Συνέντευξη με την Παναγιώτα Θεοδώρου, συντονίστρια θεμάτων περιβάλλοντος του Αρχελων

Το δικαίωμα του λαού στον αιγιαλό καταπατείται

Το ζήτημα του αιγιαλού και της εκμετάλλευσής του επανέρχεται σχεδόν κάθε καλοκαίρι είτε ως μέρος ενός φαραωνικού – ξενοδοχιακού σχεδίου ανάπτυξης είτε λόγω της εντατικής εκμετάλλευσής του από τουριστικές επιχειρήσεις και ιδιώτες. Στο σημερινό φύλο της «Εποχής» επανερχόμαστε στο ζήτημα αυτό, ανιχνεύοντας παραλείψεις, δυσκολίες και παρεμβάσεις της κυβέρνησης και του ΣΥΡΙΖΑ, με αφορμή την τροπολογία που κατατέθηκε από το υπουργείο Περιβάλλοντος σχετικά με την παραχώρηση της εκμετάλλευσης των παραλιών, για την οποία συζητάμε με την Παναγιώτα Θεοδώρου, και την ερώτηση που κατέθεσαν βουλευτές και βουλεύτριες του ΣΥΡΙΖΑ για την αποποινικοποίηση της ελεύθερης κατασκήνωσης.

 

Τη συνέντευξη πήρε ο Παύλος Κλαυδιανός

Οι ελληνικές παραλίες, τελικά, είναι το βασίλειο της αυθαιρεσίας. Εσείς τι λέτε;
Όντως, αυτό ισχύει. Γι’ αυτό σχετικά με τις παραχωρήσεις του αιγιαλού έχουμε —περιβαλλοντικές οργανώσεις και υπηρεσίες— εντοπίσει μεγάλη γκάμα αυθαιρεσιών. Ξεκινούν από τους Δήμους και τους επιχειρηματίες οι οποίοι δεν σέβονται το αγαθό που τους έχει παραχωρηθεί έναντι ανταλλάγματος. Και επειδή το 2016 αντιμετωπίσαμε μια κατάσταση αρκετά χειρότερη σε σχέση με τις προηγούμενες χρονιές, γνωρίζοντας και τις δύσκολες οικονομικές συνθήκες της χώρας, και φοβούμενοι περαιτέρω αυθαιρεσίες, θεωρήσαμε επιβεβλημένο, σε συνεννόηση και με άλλες περιβαλλοντικές οργανώσεις, να στείλουμε επιστολή εγκαίρως προς τα αρμόδια υπουργεία —Οικονομικών και Περιβάλλοντος— όπου καταθέτουμε τις απόψεις μας για τον τρόπο παραχώρησης χρήσης του αιγιαλού.

Έχετε πρώτες αντιδράσεις;
Επίσημα και γραπτώς όχι. Τηλεφωνικά, μόνο, μας είπαν ότι έχουν λάβει υπόψη τις προτάσεις μας. Περιμένουμε, λοιπόν, το νομοθέτημα.

Βραδυπορία και ολιγωρίες

Πού οφείλεται η χειροτέρευση της κατάστασης το 2016;
Υπήρξε μια μεγάλη χαλαρότητα της Δημόσιας Διοίκησης, ειδικά στις περιοχές NATURA 2000. Παραδοσιακά, το δικαίωμα παραχώρησης το έδινε το κράτος στους Δήμους. Στις περιοχές που τελούν υπό ειδικό καθεστώς προστασίας η νομοθεσία αξίωνε να συμφωνούν και τα συναρμόδια υπουργεία. Για παράδειγμα, αν αφορούσε αρχαιολογικά ζητήματα απαιτούνταν η συμφωνία και του υπουργείου Πολιτισμού, περιβαλλοντικά το Περιβάλλοντος. Προβλέπονταν αυξημένοι όροι, ακριβώς για να προστατευθούν σίγουρα οι χώροι. Πέρυσι, παρ’ όλα αυτά, το Υπουργείο Περιβάλλοντος εξέδωσε κοινή απόφαση που παραχωρούσε όλες τις παραλίες στους Δήμους συλλήβδην! Η δικαιολογία ήταν ότι είχαν καθυστερήσει πολύ να εκδοθεί η σχετική απόφαση. Όντως, ήταν τέλος Απριλίου, που ουσιαστικά είχε ήδη αρχίσει η θερινή τουριστική περίοδος στα νησιά.

Τότε το ίδιο θα συμβεί και εφέτος εφόσον βρισκόμαστε στα μέσα Απριλίου.
Ακριβώς, και επιτρέψτε μου να τονίσω ότι επειδή την προηγούμενη εβδομάδα ήμουν σε περιοχές ιδιαιτέρως τουριστικές, της Κρήτης, ήδη υπάρχουν έπιπλα θαλάσσης στις παραλίες. Επομένως, για την επόμενη τουριστική περίοδο θα πρέπει Δήμοι και Κράτος να λάβουν υπόψη τους όλα αυτά και να παρέμβουν έγκαιρα, το αργότερο τον Φεβρουάριο.

Φταίει η βραδυπορία της διοίκησης ή και η ολιγωρία της κυβέρνησης για να πάει στους Δήμους αυτό το δικαίωμα;
Νομίζω ότι είναι συνδυασμός όσων αναφέρατε. Αντιμετωπίζουμε πολύ μεγάλες αυθαιρεσίες. Τα θέτουμε στο Υπουργείο με κάθε αφορμή. Περιβαλλοντικές οργανώσεις επισκεφθήκαμε αρχές Φεβρουαρίου το Υπουργείο Περιβάλλοντος και οι παραλίες ήταν ένα από τα θέματα εθνικής εμβέλειας που του θέσαμε. Ο αναπληρωτής Υπουργός είπε ότι δεν είχε ακόμη ενημέρωση για το θέμα και ότι θα το βάλει εμπρός σε συνεργασία με το Οικονομικών.

Προέχει ο έλεγχος

Ποιες οι επιπτώσεις απ’ αυτό το κενό πολιτικής;
Εμείς, ως «ΑΡΧΕΛΩΝ», κάνουμε έρευνες πεδίου σε περιοχές είτε πολύ ανεπτυγμένες τουριστικά είτε λιγότερο. Παρατηρούμε βάναυσες συμπεριφορές, τοποθετούνται τόσο μεγάλοι αριθμοί επίπλων θαλάσσης που καταπατείται το δικαίωμα του λαού να απολαμβάνει ένα δημόσιο αγαθό, τον αιγιαλό. Υπάρχουν παραλίες που καταλαμβάνονται κατά 100%, ενώ ο νόμος προβλέπει μόνο το 50%.

Μπορεί και ένας πολίτης, εφόσον ο αιγιαλός είναι δημόσιο αγαθό, να προσφύγει κάπου, πχ, στο δικαστήριο;
Βεβαίως, μπορεί, πχ, να κάνει καταγγελίες στο Δήμο, στην Κτηματική Υπηρεσία, στον ίδιο τον Εισαγγελέα της περιοχής. Αλλά σημαντικός είναι ο έλεγχος. Πάντα ζητάμε να ενισχυθούν οι ελεγκτικοί μηχανισμοί αλλά όλες οι αρμόδιες υπηρεσίες έχουν μείνει με έναν ή δυο υπαλλήλους. Δεν κάνουν, προφανώς, αυτοψίες, δεν προλαβαίνουν και όταν ακόμη είναι καλών προθέσεων. Και όταν κάνουν, όμως, αυτοψίες και διαπιστώνουν αυθαίρετη κατάληψη του αιγιαλού, δυστυχώς υπάρχει ένα σοβαρό πρόβλημα με τις ποινές. Η Κτηματική Υπηρεσία όταν βάζει ποινές, δεν έχει την έννοια να τιμωρηθεί ο παραβάτης, αλλά να μην χάσει κέρδη το κράτος! Επομένως, τα πρόστιμα που επιβάλλει είναι όσα θα έπρεπε να πληρώνουν κανονικά για τον κατειλημμένο χώρο. Άρα ο επιχειρηματίας δεν έχει κίνητρο να είναι νόμιμος. Το παράνομο συμφέρει!

Μια απόφαση του ΣτΕ προβλέπει πιο αυστηρό καθεστώς για τις περιοχές NATURA. Τηρείται;
Δεν τηρείται. Είναι του Ε΄ Τμήματος, η απόφαση 1944 του 2015. Αναφέρεται στις περιοχές NATURA 2000, αλλά έχει πρόνοιες για τους αιγιαλούς γενικά, πώς θα γίνεται η παραχώρησή τους, για την αποτροπή παρανομιών που κάνουν οι Δήμοι για να εξυπηρετήσουν διάφορα μικρά ή όχι οικονομικά συμφέροντα. Η κατάσταση έχει φθάσει στο απροχώρητο. Η Κεντρική Διοίκηση δεν την εφάρμοσε, δυστυχώς, το 2016, και είναι ένας από τους βασικούς λόγους που οι 14 περιβαλλοντικές οργανώσεις ζητήσαμε συμμόρφωση το 2017. Στις περιοχές με Εθνικά Πάρκα προτείνουμε στους ελέγχους να συμμετέχουν και εκπρόσωποί των Φορέων Διαχείρισης. Ο έλεγχος για τις προστατευόμενες παραλίες που είναι αρμοδιότητα των Φορέων Διαχείρισης είναι τελείως παράλογο να γίνεται μόνο από τους Δήμους και τις Κτηματικές. Στη Ζάκυνθο, πχ, όπου το Θαλάσσιο Πάρκο (φορέας διαχείρισης) που προστατεύει τη θαλάσσια χελώνα Caretta caretta, τη φώκια Monachus monachus, τις παραλίες ωοτοκίας κτλ υπάρχει μια κατάφορη παραβίαση. Ο Δήμος δεν κάνει συμβάσεις με τους επιχειρηματίες επικαλούμενος έλλειψη χρόνου, η Κτηματική δεν κάνει αυτοψίες και ο Φορέας βρίσκεται αναγκασμένος σε όλη αυτή την παράνομη κατάσταση, με αυθαίρετη κατάληψη παραλιών ωοτοκίας, να μην παίρνει τα μέτρα που επιβάλλει το Προεδρικό Διάταγμα που ίδρυσε το Πάρκο. Αυτό που κάνει μόνο είναι να στείλει επιστολές στην Κτηματική και τον Δήμο Ζακύνθου . Στην κοινή υπουργική απόφαση που αναμένεται πρέπει να προβλέπεται ρητά ότι στις περιοχές όπου υπάρχει φορέας διαχείρισης πρέπει αυτός να έχει αρμοδιότητα για την παραχώρηση.

Διάχυση αρμοδιοτήτων

Όταν διαπιστώνεται μια παρανομία ποιος πρέπει να παρεμβαίνει για να την άρει;
Η Κτηματική πρέπει να βεβαιώσει ότι όντως υπάρχει παραβίαση και μετά η Αποκεντρωμένη υπό την αιγίδα του υπουργείου Οικονομικών. Από εκεί και πέρα, όμως, θα πρέπει ο Δήμος να έχει τα κότσια, χωρίς να εξυπηρετεί τοπικά συμφέροντα, να ακυρώσει το συμβόλαιο παραχώρησης, κάτι που δεν έχουμε ποτέ δει να κάνει κανένας Δήμος. Επίσης, η Κτηματική έχει την δυνατότητα άμεσης κατάσχεσης του εξοπλισμού που βρίσκεται αυθαίρετα στην παραλία (ομπρέλες, ξαπλώστρες κλπ), κάτι που έχει γίνει σε ελάχιστες περιπτώσεις!

Τα οικονομικά οφέλη πώς διατίθενται;
Στους Δήμους και στο Δημόσιο (μέσω της Κτηματικής). Για τις περιοχές NATURA 2000 και γενικά για τον αιγιαλό δεν πρέπει να είναι αυτοσκοπός το έσοδο. Ένα ποσοστό, πχ 10%, πρέπει να πηγαίνει για αποκατάσταση του περιβάλλοντος. Οι παραλίες υποβαθμίζονται, διαφορετικά, πάρα πολύ. Δεν είναι μόνο η κατάληψη του αιγιαλού κατά 100% αλλά ο κάθε επιχειρηματίας χωρίς κανέναν έλεγχο, και σχεδιασμό κάνει ό,τι του κατέβει στο κεφάλι. Γι’ αυτό και παραλίες έχουν υποβαθμισθεί ραγδαία. Στην παραλία κατεβάζουν από κρεβάτια μέχρι ό,τι χρειάζεται για τα λεγόμενα beach parties (π.χ. εξέδρες, μόνιμες κατασκευές), τα οποία είναι και εντελώς παράνομα. Χωρίς κανένα σεβασμό για ένα ευαίσθητο οικοσύστημα το μόνο που τους νοιάζει είναι το πώς θα πετύχουν το εύκολο κέρδος.
Τι θα έπρεπε να κάνει, έστω και τώρα, η κυβέρνηση;
Καταρχάς, να δημιουργήσει ένα αποτελεσματικό και λειτουργικό σύστημα ελέγχου των παραχωρήσεων. Δεν είναι δυνατό να γίνεται μια αναφορά στις Αρχές και να μην επιβάλλονται ποινές, διότι ο Δήμος ή η Κτηματική δεν έχουν προσωπικό. Στις περιοχές NATURA 2000 δεν είναι δυνατό να γίνονται κατασκευές που επιφέρουν υποβάθμιση του οικοσυστήματος.

Λειτουργικό σύστημα ελέγχου

Υπάρχουν και καταγγελίες της Ελλάδας εκ μέρους ευρωπαϊκών υπηρεσιών;
Ναι υπάρχουν. Πέρυσι, το 2016, σε ό,τι αφορά τα πλημμελή μέτρα προστασίας στην Κυπαρισσία, στο παρελθόν, το 2000, είχαμε καταδίκη στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για τη Ζάκυνθο κ.ά. Επειδή υπάρχουν πολλές καταγγελίες που εκκρεμούν για την υπάρχουσα κακή διαχείριση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει συντάξει μια νέα έκθεση που προωθεί στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για κακή διαχείριση του συνόλου των περιοχών NATURA της χώρα μας (αριθμός υπόθεσης 2014/2260).

Οι τριετείς παραχωρήσεις θα επιβαρύνουν τον αιγιαλό

 

Ποια η άποψή σας για την τροπολογία του άρθρου 13 του Ν. 2971/2001 «Περί προστασίας του αιγιαλού» που εισήχθη προς ψήφιση στη Βουλή τις τελευταίες ημέρες;
Δεν έχουμε ακόμα δει την τροπολογία όπως ψηφίστηκε στη Βουλή. Όμως, εξ όσων έχουμε ακούσει, μ’ αυτή καθιερώνεται η διαδικασία των ηλεκτρονικών δημοπρασιών. Οι ακριβείς όροι αυτής της διαδικασίας θα οριστούν με απόφαση του Υπουργού Οικονομικών. Επομένως, μέχρι να δούμε πως ακριβώς θα διαμορφωθεί, δεν μπορούμε να απαντήσουμε αν αποτελεί μια θετική ή αρνητική εξέλιξη. Πάντως θα ήθελα να επισημάνω ότι, εφόσον η διαδικασία οριστεί με σωστό τρόπο, θα μπορούσε να αποτελεί μια θετική εξέλιξη που προστατεύει τους αιγιαλούς της χώρας από τις εικονικές δημοπρασίες των Δήμων.
Επίσης έχουμε ακούσει ότι πλέον οι δημοπρασίες θα ισχύσουν για 3 έτη. Αυτό το θεωρώ μια αρνητική εξέλιξη, καθώς οι επιχειρηματίες καλούμενοι να πληρώσουν το τίμημα 3ετίας και όχι ενός έτους, θα επιδιώξουν το μέγιστο οικονομικό όφελος από το τμήμα του αιγιαλού που δυστυχώς θεωρούν «χωράφι» τους, δημιουργώντας μόνιμες ή ημι-μόνιμες κατασκευές! Επίσης θα ήθελα να τονίσω ότι οι παραχωρήσεις του αιγιαλού έως και πέρυσι ίσχυαν για 1 έτος και όχι για 5 πέντε, όπως μάθαμε ότι αναφέρεται στην τροπολογία! Δυστυχώς αν ισχύσουν οι τριετείς παραχωρήσεις θα δούμε πολλές παρεμβάσεις στους αιγιαλούς της χώρας μας!
Επιπλέον, μάθαμε ότι στην τροπολογία προβλέπεται η δυνατότητα παραχώρησης στους Φορείς Διαχείρισης Προστατευόμενων περιοχών, για λόγους έρευνας. Η πρόβλεψη αυτή είναι δυσνόητη, καθώς δεν κατανοώ τι ακριβώς σημαίνει πρακτικά το «για λόγους έρευνας» καθώς και πως ακριβώς θα επιμεριστούν οι αρμοδιότητες των άλλων συναρμόδιων υπηρεσιών (Δήμοι, Κτηματική κλπ). Αναμένουμε με ιδιαίτερο ενδιαφέρον την Κοινή Υπουργική Απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών, Οικονομικών και Περιβάλλοντος, ώστε να δούμε πως θα διαμορφωθεί το τοπίο. Σε κάθε περίπτωση επαναλαμβάνω ότι θεωρούμε καθοριστικής σημασίας την ενεργή συμμετοχή των Φορέων Διαχείρισης στην διαδικασία των παραχωρήσεων, καθώς είναι οι φορείς που είναι επιφορτισμένοι με την προστασία και διαχείριση των παράκτιων οικοσυστημάτων στις περιοχές που έχουν ιδρυθεί και λειτουργούν.
Τέλος, μάθαμε ότι, ειδικά για τις παραχωρήσεις των περιοχών NATURA 2000 της χώρας μας, θα βγει μια ενιαία Κοινή Υπουργική Απόφαση. Το επιχείρημα και φέτος είναι ο περιορισμός της γραφειοκρατίας, ώστε να μην χρειάζεται ξεχωριστή σύμφωνη γνώμη για κάθε προστατευόμενη περιοχή (όπως γινόταν έως και το 2015). Και για αυτό το ζήτημα αναμένουμε με ανυπομονησία την ΚΥΑ που θα βγει, για να δούμε τους όρους των παραχωρήσεων αλλά και πως θα διασφαλιστεί η προστασία του φυσικού πλούτου των παράκτιων οικοσυστημάτων της χώρας μας! Ελπίζουμε να μην δούμε το άναρχο και ανεξέλεγκτο καθεστώς που επικράτησε το 2016..