Συνέντευξη με τον Νίκο Σμυρναίο, επίκουρο καθηγητή στο πανεπιστήμιο της Τουλούζης

Ο Μακρόν θ’ αλλάξει τα πάντα, χωρίς ν’ αλλάξει τίποτα

nik_gre_14

Τη συνέντευξη πήρε ο Πέτρος Κοντές

Στο νέο πολιτικό σκηνικό που διαμορφώνεται στη Γαλλία ο Μακρόν καλείται να παίξει πρωταγωνιστικό ρόλο. Αγαπημένο παιδί των γαλλικών μίντια με πολλές αναφορές στο νεαρό της ηλικίας του, την επιτυχία του απουσία πολιτικής στήριξης και καταγωγής από τα δύο μεγάλα πολιτικά κόμματα, και την υπέρβαση της κλασικής διαιρετικής τομής Αριστεράς-Δεξιάς, οφείλει να δώσει απαντήσεις χωρίς μια οργανωμένη, ακόμα πολιτική, βάση. Σε μια τέτοια συνθήκη πόση ελευθερία κινήσεων έχει ο νέος πρόεδρος;
Εισαγωγικά να πούμε ότι η μικρή του ηλικία είναι στη Γαλλία σημαντική παράμετρος, καθώς οι πολιτικές καριέρες εδώ διαρκούν δεκαετίες μέχρι να φτάσουν στο ύπατο αξίωμα. Σ’ ό,τι αφορά τη στήριξη από τα δύο μεγάλα κόμματα είναι εν μέρει αλήθεια ότι δεν την έλαβε. Ο Μακρόν δούλευε σε ένα ειδικό σώμα επιθεωρητών του γαλλικού κράτους, συνεργάστηκε από το 2007 με το υπουργείο Οικονομικών του Σαρκοζί, είχε προταθεί ως υποψήφιος δήμαρχος από τη Δεξιά και ταυτόχρονα είχε στενές σχέσεις με το Σοσιαλιστικό Κόμμα. Με άλλα λόγια μπορεί να μην ήτανε κομματικό στέλεχος με τη στενή έννοια του όρου, αλλά είχε σχέσεις και με τα δύο κόμματα εξουσίας. Η καμπάνια του, δε, στηρίχθηκε από πολιτικούς παράγοντες και των δύο χώρων, έχοντας παράλληλα και τη σιωπηρή αλλά σημαντική στήριξη από τον απερχόμενο πρόεδρο Ολάντ, που σαμπόταρε τον επίσημο υποψήφιο του ΣΚ, Αμόν. Άρα, λοιπόν, η απουσία επίσημης στήριξης δεν σημαίνει ότι οι δύο χώροι εξουσίας δεν τον στήριξαν άμεσα ή έμμεσα.
Σε ό,τι αφορά τη θεσμική διάσταση της εκλογής του, ο πρόεδρος της Γαλλίας είναι ίσως ο πιο ανεξέλεγκτος αρχηγός κράτους του δυτικού κόσμου, με πολλές εξουσίες συγκεντρωμένες στο πρόσωπό του και ελάχιστο έλεγχο από την εθνοσυνέλευση, καθώς με ελάχιστες εξαιρέσεις ο πρόεδρος είχε και μια άνετη κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Τώρα, όμως, είμαστε σε μια καινούργια κατάσταση. Αφενός ο Μακρόν ως πρόεδρος έχει μεγάλες εξουσίες, αφετέρου δεν ξέρουμε ακόμα την κατάληξη των βουλευτικών εκλογών. Αυτή την περίοδο παρακολουθούμε τη διαμόρφωση ενός παράξενου χώρου, όπου πολιτικοί παράγοντες της Δεξιάς, αλλά κυρίως του Σοσιαλιστικού Κόμματος, συνωστίζονται στον πολιτικό φορέα του Μακρόν για να πάρουνε το χρίσμα του υποψηφίου βουλευτή.
Η ελευθερία του Μακρόν εξαρτάται από το πλαίσιο που θέτουμε. Ο Μακρόν είναι ένας νεοφιλελεύθερος πολιτικός που αντιλαμβάνεται το κράτος ως εργαλείο άσκησης πολιτικής απορρυθμίσεων. Υπ’ αυτή την έννοια η οικονομική πολιτική είναι λίγο πολύ προδιαγεγραμμένη. Μπορεί να μας εκπλήξει με προοδευτικές, τρόπον τινά, προτάσεις στα πεδία της διαφθοράς, της ανανέωσης του πολιτικού προσωπικού ή με μεταρρυθμίσεις κοινωνικού χαρακτήρα, έτσι ώστε να δημιουργήσει και μια βάση υποστήριξης στο πολιτικά φιλελεύθερο κομμάτι της κοινωνίας, μιας και η πολιτική του βάση προς το παρόν είναι αρκετά αδύναμη.

Υπάρχει ωστόσο μια αντίφαση σε ότι αφορά την ανανέωση του πολιτικού προσωπικού και την  υποστήριξή του από το μιντιακό κατεστημένο και την καθεστηκυία πολιτική τάξη.
Ναι υπάρχει, κι αυτό είναι το κύριο τέχνασμα. Βάζουμε μπροστά έναν άνθρωπο που είναι νέος, φρέσκος, με μοντέρνα επικοινωνιακή προσέγγιση, αλλά πίσω κρύβεται το ακραίο κέντρο που κυβερνά τη Γαλλία τα τελευταία χρόνια. Ο Μακρόν είναι το πρόσωπο που εξασφαλίζει ότι θ’ αλλάξουν όλα, χωρίς ν’ αλλάξει τίποτα.
Από την άλλη, πολιτικά, πιστεύω ότι ο ίδιος έχει συμφέρον, έστω και επικοινωνιακά, να δείξει ότι θα κάνει τομές —και πιστεύω οτι θα τις κάνει—, γιατί εκφράστηκε μια αηδία από την κοινωνία για το παλιό κατεστημένο. Στα πεδία της διαφθοράς και της διαφάνεια υπάρχει χώρος για μεταρρυθμίσεις που δεν αποτελούν αριστερή πολιτική, αλλά όρους ορθής λειτουργίας της αστικής αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας που δεν υπάρχουν αυτή τη στιγμή στη Γαλλία. Στην ουσία, όμως, του προβλήματος της χώρας, δηλαδή της κοινωνικής ανισότητας, της φτώχειας, της ξενοφοβίας, δεν νομίζω ότι θα υπάρξουν μεγάλες αλλαγές.

Τα δημοσκοπικά στοιχεία δείχνουν ότι η ψήφος στον Μακρόν είναι κυρίως ψήφος αποτροπής κάποιου άλλου υποψηφίου παρά στήριξης ή πίστης στο πολιτικό του σχέδιο. Είναι έτσι;
Ναι. Ο Μακρόν εμφανίστηκε από το πουθενά και μέσα σε δύο χρόνια έγινε τελικά πρόεδρος της Δημοκρατίας. Αυτό συνέβη γιατί στηρίχθηκε από τα ΜΜΕ, μερικά από τα οποία έχουν πολύ στενές σχέσεις μαζί του. Για παράδειγμα εμπλέκεται μ’ έναν ύποπτο ρόλο στην εξαγορά της Le Monde από τον τωρινό ιδιοκτήτη της, ενώ ο υπεύθυνος επικοινωνίας της καμπάνιας του ήταν στενός συνεργάτης άλλου επιχειρηματία των τηλεπικοινωνιών. Τα ΜΜΕ νομιμοποίησαν τον Μακρόν, ως μια δυνητική επιλογή για την προεδρία. Ο βασικός παράγοντας της επιτυχίας του ήταν η κατάρρευση του υποψηφίου της Δεξιάς, Φιγιόν, που ήταν και το φαβορί, και η υποψηφιότητα του Αμόν, που το ΣΚ δεν στήριξε. Οι δύο βασικοί διεκδικητές της προεδρίας, έτσι, κατέρρευσαν αμέσως, ανοίγοντας το δρόμο στην επιλογή Μακρόν που είχε χτιστεί σιγά σιγά. Οι λόγοι, δηλαδή, είναι δύο: από τη μία η μιντιακή στήριξη, που δεν αρκεί μόνη της, και οι εκπλήξεις της προεκλογικής περιόδου που του άνοιξαν το δρόμο.

Η Λεπέν αντιμετωπίζει εσωτερικές πιέσεις, καθώς το αποτέλεσμα του δεύτερου γύρου κρίθηκε κατώτερο του αναμενομένου. Φαίνεται, όμως, ότι η παρουσία της κανονικοποιείται, ενώ έχει, ήδη, ένα κόμμα οργανωμένο και στήριξη σε μικρούς και μεσαίους δήμους. Σε σχέση με τους αντιπάλους της ξεκινάει από πλεονεκτική θέση την κούρσα για της βουλευτικές εκλογές;
Όχι απαραίτητα. Έχω ξαναπεί ότι σε περίπτωση ήττας τα πράγματα θα είναι πολύ δύσκολα για το Εθνικό Μέτωπο. Αυτό συμβαίνει ήδη. Υπάρχουν παράπονα και η θέση της Λεπέν είναι αρκετά δύσκολη. Μέσα στο Εθνικό Μέτωπο υπάρχουν τουλάχιστον δύο γραμμές. Η μία είναι του βασικού της συμβούλου, Φιλιπό· μια πατριωτική, με κοινωνικές αιχμές γραμμή με την οποία δεν συμφωνεί όλη η βάση του κόμματος —οχι η εκλογική βάση— και η οποία ηττήθηκε, και η δεξιότερη, ξενοφοβική και νεοφιλελεύθερη, παραδοσιακή γραμμή του Εθνικού Μετώπου, όπως εκφραζόταν από τον πατέρα της. Οι διαφωνίες αυτές επανέρχονται στο προσκήνιο μετά την ήττα.
Επίσης, η διακυβέρνηση του Εθνικού Μετώπου σε τοπικό επίπεδο, μάλλον αρνητικά αποτελέσματα έχει για το κόμμα, καθώς τα αποτελέσματά της είναι καταστροφικά: παραιτήσεις, διαφθορά, αλλοπρόσαλλες και ακροδεξιές πολιτικές. Στους τρεις μεγαλύτερους δήμους που διοικούνται από το Εθνικό Μέτωπο η Λεπέν έχασε και μάλιστα με διαφορά. Η έκθεση στην εξουσία μάλλον έχει αρνητικό αποτέλεσμα. Η Λεπέν, ωστόσο, έχει ένα μεγάλο εκλογικό κεφάλαιο· επειδή, όμως, οι βουλευτικές εκλογές διενεργούνται με σύστημα δύο γύρων, το οποίο μπλοκάρει το Εθνικό Μέτωπο, δεν μπορούμε να προβλέψουμε ποια θα είναι η δύναμή του στην εθνοσυνέλευση. Ο στόχος της Λεπέν από το ντιμπέιτ ήταν να εμφανιστεί ως η μείζων αντιπολίτευση, αλλά δεν είναι σίγουρο ότι θα συμβεί, όπως δεν είναι σίγουρο ότι το κόμμα θα παραμείνει ενωμένο και θα συνεχίσει την ανοδική του πορεία. Η προοπτική της εξουσίας ήταν ενοποιητικός παράγοντας για το κόμμα. Άπαξ και η προοπτική αυτή χάθηκε, ξεκινάνε πέντε χρόνια φαγούρας.

Ο στόχος της μείζονος αντιπολίτευσης ενδιαφέρει και την Αριστερά. Ποιες είναι οι δυναμικές που αναπτύσσονται ανάμεσα στο σχεδόν διαλυμένο ΣΚ, το ΚΚΓ που επιθυμεί μια ενωτική κάθοδο στις εκλογές και τον Μελανσόν που προσπαθεί να κεφαλαιοποιήσει την επιτυχία μιας προσωποπαγούς προεδρικής καμπάνιας; Υπάρχει πιθανότητα κοινής καθόδου;
Ο στόχος του Μελανσόν σ’ αυτές τις εκλογές ήταν να κερδίσει την ηγεμονία στο χώρο της Αριστεράς και της κεντροαριστεράς, κάτι που πέτυχε ως ένα βαθμό. Το πρόβλημά του είναι ότι όντως το μόρφωμα αυτό είναι προσωποπαγές. Πρόβλημα, επίσης, του δημιούργησε ο τρόπος αντιμετώπισης του δεύτερου γύρου. Βέβαια, υπήρχε και μια καμπάνια των ΜΜΕ εναντίον του, γιατί δεν είπε καθαρά ότι θα ψηφίσει Μακρόν. Στρατηγικά, όμως, ήταν σωστή επιλογή, καθώς αποτελεί παρακαταθήκη για το μέλλον που του επιτρέπει να παίξει το ρόλο της αντιπολίτευσης, αφού δεν έχει στηρίξει τον πρόεδρο.
Ο στόχος να απαλλαγεί από το Σοσιαλιστικό Κόμμα έχει κατά ένα ποσοστό επιτευχθεί, αλλά η μεγάλη σύγκρουση, δυστυχώς για τους ψηφοφόρους, είναι με το ΚΚΓ. Είναι επιθυμητές οι ενωτικές υποψηφιότητες που θα συνδυάζουν την αριστερή πτέρυγα του Σοσιαλιστικού Κόμματος, το ΚΚΓ, τους Πράσινους και την Ανυπόταχτη Γαλλία, αλλά προς το παρόν δεν φαίνεται να υλοποιείται κάτι τέτοιο. Σήμερα (σ.σ Τετάρτη) ο Αμόν ανακοίνωσε ότι την 1η Ιουλίου θα συγκροτήσει ένα δικό του κίνημα, για να συμμετέχει στην αναδιαμόρφωση της Αριστεράς. Αυτό βέβαια αφορά την περίοδο μετά τις βουλευτικές εκλογές, ενώ το συνέδριο του ΣΚ που θα ξεκαθαρίσει πολλά πράγματα, είναι τον Οκτώβριο. Οι βουλευτικές εκλογές είναι σ’ ένα μήνα όμως. Το πιθανότερο είναι ότι κατά πάσα πιθανότητα θα κατέβουν ξεχωριστοί και ανταγωνιστικοί υποψήφιοι από ΚΚΓ, Ανυπότακτη Γαλλία και ΣΚ, εκτός από κάποιες εξαιρέσεις. Οι πιθανότητες επομένως για μια νίκη της Αριστεράς στις βουλευτικές εκλογές περιορίζονται σημαντικά. Υπάρχει, ωστόσο, μια τεράστια δυναμική της Ανυπότακτης Γαλλίας, που μπορεί να δημιουργήσει μια έκπληξη, αλλά είναι πολύ δύσκολο να υπάρξει μεγάλος αριθμός βουλευτών της Αριστεράς.

Ο Αμόν μετά και την κίνησή του αυτή πιστεύετε ότι εγκαταλείπει τη μάχη του ΣΚ;
Δεν έχουμε καταλάβει ακόμα. Είναι σημαντικό διακύβευμα αυτό. Το ΣΚ, όπως και στην Ελλάδα, έχει απαξιωθεί, αλλά υπάρχει ένα προοδευτικό κομμάτι που θα μπορούσε να συνδράμει στην αναδιαμόρφωση του χώρου της Αριστεράς. Βέβαια η πλειοψηφία των μελών του ΣΚ σε μεγάλο ποσοστό είναι δεξιόστροφη. Ίσως ο Αμόν έχει καταλάβει ότι εντός του κόμματος δεν μπορεί να έχει την πλειοψηφία και επιχειρεί κάτι καινούριο. Και πάλι, όμως, όλα είναι ανοιχτά. Δυστυχώς, πιέζει ο χρόνος και με δεδομένο ότι η αναδιαμόρφωση αυτή θα πάρει αρκετό καιρό, μάλλον οι εκλογές αυτές είναι χαμένες.

Ήδη, το Βερολίνο και ο Γιούνκερ έβαλαν φρένο στις προτάσεις που έχει ψελλίσει ο Μακρόν για την αναδιαμόρφωση κάποιων ευρωπαϊκών θεσμών. Πόσο πιθανή είναι και τι είδους αλλαγή μπορεί να φέρει στην Ευρώπη η εκλογή του Μακρόν;
Δεν νομίζω ότι ο Μακρόν θα πάρει κάποια πρωτοβουλία πριν τις γερμανικές εκλογές του Σεπτέμβρη, πριν μάθει, δηλαδή, τον παρτενέρ του και τις θέσεις του. Στα θετικά του είναι ο φεντεραλισμός του. Πιστεύει στην ΕΕ και στην εμβάθυνση της ευρωπαϊκής διακυβέρνησης, γεγονός θετικό γιατί μπορεί να εκφέρει προτάσεις, σε αντίθεση με τον Ολάντ που υπό την προεδρία του η Γαλλία ήταν ανύπαρκτη. Ωστόσο μιλάμε για το ίδιο νεοφιλελεύθερο πλαίσιο με τα γνωστά οικονομικά του όρια. Σε πολιτικό επίπεδο, ίσως καταφέρει να εκφράσει μια αντίθεση στην γερμανική ηγεμονία. Ο έλληνας πρωθυπουργός έσπευσε να χαιρετίσει την εκλογή του. Η Ελλάδα, αντικειμενικά, θα είχε συμφέρον να στηρίξει μια τέτοια προσπάθεια, χωρίς προσμονή για κάποια συγκλονιστική αλλαγή.