Συνέντευξη με τον Αρλιντ Τσόρι, καθηγητή πολιτικής φιλοσοφίας, Πανεπιστήμιο Τιράνων

Τα πράγματα αρχίζουν να κινούνται
Οι άνθρωποι πιστεύουν ότι η αντίσταση λειτουργεί. Αυτό που χρειάζεται είναι η σωστή οργάνωση

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Τη συνέντευξη πήρε
ο Δημήτρης Γκιβίσης

Ποια είναι η κατάσταση στην Αλβανία;
Η Αλβανία έχει όλα τα συμπτώματα μιας περιφερειακής χώρας στο παγκόσμιο καπιταλιστικό σύστημα. Η βιομηχανική της βάση, που κατασκευάστηκε κατά τη διάρκεια του γραφειοκρατικού «σοσιαλισμού», διαλύθηκε, και ένας από τους κύριους παράγοντες για την οικονομική επιβίωση είναι τα εμβάσματα της μεταναστευτικής εργατικής τάξης. Πολιτικά κυβερνάται από μια ισχυρή σύμπραξη μεταξύ οικονομικών ολιγαρχιών (μια κερδοσκοπική εκδοτική και εμπορική αστική τάξη, το κεφάλαιο της οποίας συσσωρεύτηκε παράνομα και σε στενή συνεργασία με το κράτος), και από την πολιτική γραφειοκρατία των κύριων πολιτικών κομμάτων. Υπάρχουν δύο βασικά κόμματα, που κυβερνούν σύμφωνα με τις νεοφιλελεύθερες αρχές των ιδιωτικοποιήσεων, μειώνοντας τους φόρους για τους πλούσιους, και κάνοντας συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Το κυβερνών κόμμα είναι ένα «σοσιαλιστικό κόμμα» τύπου Τρίτου Δρόμου, που έχει χάσει όλα τα χαρακτηριστικά της κοινωνικής του προέλευσης και σήμερα βρίσκεται στην αιχμή του δόρατος του συνεχούς νεοφιλελευθερισμού της οικονομίας.

Η μετανάστευση ως διέξοδος

Ποια είναι σήμερα η κατάσταση της εργατικής τάξης, 28 χρόνια μετά την πτώση του «υπαρκτού» και το πέρασμα της Αλβανίας στην «ελεύθερη οικονομία»;
Παραδόξως, το 1990-1991 ήταν η τελευταία φορά που η εργατική τάξη ήταν μια τεράστια κοινωνική και πολιτική δύναμη στην Αλβανία. Και ήταν οι βιομηχανικοί εργάτες αυτοί που έκαναν μια γενική απεργία η οποία οδήγησε στην κατάρρευση της «σοσιαλιστικής» γραφειοκρατίας. Αλλά αυτό που κέρδισαν πολιτικά χάθηκε, σχεδόν αμέσως, λόγω των επιθετικών νεοφιλελεύθερων μεταρρυθμίσεων του τερματισμού λειτουργίας των κρατικών εργοστασίων, της εκτεταμένης αποβιομηχανοποίησης, και της μαζικής ανεργίας. Ευτυχώς για αυτούς υπήρχε μια διέξοδος: η μετανάστευση. Εκατοντάδες χιλιάδες μετανάστευσαν κυρίως στην Ελλάδα και στην Ιταλία, αποτελώντας εκεί τα χαμηλότερα στρώματα της εργατικής τάξης. Από την άλλη πλευρά, οι περισσότεροι Αλβανοί είτε είναι άνεργοι, είτε εργάζονται σε επισφαλείς θέσεις εργασίας, ή ανήκουν στους χιλιάδες πλανόδιους πωλητές, ή κάνουν άλλες πληβειακές ασχολίες. Υπάρχει μια πολύ μικρή εργατική τάξη, που εργάζεται κυρίως στον τομέα των υποδημάτων και των ενδυμάτων, ή στον τομέα των τηλεφωνικών κέντρων, η οποία ανατίθενται με υπεργολαβία από τις πολυεθνικές επιχειρήσεις. Δεν υπάρχει σχεδόν καμία συνδικαλιστική οργάνωση μεταξύ τους, και οι εργαζόμενοι σε αυτούς τους τομείς αντιμετωπίζουν τις σκληρότερες συνθήκες εργασίας και πληρώνονται άθλια. Ελαφρώς πάνω από αυτούς υπάρχει μια σχετικά χαμηλή μεσαία τάξη, που αντιμετωπίζει συνεχή οικονομικά προβλήματα λόγω της εμπορευματοποίησης των δημόσιων πόρων και χώρων.

Με αφορμή την αναφορά σου στην μετανάστευση, να μιλήσουμε και για τα χαρακτηριστικά της;
Οι Αλβανοί έχουν μεταναστεύσει σε μεγάλους αριθμούς από το 1990 και μετά. Κατά τη διάρκεια της ελληνικής οικονομικής κρίσης, πολλοί μετανάστες επέστρεψαν σχεδόν χρεοκοπημένοι. Αλλά τα τελευταία χρόνια υπάρχει ένα νέο κύμα μαζικής μετανάστευσης. Οι περισσότεροι νέοι μετανάστες κατευθύνονται στη Γερμανία, και αυτό το κύμα έχει μια νέα κοινωνική σύνθεση. Τώρα ένα σημαντικό μέρος των μεταναστών προέρχεται από το ειδικευμένο και μορφωμένο εργατικό δυναμικό. Γιατροί, νοσηλευτές, μηχανικοί και άλλοι εξειδικευμένοι τεχνικοί πηγαίνουν στη Γερμανία, και οι περισσότεροι από αυτούς βρίσκουν εκεί μια καλύτερα αμειβόμενη και πιο ασφαλή δουλειά. Έτσι, δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι ορισμένες σχολές, όπως η Νοσηλευτική, αναζωογονούνται, και προσελκύουν μεγάλο αριθμό φοιτητών με την προοπτική να εργαστούν στο εξωτερικό μετά την αποφοίτησή τους.

Αριστερά και κινήματα

Πώς είναι τα πράγματα στην αλβανική Αριστερά;
Η Αριστερά, όσον αφορά την πολιτική εκπροσώπηση των κομμάτων, είναι νεκρή. Το Σοσιαλιστικό Κόμμα, που στις αρχές της δεκαετίας του ‘90 ήταν ένα μέτριο σοσιαλδημοκρατικό κόμμα, έχει γίνει ένα νεοφιλελεύθερο γεράκι. Τα δύο Χοτζαϊκά κομμουνιστικά κόμματα είναι απλώς οργανώσεις ανθρώπων με νοσταλγικές αναφορές, χωρίς πολιτικές και κοινωνικές επιπτώσεις, και φαίνονται μόνο στη μνήμη των γενεθλίων του Ενβέρ Χότζα. Από την άλλη πλευρά, υπάρχει μια αριστερή οργάνωση η οποία ονομάζεται «Οργανωτική Πολιτική», της οποίας είμαι ακτιβιστής, που τα τελευταία χρόνια προσπάθησε να οργανώσει τους εργαζόμενους και να έχει αντίκτυπο στο σπάσιμο της πολιτιστικής ηγεμονίας της δεξιάς. Οι οργανωμένοι πολιτικοί ακτιβιστές της αποτελούν τη ραχοκοκαλιά του φοιτητικού κινήματος Lëvizja Për Universitetin (Κίνημα για το Πανεπιστήμιο). Το LPU είχε σοβαρή επίδραση στην αντίθεση στο νεοφιλελεύθερο εκπαιδευτικό νόμο. Οργανώσαμε αρκετές διαμαρτυρίες, ενθαρρύναμε χειραφετητικές πρακτικές, και έχουμε κερδίσει την ιδεολογική μάχη ενάντια στο νεοφιλελευθερισμό στην ανώτερη εκπαίδευση.

Τι ήταν αυτό που έβγαλε χιλιάδες ανθρώπους στο δρόμο, στις μεγάλες φοιτητικές διαδηλώσεις του προηγούμενου μήνα;
Πρώτα από όλα, χαίρομαι που οι αριστερές θέσεις του LPU αγκάλιασαν σχεδόν αμέσως τους δεκάδες χιλιάδες φοιτητές κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων στα Τίρανα. Όλοι ζήτησαν ελεύθερη δημόσια εκπαίδευση, κατάργηση του εκπαιδευτικού νόμου, λαϊκή δημοκρατία στα πανεπιστήμια, και έδειξαν την εναντίωσή τους στα ληστρικά ιδιωτικά πανεπιστήμια. Οι διαδηλώσεις ήταν αρκετά απροσδόκητες. Για κάποιο διάστημα φάνηκε ότι δεν θα μπορούσε να προκύψει τίποτα μαζικό για να αντισταθεί στη νεοφιλελεύθερη επίθεση στην κοινωνία. Αλλά οι σπόροι ήταν εκεί, και χρειάστηκε μόνο μια σπίθα. Οι φοιτητές που κατέβηκαν στους δρόμους δεν εξέφρασαν τη δυσαρέσκειά τους μόνο για το συγκεκριμένο νεοφιλελεύθερο πανεπιστήμιο. Ήταν άνθρωποι των λαϊκών τάξεων, που εδώ και χρόνια αισθάνονται αποδυναμωμένοι και βιώνουν την εκμετάλλευση και την αποξένωση. Το γεγονός ότι δεν οργανώθηκαν από κανέναν, ούτε από τα επίσημα κόμματα της αντιπολίτευσης, που οι εκπρόσωποι των νεολαιών τους απορρίφθηκαν κατά τη διάρκεια των κινητοποιήσεων και αναγκάστηκαν να καλύψουν την κομματική τους ταυτότητα, έριξε ολόκληρο το πολιτικό σύστημα σε κρίση. Ήταν ένα πλήθος που δεν χρειαζόταν, και δεν επιθυμούσε, την εκπροσώπηση. Πρόβαλε ριζοσπαστικά αιτήματα, και αμφισβήτησε όλη την πολιτική και ιδεολογική υπερκατασκευή των τελευταίων τριών δεκαετιών. Από την άλλη πλευρά, η ριζοσπαστικότητα της απόρριψης οποιασδήποτε μορφής εκπροσώπησης δημιούργησε πολλές δυσκολίες στον συντονισμό των στρατηγικών βημάτων. Ωστόσο, για αρκετές εβδομάδες αυτό ήταν και το ισχυρότερο σημείο των διαδηλώσεων, που έθεταν το ένα αίτημα μετά το άλλο και αναμενόταν μόνο η πλήρης συνθηκολόγηση από την κυβέρνηση, η οποία δεν είχε κανέναν για να διαπραγματευτεί.

Αυτή η ριζοσπαστικοποίηση, κυρίως των νέων ανθρώπων, τι ελπίδες δημιουργεί για την συνέχεια και πως μπορεί να εκφραστεί πολιτικά;
Αυτό που έχω βιώσει τις τελευταίες εβδομάδες είναι η γέννηση του ενθουσιασμού στα λαϊκά στρώματα της κοινωνίας. Κατά τη διάρκεια των μαζικών διαδηλώσεων, όλοι στους δρόμους αναγνώρισαν τον εαυτό τους στα αιτήματα των φοιτητών. Ήταν τόσος ισχυρός ο αντίκτυπός των κινητοποιήσεων, που ακόμη και ο Ράμα δήλωσε ότι τις υποστηρίζει, αν και, φυσικά, ο κύριος στόχος της φοιτητικής εξέγερσης ήταν οι πολιτικές της κυβέρνησής του. Τα πράγματα αρχίζουν να κινούνται, οι άνθρωποι πιστεύουν ότι η αντίσταση λειτουργεί. Αυτό που χρειάζεται είναι η σωστή οργάνωση. Η κύρια δυσκολία είναι πως να ενεργοποιηθεί η αυτοοργάνωση στους τομείς της κοινωνίας που δεν έχουν την αυτονομία και την πολιτική αυτοσυνείδηση ​​των φοιτητών. Ωστόσο, ο κοινωνικός ανασχηματισμός της τελευταίας δεκαετίας, όπου όλο και περισσότεροι φοιτητές γίνονται μέρος της επισφαλούς εργατικής τάξης κατά τη διάρκεια των σπουδών τους, σημαίνει ότι η εργασιακή και η φοιτητική εμπειρία τους μπορούν να συνδυαστούν εκρηκτικά. Υπάρχει λοιπόν μια πιθανότητα αυτός ο πρωτόγνωρος ενθουσιασμός τους να μπορέσει να συμβάλει στην οργάνωση του χώρου εργασίας τους. Από την άλλη πλευρά, υπάρχει μια λαϊκή προσδοκία ότι θα πρέπει να δημιουργηθεί ένα είδος νέου κόμματος κατά της καθεστηκυίας κατάστασης, ως αποτέλεσμα των φοιτητικών διαμαρτυριών. Αυτή τη στιγμή είναι μια επικίνδυνη προσδοκία, γιατί μπορεί να προκύψουν μορφές πολιτικής περιπέτειας, όπου μικρές ενθουσιώδεις ομάδες χωρίς κατάλληλη οργάνωση ή διείσδυση στον κοινωνικό ιστό, μπορούν να προσπαθήσουν να δημιουργήσουν «εντυπωσιακά» πολιτικά κόμματα, ακόμη και με αντιδραστικές ιδέες, χωρίς προοπτική. Αυτό που χρειάζεται βραχυπρόθεσμα είναι η εμβάθυνση της πολιτικής οργάνωσης στους βασικούς τομείς της κοινωνίας, στους χώρους εργασίας και στις γειτονιές, και μια νέα αντίληψη της πολιτικής που να ασχολείται κυρίως με τον κοινωνικό αγώνα, τις κινητοποιήσεις, τις καταλήψεις, τα δημοψηφίσματα, και οτιδήποτε μπορεί να ενεργοποιήσει την λαϊκή συμμετοχή. Μόνο αφού εδραιωθεί μια νέα πρακτική άσκησης της πολιτικής, μπορούμε να σκεφτούμε το πως να χρησιμοποιήσουμε την παλιά εσωτερική δομή του κόμματος και της αντιπροσωπευτικής πολιτικής.