίνητρα ή και χωρίς. Μέσα από μια διαδικασία προεπιλογής, πχ, υποψηφίων από τα μητρώα μας για να ανταποκρίνονται στα χαρακτηριστικά των θέσεων εργασίας. Πρώτα – πρώτα πρέπει οι άνεργοι να έχουν εμπιστοσύνη σε εμάς ότι θα βρουν από τον οργανισμό μας ευκαιρία για δουλειά και, από την άλλη μεριά, δεν μπορούμε αυτό να τους το υποσχεθούμε αν δεν αυξήσουμε τις προσφερόμενες θέσεις από τις επιχειρήσεις.

Πώς γίνεται η προεπιλογή με βάση τα χαρακτηριστικά των ανέργων και πώς θα τους παρέχετε αποτελεσματικές συμβουλευτικές υπηρεσίες;
Διαθέτουμε πλέον τρία νέα εργαλεία. Πρώτον, αυτό της ανάλυσης χαρακτηριστικών των ανέργων, που είναι πια αυτοματοποιημένο, με πληροφορίες που λαμβάνονται και με βάση στοιχεία της εγγραφής και από τις απαντήσεις σε ερωτηματολόγια των ανέργων – που είναι, πλέον, υποχρεωτικά. Δεύτερον, το εργαλείο που αναπτύξαμε σε συνεργασία με το ΕΙΕΑΔ συνίσταται σε μία ηλεκτρονική εφαρμογή που κάνει διάγνωση των τάσεων αγοράς εργασίας και των προσλήψεων που γίνονται σε διαφορετικά επαγγέλματα και κλάδους της τοπικής οικονομίας της περιφέρειας αλλά και στο σύνολο χώρας. Τρίτον, το εργαλείο αξιολόγησης δεξιοτήτων των ανέργων με βάση την επαγγελματική ειδικότητα, που είναι ο στόχος τους και θέλουν να βρουν στο συγκεκριμένο επάγγελμα δουλειά. Είναι τρία εργαλεία αυτοματοποιημένα, που επικαιροποιούνται συνεχώς. Το κυριότερο είναι ότι προσλάβαμε νέους εργασιακούς συμβούλους, μόνιμους, οι οποίοι εργάζονται με το προϋπάρχον δυναμικό που επανακαταρτίστηκε στο σύνολό του. Οι εργασιακοί σύμβουλοι ανέργων παρέχουν πλέον εξειδικευμένες υπηρεσίες σε προκαθορισμένα ραντεβού με τους ανέργους και θα παρακολουθούν την πορεία τους σε περιοδική βάση. Από την πλευρά τους, οι εργασιακοί σύμβουλοι εργοδοτών, διαφορετικοί απ’ αυτούς των ανέργων, θα έχουν συνεχή επικοινωνία με τις επιχειρήσεις, για να μπορούν να συλλέγουν τις προσφερόμενες θέσεις εργασίας και να συνεργάζονται με αυτές για την πρόσληψη των κατάλληλων υποψηφίων. Αυτή είναι η πρώτη μεγάλη αλλαγή του πρόγραμματος. Η δεύτερη αφορά τον τρόπο παροχής των ενεργητικών πολιτικών, τη βελτίωση της αποτελεσματικότητάς τους. Πρότυπο εδώ είναι το πιλοτικό πρόγραμμα της Ελευσίνας, το οποίο κουμπώνει πάνω στις αλλαγές του επιχειρησιακού μας μοντέλου, της παροχής υπηρεσιών που λέγαμε πριν. Εδώ αναπτύσσουμε ένα μεγάλο φάσμα πολιτικών που είναι ταυτόχρονα διαθέσιμες στους άνεργους και τοποθετούμε κάθε άνεργο στο κατάλληλο μέτρο πολιτικής ή στο κατάλληλο πρόγραμμα ή σε συνδυασμό προγραμμάτων ανάλογα με τη διάγνωση που κάνουμε για τις ανάγκες του όσον αφορά την επαγγελματική του ένταξη.

Η άλλη πλευρά, οι εργοδότες, προσφεύγει σε σας για να βρει κατάλληλο εργατικό δυναμικό; Έχετε ήδη συγκροτήσει τη μονάδα μεγάλων εργοδοτών.
Αυτή η μονάδα λειτουργεί τρία χρόνια στον ΟΑΕΔ και ήδη συγκεντρώνει αιτήματα από μεγάλες επιχειρήσεις, οι οποίες αναζητούν την κάλυψη μεγάλου αριθμού θέσεων εργασίας. Ένα παράδειγμα είναι η «Παπαστράτος», που μας ζήτησε να καλυφθούν ογδόντα θέσεις στις εγκαταστάσεις της στο Θριάσιο. Αλλά δεν είναι το μοναδικό, κι άλλες μεγάλες μονάδες έχουν προσφύγει στον ΟΑΕΔ. Αυτή η μονάδα, σε συνεργασία με τις τοπικές μας υπηρεσίες κάνει, αυτό που λέμε, προεπιλογή του προσωπικού και με πολύ καλή συνεργασία με τους διευθυντές ανθρώπινου δυναμικού στις επιχειρήσεις προσπαθεί να καλύψει τις θέσεις εργασίας. Είναι σημαντική η ίδρυση αυτής της μονάδας, διότι μέχρι τώρα ο ΟΑΕΔ είχε ως κύριο «πελάτη», θα λέγαμε, τις μεσαίες και μικρές επιχειρήσεις, οι οποίες μέχρι τώρα ενδιαφέρονταν μόνο για τα προγράμματα, είχαν προαποφασίσει τις προσλήψεις και προεπιλέξει τον υποψήφιο και στην πραγματικότητα αξιοποιούσαν τον ΟΑΕΔ μόνο και μόνο για να επιδοτήσει ένα μέρος του κόστους εργασίας.

Ένας από τους στόχους του προγράμματος που υλοποιήθηκε είναι, όπως είπατε και σε ομιλία σας, να ενισχύσει τη θέση του ο ΟΑΕΔ στην αγορά εργασίας. Έχει επιτευχθεί;
Η ενίσχυση του θεσμικού ρόλου του ΟΑΕΔ, διότι περί αυτού πρόκειται, πρέπει να λάβει υπόψη τι μπορεί να επιτελέσει και τι πρέπει να επιτελεί κάθε δημόσιος φορέας απασχόλησης στην αγορά εργασίας. Ο ρόλος, λοιπόν, του οργανισμού είναι πρώτον να επιτυγχάνει τη σύζευξη, να συμβάλλει στη σύζευξη προσφοράς και ζήτησης εργασίας με έναν ποιοτικό τρόπο, δεύτερον να ενδυναμώνει και να υποστηρίζει τους ανέργους στην αναζήτηση εργασίας και τρίτο σ’ αυτούς τους ανέργους που δεν μπορούν από μόνοι τους να βρουν δουλειά, διότι δεν υπάρχουν κατάλληλες ευκαιρίες εργασίας, να βρίσκει αυτός θέσεις και να τους παρέχει τη δυνατότητα εργασιακής ένταξης. Ο κομβικός ρόλος του είναι να συμβάλλει στην αποτελεσματικότερη σύζευξη στην προσφορά και ζήτηση εργασίας, καθώς και στην καταπολέμηση της μακροχρόνιας ανεργίας στα πιο ευάλωτα στρώματα ανέργων.

Η καταπολέμηση της ανεργίας

Ως προς την καταπολέμηση, άμεσα, της ανεργίας, πώς λειτουργείτε;
Τα τελευταία χρόνια η αλλαγή του μείγματος των ενεργητικών πολιτικών υπέρ των προγραμμάτων που απευθύνονται στο δημόσιο τομέα, που περιλαμβάνει και τους δήμους, μας έδωσε τη δυνατότητα να παρέχουμε σε πάρα πολλούς ανέργους ευκαιρίες εργασίας, ιδίως στις πιο ευάλωτες κατηγορίες ανέργων που αποτελούν το σκληρό πυρήνα της ανεργίας. Πολύς κόσμος προσβλέπει σε μας, πλέον, για να βρει δουλειά. Δεν είμαστε ένας οργανισμός που παρέχει μόνο επιδόματα, αλλά βρίσκουμε δουλειά σε πολύ μεγάλες κατηγορίες πολιτών, οι οποίες είναι μάλιστα αποθαρρημένες και είχαν τεράστια προβλήματα και λόγω του χαρακτήρα των νοικοκυριών. Ξέρετε, τα προγράμματα κοινωφελούς εργασίας προσανατολίζονται σε νοικοκυριά που δεν είχαν κανέναν εργαζόμενο και με εξαρτημένα μέλη. Aπό την άλλη μεριά, αναπτύξαμε μια σειρά από καινοτόμα προγράμματα για τον ιδιωτικό τομέα της οικονομίας, τα οποία παραμένουν μονίμως ανοιχτά.

Πρόκειται για προγράμματα σχετικά με την επιχειρηματικότητα;
Ακριβώς. Οι τελευταίες μας επιτυχίες είναι σειρά προγραμμάτων για την επιχειρηματικότητα. Ένα, μάλιστα, προκηρύχθηκε πριν από μερικές εβδομάδες και αφορά τη δεύτερη επιχειρηματική ευκαιρία για όσους έκλεισαν τις επιχειρήσεις τους από το 2012 και μετά. Παρέχονται ισχυρές επιχορηγήσεις σ’ αυτούς τους πρώην αυτοαπασχολούμενους και νυν ανέργους, οι οποίοι θα επιδιώξουν μόνοι τους ή μαζί με άλλους να αναπτύξουν διάφορες μορφές επιχειρηματικότητας, ως δεύτερη ευκαιρία, ακόμη και σ’ αυτούς που δεν έχουν πληρώσει τις ασφαλιστικές εισφορές, όπως προβλέπει σχετική τροπολογία που ψηφίστηκε. Είναι νέο μέτρο, δεν υπήρχε στο παρελθόν, ειδικά σχεδιασμένο σε συνεργασία με τους εκπροσώπους των επιχειρηματικών φορέων. Άλλα δυο προγράμματα σε αναμονή είναι για την ενίσχυση της νεανικής επιχειρηματικότητας για νέους 18-29 ετών, τους οποίους θα υποστηρίξουμε στα επιχειρηματικά τους σχέδια και μετά την ίδρυση των επιχειρήσεων θα τις παρακολουθήσουμε για να μπορέσουν να είναι βιώσιμες. Ένα τρίτο πρόγραμμα που ετοιμάζουμε, είναι για το σύνολο των ηλικιών, 18 – 66 ετών, ώστε να μπορούμε να ενισχύσουμε όλους αυτούς που είναι άνεργοι και επιθυμούν να ανοίξουν δική τους επιχείρηση. Τα προγράμματα αυτά ενισχύουν τη συνεργασία του οργανισμού με τους κοινωνικούς εταίρους. Στόχος είναι να έχουμε μια ολοκληρωμένη στρατηγική προσέγγισης των επιχειρήσεων, που εκτός από τη διάσταση της διαπροσωπικής επαφής των εργασιακών συμβούλων με τις επιχειρήσεις, σε ατομική βάση, να αναπτύξουμε στενή συνεργασία με τους φορείς εκπροσώπησης των επιχειρήσεων, για να μπορέσουμε να διαχύσουμε τα συγκεκριμένα προγράμματα, ώστε να έχουμε μεγαλύτερη συμμετοχή των μεμονωμένων επιχειρήσεων και να αναπτύξουμε την προσφορά στον ΟΑΕΔ κενών θέσεων εργασίας προς τοποθέτηση ανέργων εκτός προγραμμάτων.

Υπήρξαν συνεργασίες στο σχεδιασμό του Προγράμματος Επαναπροσδιορισμού του Επιχειρησιακού Μοντέλου του ΟΑΕΔ;
Ασφαλώς. Εκτός από τη συσσωρευμένη τεχνογνωσία του ίδιου του οργανισμού, που αξιοποιήσαμε στο έπακρο, αναπτύξαμε συνεργασίες. Καταρχάς, με άλλους δημόσιους φορείς στην Ελλάδα. Πρώτον, για καταρτίσεις του προσωπικού συνεργαστήκαμε με το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής του Εθνικού Κέντρου Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης. Δεύτερον, με τον ΕΙΕΑΔ για την ανάπτυξη εργαλείων για τη διάγνωση των τάσεων στην αγορά εργασίας. Τρίτον, με τον ΕΟΠΠΕΠ για τα εργαλεία αξιολόγησης των δεξιοτήτων των ανέργων. Αξιοποιήσαμε και την τεχνογνωσία των ξένων εμπειρογνωμόνων που προέρχονται από τέσσερις ευρωπαϊκούς αδελφούς οργανισμούς: Αγγλίας, Γαλλίας, Γερμανίας και Σουηδίας. Οι ξένοι εμπειρογνώμονες συμμετείχαν και στη διεθνή Διοικούσα Επιτροπή του Προγράμματος που χρηματοδοτήθηκε από την Κομισιόν και η οποία παρακολουθούσε από την αρχή έως το τέλος το Πρόγραμμα. Ο σχεδιασμός του ξεκίνησε το 2012 επί διοίκησης Ηλία Κικίλια και αναπροσαρμόστηκε επί του προκατόχου μου Θ. Αμπατζόγλου. Αναπροσαρμογή στο σχεδιασμό έγινε και επί δικής μου θητείας με δυο βασικές κατευθύνσεις. Η πρώτη ήταν να καταργήσουμε την κατεύθυνση ανάθεσης των συμβουλευτικών υπηρεσιών σε ιδιωτικές εταιρείες και εταιρείες συμβούλων. Προσλάβαμε μόνιμο προσωπικό εργασιακών συμβούλων για να ενδυναμώσουμε τον οργανισμό και την παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών. Η δεύτερη αναπροσαρμογή σχεδισαμού που κάναμε, είναι ότι αντικαταστήσαμε το μοντέλο λιτής διοίκησης και επιλέξαμε ένα μοντέλο ολικής ποιότητας που στηρίζεται στην ενεργοποίηση των εργαζομένων μέσα από θεσμούς συμμετοχής.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Αισιοδοξία για το μέλλον

Η ανεργία μειώνεται, όπως παρατηρήσαμε και άλλη φορά, περισσότερο από ό,τι θα περίμενε κανείς, αν κρίνει από την άνοδο του ΑΕΠ. Είσαστε αισιόδοξη και για το άμεσο μέλλον;
Ναι, είμαι αισιόδοξη. Θεωρώ ότι ο επιταχυνόμενος ρυθμός οικονομικής μεγέθυνσης, όσο ο οικονομικός κύκλος βρίσκεται σε άνοδο και το διεθνές οικονομικό περιβάλλον το επιτρέπει, ή δεν ανατρέπεται άρδην, διότι έχουμε επιβράδυνση στην ΕΕ, τόσο θα έχουμε μείωση της ανεργίας και μάλιστα με υψηλότερους ρυθμούς από ό, τι μέχρι τώρα. Αυτό το οποίο είναι στοίχημα για μας, ως ΟΑΕΔ αλλά και ως κυβέρνηση, είναι να μπορέσουμε να αντιμετωπίσουμε το σκληρό πυρήνα της διαρθρωτικής ανεργίας, αποτέλεσμα μακροχρόνιας παραμονής μεγάλου αριθμού ατόμων στην ανεργία. Επίσης, αν η οικονομία μας, πια, για να μπορεί να είναι βιώσιμη και να διατηρεί αυτούς τους ρυθμούς ανάπτυξης, θα πρέπει να στηρίζεται σε ένα υψηλά ειδικευμένο εργατικό δυναμικό, τότε σε μια κατηγορία ανθρώπων που δεν έχει υψηλή εξειδίκευση, μάλιστα έχει απολέσει δεξιότητες κατά την περίοδο της κρίσης, θα πρέπει να τους δίνουμε ευκαιρίες κατάρτισης και εργασίας που θα αποτρέπουν την περιθωριοποίησή τους. Άλλο μεγάλο στοίχημα είναι η κατεύθυνση του νέου παραγωγικού μοντέλου, ώστε αυτό να μπορεί να απορροφά το νέο εργατικό δυναμικό που, τελειώνοντας την τριτοβάθμια και τη δευτεροβάθμια επαγγελματική εκπαίδευση, αναζητεί εργασία σχετική με τις σπουδές του και επαγγελματική αποκατάσταση.

 

Σημαντική ανταπόκριση των εργαζομένων

Πώς αξιολογείς το έργο του προσωπικού στην όλη διαδικασία; Ποιοι είναι αυτοί οι θεσμοί συμμετοχής;
Βασική μου πεποίθηση απ΄ την αρχή της θητείας μου, όχι μόνο στο πλαίσιο του Προγράμματος επαναπροσδιορισμού, είναι ότι εάν θέλουμε να αναπροσανατολιστεί ο ΟΑΕΔ σε μια ποιοτική ανταπόκριση στις ανάγκες της κοινωνίας, και δη στη μεγάλη κατηγορία που είναι οι άνεργοι, θα πρέπει να ενεργοποιηθεί το σύνολο του προσωπικού του. Θεωρούσα ότι υπάρχουν τεράστια περιθώρια στη δημόσια διοίκηση και στο προσωπικό της, το οποίο μέσα στην κρίση ήταν μέρος μιας κοινωνίας που επλήγη. Ήταν μια χρυσή ευκαιρία να προβληθεί ένα όραμα που θα μπορέσει να κινητοποιήσει, να δώσει νόημα, προοπτική στους ίδιους τους εργαζόμενους του οργανισμού. Πίστεψα ότι υπάρχει διαθεσιμότητα, και επαληθεύτηκα, για να υπηρετήσουμε τον στόχο που συμπυκνώνεται στο σύνθημα, «ο δικός σου ΟΑΕΔ». Οι ίδιοι οι εργαζόμενοι του οργανισμού ήταν έτοιμοι και πρόθυμοι για τις αλλαγές αυτές. Μπόρεσα, μέσα από τις μεγάλες περιοδείες που έκανα, να έχω δει 4.000 από τις 5.000 εργαζόμενους του οργανισμού, μιλώντας μαζί σε ανοιχτές συνελεύσεις, σε κάθε τοπική υπηρεσία και σε κάθε μονάδα είτε ήταν Κέντρο Προώθησης Απασχόλησης, είτε εκπαιδευτική μονάδα για να εμφυσήσω αυτό το όραμα και για να τους μιλήσω για τις αλλαγές που χρειάζονται να γίνουν, για να αξιολογήσω πού βρισκόμαστε. Υπήρξε τρομερή ανταπόκριση από την πλευρά των εργαζομένων, πράγμα πολύ θετικό. Τους καλούσαμε να συμμετάσχουν σε κάτι στο οποίο ορατά έβλεπαν το δικό τους εαυτό. Το δεύτερο ήταν ότι για την υλοποίηση του Προγράμματος συνολικά εγκαινιάσαμε έναν άλλο τρόπο δουλειάς. Συγκροτήσαμε και συγκροτούμε θεματικές ομάδες εργασίας, οι οποίες διαπερνούν τα ιεραρχικά επίπεδα, τις διευθύνσεις του οργανισμού, τη διαίρεση κεντρικής διοίκησης και περιφέρειας. Δηλαδή, είναι ομάδες εργασίας, οι οποίες, ουσιαστικά, δουλεύουν με εργαζόμενους της πρώτης γραμμής και της κεντρικής διοίκησης και αξιοποιούμε τη γνώση που υπάρχει στη βάση. Δεύτερη καινοτομία ήταν οι ομάδες ανταλλαγής εμπειρίας και ανατροφοδότησης σε συγκεκριμένες πολιτικές που εφαρμόζουμε, για το πώς υλοποιούνται οι βασικές αλλαγές του Οργανισμού. Σημαίνει ότι δοκιμάζουμε μαζί με τους εργαζόμενους όλες τις πολιτικές που υλοποιούνται, ελέγχονται μέσα από ομάδες και συνελεύσεις που γίνονται στα κεντρικά μας με εργαζόμενους επί του πεδίου. Το τρίτο ήταν οι μηνιαίες συνελεύσεις εργαζομένων σ’ όλες τις τοπικές μονάδες που είναι υποχρεωτικές εδώ και τρία χρόνια. Τέλος, είναι ότι υπάρχει ένα εσωτερικό δίκτυο, εργαλείο πληροφορικής, που συνδέει όλους τους εργαζόμενους, υπάρχουν φόρουμ, αναρτήσεις όλων των ανακοινώσεων της διοίκησης, αλλά και των εργαζομένων, απόψεων, προτάσεων κτλ.