Ζεράδο Καετάνο: Το αποτέλεσμα των εκλογών στην Ουρουγουάη είναι μαθηματικά ανοικτό

Συνέντευξη με τον Ζεράδο Καετάνο, καθηγητή ιστορίας και πολιτικής επιστήμης στο Πανεπιστήμιο στο Μοντεβιδέο

Τη συνέντευξη πήρε ο Δημήτρης Γκιβίσης

Πώς διαμορφώνεται το πολιτικό σκηνικό ενόψει των σημερινών εκλογών;
Το σενάριο που σκιαγραφείται από τις δημοσκοπήσεις, δίνει ένα προβάδισμα πέντε μονάδων στον υποψήφιο του μπλοκ της αντιπολίτευσης, τον δεξιό Λουίς Λακάγιε Που, απέναντι στον κεντροαριστερό Ντανιέλ Μαρτίνες, με ποσοστά 47% και 42% αντίστοιχα [σ.σ.: Στον πρώτο γύρο ο Μαρτίνες πήρε 40,7% και ο Λακάγιε Που 29,7%]. Η τηλεοπτική συζήτηση των δυο υποψηφίων, όπως αναμενόταν, δεν είχε κάποιο απροσδόκητο αποτέλεσμα. Οι δημοσκοπήσεις δίνουν 6% στους αναποφάσιστους, ενώ υπάρχει και ένα 5% που λένε ότι θα ψηφίσουν άκυρο. Με αυτά τα δεδομένα, και με το περιθώριο σφάλματος που υπάρχει, το αποτέλεσμα είναι μαθηματικά ανοικτό, αν και το πλεονέκτημα του υποψηφίου της αντιπολίτευσης είναι σαφές. Ωστόσο, παρόλο που αυτό είναι το πιθανότερο σενάριο, η συντριπτική πλειονότητα των αναλυτών αρνούνται να προβλέψουν μια σίγουρη νίκη για τον Λουίς Λακάγιε Που.

Το στίγμα της κυβέρνησης, αν κερδίσει η αντιπολίτευση

Ποια είναι τα ιδεολογικά χαρακτηριστικά της σύγκρουσης του Ντανιέλ Μαρτίνες με τον Λουίς Λακάγιε Που;
Για περισσότερο από δύο δεκαετίες, ιδίως μετά τη συνταγματική μεταρρύθμιση του 1996 η οποία εισήγαγε αρκετές εκλογικές αλλαγές που περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, ότι αν κανένας υποψήφιος δεν πάρει το 50% συν μια ψήφο γίνεται δεύτερος γύρος, το πολιτικό σύστημα εξελίσσεται ως μια σύγκρουση μεταξύ δύο συνασπισμών, ή δύο ιδεολογικών οικογενειών. Ο ένας είναι το Frente Amplio (Ευρύ Μέτωπο), ο αριστερός συνασπισμός που δημιουργήθηκε το 1971 και συγκεντρώνει κομμουνιστές, σοσιαλιστές, σοσιαλδημοκράτες, αριστερούς εθνικιστές, προοδευτικούς φιλελεύθερους και χριστιανοδημοκράτες, μεταξύ άλλων. Ο άλλος έχει διαμορφωθεί από τους «λευκούς» και τους «κόκκινους», (σημ.: αναφέρεται στο Εθνικό Κόμμα και στο Κολοράντο), τα δύο παραδοσιακά κόμματα που έχουν δώσει ιστορικές μάχες μεταξύ τους από τον 19ο αιώνα, αλλά τώρα ενώνονται απέναντι στον αριστερό συνασπισμό με κεντρώες και δεξιές θέσεις. Αυτό το συντηρητικό μπλοκ κέρδισε στις εκλογές του 1999, αλλά στην συνέχεια το Frente Amplio κέρδισε για τρεις συνεχόμενες φορές. Την πρώτη, το 2004, από τον πρώτο γύρο, και τις άλλες δύο στο δεύτερο γύρο αλλά με μεγάλες διαφορές. Σε αυτές τις τρεις διαδοχικές κυβερνήσεις, το Frente Amplio σχημάτισε τη δική του νομοθετική πλειοψηφία. Στις φετινές εκλογές, μια πολύ σημαντική εξέλιξη είναι η εμφάνιση του Cabildo Abierto, το οποίο δημιουργήθηκε τον περασμένο Φεβρουάριο και είχε υποψήφιο τον στρατηγό Γκουίντο Μανίνι Ρίος, που από τον Φεβρουάριο του 2015 έως τον Μάρτιο του 2019 ήταν ο αρχηγός του στρατού. Πρόκειται για ένα ακροδεξιό κόμμα, εξαιτίας των ιδεολογικών και πολιτικών του θέσεων, όπως τη ρητή απόρριψη της ατζέντας για τα δικαιώματα, τις στρατιωτικές αναφορές που περιλαμβάνουν την μη αποκήρυξη της δικτατορίας και της κρατικής τρομοκρατίας, την πίστη σε μια χαρισματική ηγεσία που θα επιβάλει την τάξη και τον νόμο, την ένταξη στις τάξεις του διαφόρων ακροδεξιών και στρατιωτικών που εμπλέκονται σε παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, κλπ. Οι «λευκοί» και οι «κόκκινοι» έχουν συμμαχήσει μαζί του, σε έναν «πολύχρωμο συνασπισμό» όπως τον ονόμασε ο Λουίς Λακάγιε Που, επειδή είναι η μόνη λύση για την εκδίωξη του Frente Amplio από την κυβέρνηση. Αυτή η συμμαχία δίνει και το στίγμα της κυβέρνησης που θα προκύψει μετά από μια ενδεχόμενη νίκη της αντιπολίτευσης.

Μπορούμε να βγάλουμε κάποιο ασφαλές συμπέρασμα από το δημοσκοπικό προβάδισμα του Λουίς Λακάγιε Που;
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα του πρώτου γύρου, ήταν λογικό που ο Λουίς Λακάγιε Που ξεκίνησε με ένα πλεονέκτημα απέναντι στον Μαρτίνες στις πρώτες δημοσκοπήσεις πριν το δεύτερο γύρο. Αλλά η πρόθεσή του να εκλεγεί απέχει πολύ από το άθροισμα των ψήφων όλων των κομμάτων της αντιπολίτευσης. Η διαφορά των πέντε μονάδων δεν καταλήγει σε κάποιο συμπέρασμα. Μεταξύ των ψηφοφόρων που δεν ψήφισαν στον πρώτο γύρο, υπάρχει ένα μεγάλο ποσοστό που έχει ψηφίσει τουλάχιστον μία φορά το Frente Amplio. Υπάρχει επίσης ένα σημαντικό ποσοστό οπαδών του Frente Amplio που είναι δυσαρεστημένοι με την κυβέρνηση του Ταμπάρε Βάσκεζ, αλλά απέχουν πολύ από το να ψηφίσουν τον δεξιό συνασπισμό. Παρόλο που η εκστρατεία του Μαρτίνες δεν ήταν καλή, εξακολουθεί να υπάρχει ένα ισχυρό προοδευτικό μέτωπο και η παράδοση της αριστερής κινητοποίησης, που αν και δεν επιτρέπει ένα υπερβολικά αισιόδοξο σενάριο για την κυβέρνηση, αφήνει μια ευκαιρία. Εν πάση περιπτώσει, μια νέα νίκη της Αριστεράς θα ήταν ένα απροσδόκητο αποτέλεσμα, αρκετά απίθανο, αλλά όχι αδύνατο.

Τα λάθη του Frente Amplio

Για ποιους λόγους το Frente Amplio κινδυνεύει να χάσει αυτές τις εκλογές;
Υπάρχουν διάφοροι λόγοι. Τα δεκαπέντε χρόνια της συνεχόμενης διακυβέρνησης σίγουρα φθείρουν. Η τελευταία προεδρία του Ταμπάρε Βάσκεζ, που κινήθηκε μέσα σε ένα πλαίσιο διεθνών και περιφερειακών οικονομικών επιβραδύνσεων, επιβράδυνε όχι μόνο την ανάπτυξη, αλλά και τη δυναμική αρκετών άλλων τομέων μετασχηματισμού. Σήμερα η οικονομία είναι στάσιμη, με χαμηλά επίπεδα επενδύσεων, και με αυξανόμενη ανεργία. Το Frente Amplio έχει να επιδείξει εξαιρετικά σημαντικά επιτεύγματα στη διάρκεια των δεκαπέντε χρόνων που κυβερνά, όπως την πολύ μεγάλη πτώση της φτώχειας και της απόλυτης ένδειας, την αύξηση των κοινωνικών δαπανών, την αύξηση κατά 55% του πραγματικού εισοδήματος των εργαζομένων και των συνταξιούχων, μια ευρεία ατζέντα νέων δικαιωμάτων, και μια υψηλή οικονομική ανάπτυξη κατά τα πρώτα δέκα χρόνια -που μπορεί να είναι χαμηλή τα τελευταία χρόνια, αλλά δεν έχει εισέλθει στην ύφεση της υπόλοιπης περιοχής. Ωστόσο, δεν έχει αντιμετωπίσει αποτελεσματικά κάποιους πολύ προβληματικούς και αποφασιστικούς τομείς, όπως την ασφάλεια, έναν βασικό παράγοντα που ενισχύει την αντιπολίτευση, και έχει καθυστερήσει στην απαραίτητη εκπαιδευτική μεταρρύθμιση. Επίσης, έχει εμφανιστεί ξανά το ζήτημα της διαφθοράς, αν και απέχει πολύ από τα σκάνδαλα που συνέβηκαν στην περιοχή τα τελευταία χρόνια, στα δεξιά και στα αριστερά. Με περισσότερους από έναν τρόπους, και με συγκριτικά ευνοϊκές ισορροπίες σε σύγκριση με άλλες εμπειρίες προοδευτικών κυβερνήσεων στην περιοχή, η Ουρουγουάη παραμένει η χώρα με το υψηλότερο κατά κεφαλήν ΑΕΠ και το πιο ισότιμο στην Λατινική Αμερική, αν και αυτή είναι η πιο άνιση ήπειρος στον πλανήτη. Το Frente Amplio φαίνεται να χάνει την κυβέρνηση περισσότερο από τα δικά του λάθη, παρά από τις ικανότητες του μετώπου της αντιπολίτευσης.

Οι γενικότερες εξελίξεις στη Λατινική Αμερική (νίκη του Αλμπέρτο Φερνάντες στην Αργεντινή, λαϊκές εξεγέρσεις ενάντια στο νεοφιλελεύθερο οικονομικό μοντέλο στη Χιλή και το Εκουαδόρ), κατά πόσο μπορούν να επηρεάσουν τις εκλογές;
Η λεγόμενη «δεξιά στροφή» στη Λατινική Αμερική φαίνεται να έχει λιγότερη συνοχή, και να είναι λιγότερο παγιωμένη, από το αναμενόμενο. Οι εξελίξεις στην Αργεντινή, στη Χιλή, και στο Εκουαδόρ, αποδεικνύουν, παρά τις διαφορές τους, ότι τα σχέδια επιστροφής σε ισχυρές νεοφιλελεύθερες προσεγγίσεις δεν έχουν αποδοχή από τους λαούς της περιοχής. Αλλά αυτό δεν πρέπει να διαβαστεί ως ένα ευνοϊκό σενάριο για μια επιστροφή προς τα αριστερά, ή τον προοδευτισμό. Το πραξικόπημα στη Βολιβία, μετά από τα τεράστια λάθη του Έβο Μοράλες, γίνεται πιο ακατανόητο μετά από τα δεκατρία χρόνια που κυβέρνησε με πολύ καλά οικονομικά και κοινωνικά αποτελέσματα. Αυτή που έχει κερδίσει μετά το πραξικόπημα είναι η ρατσιστική δεξιά και η ακροδεξιά της Σάντα Κρουζ, με την σκοτεινή φιγούρα του Καμάτσο ως «υπεύθυνου προέδρου». Οι κοινωνίες της Λατινικής Αμερικής είναι θυμωμένες, αισθάνονται εξαπατημένες, και δεν δέχονται ούτε την επιστροφή του νεοφιλελευθερισμού αλλά ούτε και τους αυταρχικούς «προοδευτικούς» του μπολιβαριανού δικαστηρίου. Υπάρχει μια μεγάλη κραυγή κατά της γιγαντιαίας ανισότητας και της διαφθοράς. Η κυβέρνηση του Τραμπ παίζει πολύ σκληρά στην περιοχή, με μια επιθετική και αυτοκρατορική εξωτερική πολιτική. Σε αυτό προστίθεται και το αυξανόμενο βάρος του στρατού, ενδυναμωμένου και πάλι μέσα σε συνθήκες αποσταθεροποίησης, καθώς και τα θρησκευτικά δίκτυα που διακηρύσσουν διάφορες οπισθοδρομικές αντιλήψεις. Τα γεγονότα σε κάθε χώρα παρουσιάζουν τα δικά τους ξεχωριστά χαρακτηριστικά, αλλά αν επιδιώκεται μια γενική σύνθεση, αυτή δεν φαίνεται πολύ ευνοϊκή για την Αριστερά και τις προοδευτικές δυνάμεις. Ούτε, και ίσως αυτό είναι το πιο σοβαρό, για τις δημοκρατίες.