Συνέντευξη με τον Κωνσταντίνο Λουπασάκη, αναπληρωτή καθηγητή ΕΜΠ

Η μελέτη περιλαμβάνει σημαντικά λάθη στο σχεδιασμό των έργων

Τη συνέντευξη πήρε ο Πέτρος Κοντές

Έχετε εκφράσει ενστάσεις σχετικά με τη μελέτη που προκρίνεται για τη διευθέτηση του ρέματος της Πικροδάφνης. Θα ήθελα να μας εξηγήσετε τους λόγους για τους οποίους κρίνετε ότι η μελέτη είναι αναποτελεσματική.
Η Δήμαρχος του Δήμου Αγίου Δημητρίου, κα. Ανδρούτσου, μου ανέθεσε να σχολιάσω και να αξιολογήσω την Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων. Αναλύοντας την, λοιπόν, ήρθα αντιμέτωπος με μια λάθος μελέτη. Δεν μπορώ να συμφωνήσω ότι μια μελέτη με αυτά τα λάθη, που έχω κατά καιρούς επισημάνει, μπορεί να γίνει αποδεκτή και τελικά να υλοποιηθεί.

Σε ποιά σημεία της βλέπετε μια λάθος μελέτη;
Υπάρχουν μια σειρά από λάθη σε ότι αφορά το σχεδιασμό των έργων διευθέτησης. Πρώτον, δεν προτείνονται καθόλου έργα ανακατασκευής των λανθασμένα διαστασιολογημένων τεχνικών έργων που βρίσκονται κατά μήκος της κοίτης. Υπάρχουν γέφυρες οι οποίες είναι πάρα πολύ στενές και είναι αδύνατο το νερό του ρέματος να περάσει κάτω απ’ αυτές. Σε μια δυνατή νεροποντή το ρέμα της Πικροδάφνης υπερχειλίζει στις θέσεις αυτές και οι ευθύνες για την υπερχείλιση αποδίδονται στη διατομή του ρέματος και όχι στα τεχνικά. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να προτείνονται άσκοπα μέτρα υποστήριξης για την τροποποίηση των διατομών του ρέματος, θεωρώντας εσφαλμένα ότι με τον τρόπο αυτό θα αποτραπεί η εκδήλωση των πλημμυρικών φαινομένων. Για παράδειγμα, στη Δράμας υπάρχει ένας αγωγός με διαστάσεις 2,5×4,5 μ. από τον οποίο καλείται να περάσει το ρέμα. Αυτό είναι αδύνατο. Προφανώς εκεί υπερχειλίζει το ρέμα, περνάει πάνω από τη γέφυρα και θέτει σε κίνδυνο τους διερχόμενους. Στη θέση αυτή αν δεν ανακατασκευαστεί η γέφυρα το πρόβλημα δεν θα λυθεί.
Δεύτερον, δεν έχει γίνει σωστή αποτύπωση της υφιστάμενης κατάστασης στο ρέμα. Στη μελέτη φαίνεται να μην έχουν αποτυπωθεί σωστά οι γεωλογικοί σχηματισμοί κατά μήκος της κοίτης, με αποτέλεσμα σε σημεία που υπάρχουν σκληροί και δυσδιάβρωτοι γεωλογικοί σχηματισμοί να προτείνονται έργα που είναι περιττά. Υπάρχουν σημεία στα οποία το ρέμα τέμνει βραχώδεις ή ημιβραχώδεις σχηματισμούς με ηλικία 2 εκατ. ετών, οι οποίοι προτείνεται να καταστραφούν και να αντικατασταθούν από συρματοκιβώτια που έχουν ένα χρόνο ζωής 50-60 χρόνια. Αντικαθιστούμε δηλαδή ένα δυσδιάβρωτο γεωλογικό σχηματισμό με συρματοκιβώτια τα οποία σε 50 χρόνια θα έχουνε σκουριάσει. Αυτό δημιουργεί σημαντικά προβλήματα κατασπατάλησης οικονομικών πόρων.
Τρίτον, όσο κατεβαίνουμε προς τις εκβολές η παροχή γίνεται μεγαλύτερη. Σαφέστατα τα έργα που πρέπει να γίνουν όσο πλησιάζουμε προς τις εκβολές θα πρέπει να είναι ισχυρότερα από αυτά που απαιτούνται στα ανάντη τμήματα. Αυτό δεν λαμβάνεται υπόψιν και προτείνονται έργα ίδιας σφοδρότητας και παρεμβατικότητας σε όλο το μήκος της κοίτης.
Το τέταρτο που θα επεσήμαινα, το οποίο είναι και το κωμικοτραγικότερο όλων είναι ότι στη ΜΠΕ έχουν χωροθετηθεί λάθος τα έργα που προτείνονται στη Γεωτεχνική μελέτη. Στη γεωτεχνική μελέτη έχουν καθοριστεί τα σημεία στα οποία οι όχθες της κοίτης κινδυνεύουν να αστοχήσουν και προτείνονται για τις συγκεκριμένες θέσεις σαφώς ορισμένα μέτρα υποστήριξης. Στη γεωτεχνική μελέτη η χιλιομέτρηση των έργων ξεκινάει από το σημείο εκβολής του ποταμού στη θάλασσα. Αντίθετα, στη ΜΠΕ η χιλιομέτρηση ξεκινάει λίγο πιο κάτω, από τη γέφυρα της Ποσειδώνος. Αυτά τα δύο σημεία έχουν μια διαφορά της τάξης των 85μ. Το γεγονός αυτό φαίνεται ότι προκάλεσε σύγχυση, καθώς κατά τη μεταφορά των έργων της γεωτεχνικής στη ΜΠΕ έγιναν λάθη στη γεωαναφορά, και τα έργα έχουν μετατοπιστεί σε παρακείμενες θέσεις για αρκετά μέτρα. Το αποτέλεσμα είναι σε θέσεις που δεν χρειάζεται να κατασκευαστούν έργα, να μετατοπίζονται έργα διπλανού τμήματος. Προφανώς, συμβαίνει και το αντίθετο, δηλαδή σε θέσεις που χρειάζονται κάποια έργα αυτά δεν προτείνονται, όντας μετατοπισμένα σε λάθος θέση.

Τα συγκεκριμένα λάθη ενέχουν και κινδύνους υπερδιαστασιολόγησης και υπερκοστολόγησης;
Υπερδιαστασιολόγηση και υπερκοστολόγηση εμπεριέχουν όλα τα προηγούμενα. Όταν έχεις βράχο και τον αντικαθιστάς με συρματοκιβώτια, όταν έχεις κλάδο με μικρές παροχές και τον αντιμετωπίζεις με τα μεγαλύτερα δυνατά έργα υποστήριξης των πρανών έχεις ήδη υπερδιαστασιολογήσει. Πολλά έργα, δηλαδή, είναι εντελώς περιττά.

Άκρως επικίνδυνες παρεμβάσεις

Φωτογραφία από προηγούμενη πλημμύρα στην Πικροδάφνη. Φερτά υλικά σφήνωσαν στη γέφυρα εμποδίζοντας τη διέλευση του νερού.

 

Στη μορφή αυτή, η μελέτη αντιμετωπίζει τον πλημμυρικό κίνδυνο στην περιοχή.
Στη μορφή που έχει κατατεθεί, όχι, δεν μπορεί να τον αντιμετωπίσει. Υπάρχει ένα βασικό σημείο που αυτή δεν λαμβάνει υπόψιν: τα υφιστάμενα τεχνικά έργα. Από τη στιγμή που δεν διορθώνονται οι γέφυρες που είναι λάθος κατασκευασμένες δεν μπορώ να δεχτώ ότι αντιμετωπίζει τον πλημμυρικό κίνδυνο. Η οδός Δράμας θα πλημμυρίσει και πάλι. Επίσης κάποιες παρεμβάσεις που προτείνονται να γίνουν είναι άκρως επικίνδυνες. Αυτό πρέπει να επισημανθεί! Για παράδειγμα, στην εκβολή του το ρέμα διέρχεται κάτω από τη λεωφόρο Ποσειδώνος. Εκεί ο δρόμος έχει στροφή και γι’ αυτό το οδόστρωμα παρουσιάζει μια έντονη κατά πλάτος κλίση. Δηλαδή, υπάρχει υψομετρική διαφορά 1,8μ μεταξύ της εσωτερικής και της εξωτερικής, προς τη θάλασσα, παρίας της γέφυρας επί της οποίας διέρχεται η Ποσειδώνος. Στα τελευταία μέτρα της κοίτης πριν τις εκβολές, η μελέτη προτείνει τα τοιχία που υπάρχουν εκατέρωθεν του ρέματος, και τα οποία σήμερα βρίσκονται στο ίδιο ύψος με το οδόστρωμα, να ανυψωθούν, χωρίς όμως να λαμβάνεται υπόψη η θέση της Ποσειδώνος. Αν συμβεί αυτό, το νερό που υπερχείλιζε στο κατάντι τμήμα του ποταμού θα πάψει να υπερχειλίζει, αλλά όταν φτάσει το νερό στην Ποσειδώνος, θα «καβαλήσει» το δρόμο και με δεδομένη τη διαφορά κλίσης που υπάρχει δεν θα μπορέσει να βγει στη θάλασσα. Θα σκεδαστεί προς τα πίσω πλημυρίζοντας τα παρακείμενα οικοδομικά τετράγωνα. Προφανώς όταν υποχωρήσει η πλημμύρα το νερό που θα έχει σκεδαστεί δεν θα μπορεί να επιστρέψει στο ρέμα λόγω των τοιχίων. Θα είναι παγιδευμένο σε μια ζώνη πλημμύρας στις εκβολές η οποία θα περιλαμβάνει αρκετά οικοδομικά τετράγωνα. Επομένως, δεν μπορούμε να πούμε ότι η μελέτη αντιμετωπίζει τον πλημμυρικό κίνδυνο.
Αυτή τη στιγμή, όταν έχουμε μια έντονη νεροποντή έχουμε πρόβλημα στη γέφυρα της οδού Δράμας και στην πεζογέφυρα που είναι στην οδό Ηλιαχτίδος. Στο συγκεκριμένο σημείο, όμως, απειλεί σπίτια που έχουν χτιστεί μέσα στην κοίτη του ποταμού. Τα σπίτια αυτά ίσως και να έχουν νομιμοποιηθεί, αλλά δεν παύει να βρίσκονται κακώς μέσα στην κοίτη του ρέματος. Λίγο πιο κάτω από την Ηλιαχτίδος υπάρχει μια ακόμα στένωση της κοίτης κατασκευασμένη από ιδιώτες. Και στη θέση αυτή η υπερχείλιση απειλεί κάποιες κατοικίες. Η μεγαλύτερη κατά την γνώμη μου παρέμβαση έχει γίνει στο τμήμα που διέρχεται εντός της περιοχής του Δήμου Φαλήρου, στο τμήμα ανάντη της λεωφόρου Αμφιθέας. Στη συγκεκριμένη θέση έχει κατασκευαστεί εξολοκλήρου εντός της κοίτης μια σειρά από αθλητικές εγκαταστάσεις, δημιουργώντας εξωφρενικά προβλήματα και επιτείνοντας τον κίνδυνο πλημύρας. Επίσης στο τμήμα πριν τις εκβολές, λόγω των μεγάλων παροχών το ρέμα πλημμυρίζει. Στα προαναφερόμενα σημεία τα προβλήματα δεν φαίνεται να αντιμετωπίζονται ουσιαστικά. Ειδικά στην Ποσειδώνος τα πράγματα γίνονται ακόμα πιο επικίνδυνα με την προτεινόμενη διαστασιολόγηση.

Αν καταλαβαίνω καλά, δηλαδή, η μελέτη προσπαθεί να διορθώσει προηγούμενα λάθη, δημιουργώντας καινούργια;
Πρόκειται για μια μελέτη που παραβλέπει τα λάθη που έχουν γίνει στο παρελθόν, και ουσιαστικά τα μονιμοποιεί. Προσαρμόζει τα προτεινόμενα έργα στα λάθη που υπάρχουν, χωρίς να τα αντιμετωπίζει και να τα διορθώνει.

Το ρέμα αντιμετωπίζεται σαν οχετός

Άποψη της γέφυρας επί της οδού Δελφών. Με βάση τη μελέτη οριοθέτησης από την Αποκεντρωμένη Διοίκηση αναδιαστασιολογείται ως έπρεπε. Πηγή:Κωνσταντίνος Λουπασάκης

 

Εναλλακτικές λύσεις υπάρχουν;
Υπάρχουν πολλές εναλλακτικές. Σαν μέτρα υποστήριξης θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν και κάποια που είναι πιο συμβατά περιβαλλοντικά μέτρα. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν διάφορα γεω-υλικά ή διάφορες τεχνικές οικομηχανικής (biotechnical engineering) που είναι πολύ πιο φθηνές. Υπάρχουν τμήματα του ποταμού που δεν χρειάζεται να κάνουμε απολύτως τίποτα. Η προτεινόμενη ΜΠΕ αφήνει λιγότερο από 100 μέτρα χωρίς έργα, όταν συνολικά και τα δύο πρανή εκατέρωθεν της κοίτης είναι χοντρικά γύρω στα 10χλμ. Στη πραγματικότητα, ακόμα και στις θέσεις που η μελέτη αναφέρει ότι η κοίτη παραμένει φυσική, την αποψιλώνουν και τοποθετούν 2-3 σειρές συρματοκιβώτια στη βάση των πρανών.

Με τη συγκεκριμένη μελέτη το ρέμα της Πικροδάφνης εγκιβωτίζεται; Τεχνικά είναι σωστό αυτό;
Πλήρης εγκιβωτισμός συνήθως λέγεται όταν μπαίνει πλάκα που οριοθετεί και το πάνω όριο της κοίτης. Στην πραγματικότητα τα έργα που προτείνονται οδηγούν στον μερικό εγκιβωτισμό του ρέματος σε κάποια τμήματά του. Όμως, στην Ποσειδώνος, με την κατάσταση που θα δημιουργηθεί αν υλοποιηθούν οι παρεμβάσεις που περιγράψαμε παραπάνω, τότε το επόμενο στάδιο θα είναι να στεγαστεί ένα τμήμα του ρέματος μέχρι τις εκβολές για να αποτραπούν οι πλημμύρες. Το σίγουρο είναι ότι ο ποταμός δεν αντιμετωπίζεται πλέον σαν ρέμα αλλά σαν οχετός. Όταν αποψιλώνεις την κοίτη και τοποθετείς συρματοκιβώτια δημιουργείς ένα κανάλι που οδηγεί το νερό στη θάλασσα και το ρέμα χάνει την φυσικότητά του. Παράλληλα τα έργα αυτά αυξάνουν την ταχύτητα του νερού επιτείνοντας τα προβλήματα πλημύρας στις εκβολές, με ό,τι κινδύνους αυτό εγκυμονεί.

Τις προηγούμενες μέρες δόθηκε από την Αποκεντρωμένη Διοίκηση προς δημόσια διαβούλευση η μελέτη οριοθέτησης του ρέματος της Πικροδάφνης. Τι μεταβολές επιφέρουν;
Η πρόταση που έχει δοθεί στην δημοσιότητα για διαβούλευση έχει σαφείς βελτιώσεις αλλά δεν μπορούμε να πούμε ότι γίνεται αποδεκτή. Καταρχάς βασίζεται στην ελλιπή αποτύπωση των γεωλογικών συνθηκών κατά μήκος του ρέματος. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να υπερδιαστασιολογούνται έργα, με δεδομένο ότι δεν λαμβάνεται υπόψη η παρουσία των δυσδιάβρωτων γεωλογικών σχηματισμών. Έχουν προταθεί κάποιες αλλαγές στη διαστασιολόγηση προϋπαρχόντων τεχνικών, όμως αρκετά σημεία δεν διορθώνονται. Για παράδειγμα, η γέφυρα επί της Οδού Δράμας αναδιαστασιολογείται ως έπρεπε, γεγονός το οποίο επιβεβαιώνει την σχετική παράληψη της ΜΠΕ που είχαμε επισημάνει. Όμως η στένωση της κοίτης στην θέση των αθλητικών εγκαταστάσεων ανάντη της Αμφιθέας δεν διορθώνεται και τα προβλήματα υπερχείλισης προσπαθούν να αντιμετωπιστούν με την κατασκευή υπεχειλιστών στην στέψη του πρανούς. Ο ορισμός της θέσης και του μήκους των προτεινόμενων παρεμβάσεων δεν είναι σαφής με αποτέλεσμα να υπάρχει δυσκολία στην αντιπαραβολή με τη γεωτεχνική μελέτης που περιέχεται στο φάκελο της ΜΠΕ. Δηλαδή, δεν μπορούμε να επιβεβαιώσουμε ότι όλα τα έργα που προτείνονται έχουν την απαραίτητη γεωτεχνική τεκμηρίωση. Γενικά υπάρχουν ακόμα πολλά σημεία της πρότασης οριοθέτησης που φαίνεται να είναι προβληματικά. Για να είμαστε αντικειμενικοί οι ελλείψεις και οι παραβλέψεις της ΜΠΕ ήταν τόσο πολλές που ήταν αδύνατο να καλυφθούν σε διάστημα 6 μηνών.
Στην παρούσα φάση πιστεύω ότι το ΣτΕ πρέπει να αναγνωρίσει ότι οι διορθώσεις που έγιναν στην πρόταση οριοθέτησης αποδεικνύουν την υπάρξη σοβαρών λαθών στην ΜΠΕ. Από την άλλη η πρόταση οριοθέτησης δημεύεται σε μεγάλο βαθμό από την ΜΠΕ και δεν προτείνει όλα όσα πρέπει να γίνουν. Υπάρχει ένας φαύλος κύκλος λαθών και περιορισμών. Ως εκ τούτου πιστεύω ότι η ΜΠΕ πρέπει να απορριφτεί και να ζητηθεί η πλήρης αναθεώρησή της. Γεγονός το οποίο θα πρέπει να συμπαρασύρει και την πρόταση οριοθέτησης.