Συνέντευξη με τη Ζωή Βροντίση, πρόεδρο ΔΣ του Εθνικού Κέντρου Περιβάλλοντος και Αειφόρου Ανάπτυξης

 

Πυλώνας βιώσιμης ανάπτυξης η προστασία του περιβάλλοντος

 

 

Τη συνέντευξη πήρε ο Πέτρος Κοντές

Αυτή την εβδομάδα δόθηκε στη δημοσιότητα η Έκθεση για την Κατάσταση του Περιβάλλοντος (ΕΚΠ) 2018, που είναι η πρώτη που πραγματοποιείται μετά από πέντε χρόνια. Μπορούμε να διακρίνουμε μια γενική τάση τώρα αλλά και συγκριτικά με τις προηγούμενες;

Όντως, η τελευταία ήταν πριν πέντε χρόνια, το 2013. Η κάθε έκθεση αναφέρεται στα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία, που συνήθως πηγαίνουν δύο χρόνια πριν. Η φετινή έκθεση, δηλαδή, αναφέρεται σε στοιχεία του 2016 και καλύπτει πολλούς τομείς του περιβάλλοντος. Γενικά η εικόνα είναι καλή, σε μερικές περιπτώσεις είναι καλύτερη και από τις μέσες ευρωπαϊκές περιπτώσεις. Ωστόσο υπάρχουν σημεία που χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή από την πολιτεία.

 

Επιγραμματικά μπορούμε να πούμε που υπάρχει βελτίωση και που όχι;

Υπάρχουν θετικά και αρνητικά σε όλους τους τομείς που αναλύουμε. Βλέπουμε, συγκριτικά με την Ευρώπη, μια καλή επίδοση στον τομέα της φύσης και της βιοποικιλότητας, λόγω κυρίως της ιδιαίτερης μορφολογίας της χώρας, αλλά και της επέκτασης των προστατευόμενων περιοχών. Η έκθεση υπογραμμίζει, ωστόσο, στον τομέα αυτό προτεραιότητες που οφείλει να λάβει η πολιτεία, όπως η αντιμετώπιση των πιέσεων που ασκούνται στα θαλάσσια οικοσυστήματα από τις παράνομες πρακτικές αλίευσης, αλλά και στα δασικά οικοσυστήματα, λόγω εξορυκτικών ή βιομηχανικών δραστηριοτήτων.

Στις εκπομπές της κλιματικής αλλαγής υπάρχει πρόοδος, αλλά εδώ δεν μπορούμε εύκολα να αποκλείσουμε την μεταβλητή της οικονομικής κρίσης. Χρειάζεται πολύ μεγάλη κινητοποίηση όλων των φορέων για την περαιτέρω μείωση των εκπομπών και τη μετάβαση σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών.

Στην ατμοσφαιρική ρύπανση υπάρχει μεγάλη πρόοδος σε σχέση με το παρελθόν, αν και υπάρχουν ακόμα περιοχές που ένα σημαντικό κομμάτι του πληθυσμού είναι εκτεθειμένο σε υψηλούς ρύπους. Εδώ πρέπει να λάβουμε υπόψιν και την καύση της βιομάζας για θέρμανση στις πόλεις, λόγω της οικονομικής κρίσης, που επιδείνωσε την κατάσταση.

Τέλος, ένας τομέας που πρέπει να γίνουν γενναία βήματα και πρωτοβουλίες, μερικές από τις οποίες έχουνε ήδη ξεκινήσει να λαμβάνονται, είναι ο τομέας των απορριμμάτων και της διαχείρισης αποβλήτων.

 

Να σχολιάσουμε τη συμβολή της μορφολογίας και της οικονομικήςκρίσης λίγο περισσότερο; Ίσως θα πρέπει να συσχετισθούν με την αντίληψη του περιβάλλοντος ως μοχλού ανάπτυξης και τις παρεμβάσεις που προγραμματίζονται στο φυσικό περιβάλλον.

Η οικονομική κρίση επιδρά με διάφορους τρόπους στο περιβάλλον. Μπορεί άμεσα να βλέπουμε βελτίωση των περιβαλλοντικών δεικτών που σχετίζονται με την οικονομική δραστηριότητα, όπως οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Ωστόσο, επειδή η μείωση αυτή δεν οφείλεται σε συστημικές μεταβολές που οδηγούν σε ένα σύστημα χαμηλών εκπομπών, στο αμέσως επόμενο διάστημα φαίνεται ότι η οικονομική κρίση επιβαρύνει την κατάσταση του περιβάλλοντος. Αυτό ακόμα δεν έχει φανεί και γι’ αυτό υπογραμμίζουμε στην έκθεση ότι η Ελλάδα βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι, που καλείται να αποφασίσει αν θα βγει από τη δίνη της συνεχόμενης οικονομικής κρίσης, αναγνωρίζοντας την προστασία του περιβάλλοντος ως πυλώνα βιώσιμης ανάπτυξης. Αυτό θα είναι η αναγνώριση του φυσικού περιβάλλοντος ως της πραγματικής προστιθέμενης αξίας της χώρας.

Η κρίση λοιπόν μπορεί να αποτελέσει και ευκαιρία για την προστασία του περιβάλλοντος αν πραγματικά αλλάξουμε ρότα και μεταβούμε σε ένα διαφορετικό μοντέλο παραγωγής και κατανάλωσης. Σ’ ετούτη την έκθεση, προσπαθούμε να αποτυπώσουμε την κατάσταση, ώστε στις επόμενες να κάνουμε τη σύνδεση της ευημερίας με το περιβάλλον. Για εμάς ο στόχος είναι να αναγνωρισθεί το περιβάλλον σαν ένα στοιχείο ταυτότητας και σαν αναπτυξιακός πόρος για την Ελλάδα.

 

Στο επίπεδο της περιβαλλοντικής πολιτικής μπορούμε να πούμε ότι υπάρχουν ορισμένες αντιφάσεις, παρά τις σημαντικές πρωτοβουλίες που πάρθηκαν. Προχωρούν οι δασικοί χάρτες, αλλά υπάρχουν και οι οικιστικές πυκνώσεις· οργανώνονται οι φορείς διαχείρισης στις διευρυνόμενες περιοχές Natura, αλλά υπάρχει πισωγύρισμα στις περιβαλλοντικές επιθεωρήσεις. Μπορούμε να επισημάνουμε τι χρειάζεται βελτίωση και τι όχι στο πεδίο αυτό;

Ορισμένα βασικά, νομίζω τα έθεσες κι εσύ. Ειδικά στο πεδίο της περιβαλλοντικής προστασίας είναι απαραίτητο να υπάρξει μια συνεχής και αξιόπιστη περιβαλλοντική επιθεώρηση. Να υπάρχει δηλαδή ο απαραίτητος έλεγχος ώστε να γνωρίζουν όλοι οι εταίροι (πολίτες, βιομηχανία, επιχειρήσεις) ότι υπάρχουν επιπτώσεις αν δεν σεβαστεί κανείς την περιβαλλοντική νομοθεσία. Αυτό νομίζω ότι πρέπει να είναι προτεραιότητα τα επόμενα χρόνια.

Τα τελευταία χρόνια που καταφέραμε να ξεφύγουμε από τη διελκυστίνδα της κρίσης έχουν γίνει πολύ μικρά βήματα, αλλά τώρα είναι η στιγμή που θα πρέπει να μπούνε γενναίες προτεραιότητες για την προστασία του περιβάλλοντος. Η απόφαση της προστασίας του φυσικού μας πλούτου μέσα από τις περιοχές Natura, τη σωστή διαχείρισή τους, την κατάλληλη χρηματοδότηση, τη στελέχωσή τους είναι ένα καλό παράδειγμα. Ταυτόχρονα θα πρέπει να μην προχωράμε σε αποφάσεις και πολιτικές που θα δεσμεύσουνε τις επόμενες γενιές, όπως ας πούμε οι εξορυκτικές δραστηριότητες.

 

Αναφέρεστε σε ένα ζήτημα που έχει μια επικαιρότητα λόγω του σεισμού στη θαλάσσια περιοχή της Ζακύνθου που βρίσκεται κοντά σε ένα οικόπεδο στο οποίο θα ξεκινήσουν γεωτρήσεις στο άμεσο μέλλον. Εγείρονται πολλά ερωτήματα για το κατά πόσο συνάδουν αυτές οι επενδύσεις με την προστασία του περιβάλλοντος.

Οι επενδύσεις αυτές δεν συνάδουν με την προστασία του περιβάλλοντος και το όραμα της βιώσιμης ανάπτυξης που χρειαζόμαστε. Αν τελικά προχωρήσουνε κάποιες από αυτές τις εξορύξεις, λόγω προηγούμενων αποφάσεων, θα πρέπει να γίνουνε μέσα σε ένα περιβάλλον πάρα πολύ αυστηρής περιβαλλοντικής νομοθεσίας. Θα πρέπει, προτού προχωρήσουμε ακόμη σε έρευνες να έχουμε εξασφαλίσει ότι δεν θα γίνουν σε περιοχές Natura, ότι υπάρχουν οι κατάλληλες δομές στην τοπική και κεντρική διοίκηση ώστε να αντιμετωπίσουν οποιεσδήποτε προκλήσεις και φυσικά να υπάρχουν οι ασφαλιστικές δικλείδες για την οικονομική αποζημίωση σφάλματος από τις εταιρείες. Είμαστε έτοιμοι σαν χώρα και σαν πολιτεία να δεσμευτούμε για τα παραπάνω; Εγώ νομίζω πώς όχι.

Ταυτόχρονα, θα πρέπει να δούμε ότι το σύνολο της Ευρώπης και μεγάλο τμήμα του κόσμου, ακόμα και η Κίνα, προχωράνε στο μεγάλο στοίχημα της απανθρακοποίησης της οικονομίας, σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών. Αυτό μπορεί να προσφέρει καινούργιους άξονες ανάπτυξης μέσα από την έρευνα και την καινοτομία. Οι πράσινες θέσεις εργασίας στην Ευρώπη είναι το κύριο ζητούμενο. Είναι ευκαιρία για την Ελλάδα να πρωτοστατήσει σε τέτοια θέματα με επενδύσεις στη βιομάζα, την εξοικονόμηση ενέργειας, τις ΑΠΕ.

Πρέπει να εκτιμήσουμε και τις οικονομικές επιπτώσεις τέτοιων επενδύσεων ειδικά όταν σε έναν ορίζοντα 20-30 χρόνων υπάρχουν οι στόχοι για τους 1,5 βαθμούς Κελσίου.

Ακριβώς. Θα πρέπει να γίνει μια εκ νέου στρατηγική αξιολόγηση των επενδύσεων στις οποίες στρεφόμαστε, ειδικά όταν γι’ αυτές υπάρχουν πιέσεις από εταιρείες του εξωτερικού. Το βασικό μας προϊόν το οποίο συμβάλει στην έξοδο από την κρίση αυτή τη στιγμή είναι ο τουρισμός. Αυτό το προϊόν μπαίνει σε πολύ μεγάλο κίνδυνο, όχι μόνο στην περίπτωση που υπάρξει κάποιο ατύχημα, αλλά απλώς από τις συνεχείς διαρροές και τις μετακινήσεις καυσίμων όπου γίνουν εξορύξεις. Εκει ξεχνάμε τους τουρίστες για 15-20 χρόνια, γιατί όταν χαλάσει το όνομα της χώρας χαλάει για πολλά χρόνια. Γι’ αυτό καλούνε αρκετοί φορείς σε επανεξέταση αυτής της στρατηγικής. Τώρα που μπορούμε —και όσο προλαβαίνουμε— να προχωρήσουμε σε δαβουλεύσεις με τους πολίτες, να κάνουμε μια οικονομική ανάλυση επιπτώσεων, να δούμε δηλαδή πόσα έσοδα και πόσες μακροχρόνιες θέσεις εργασίας θα φέρουν οι εξορυκτικές επενδύσεις. Όπως ξέρουμε, συνήθως, οι θέσεις εργασίας που φέρνει η εξορυκτική δραστηριότητα είναι μόνο για το πρώτο διάστημα των εξορύξεων. Πρέπει, επίσης, να δούμε αν έρχεται σε αντίθεση με τις υπόλοιπες προτεραιότητες της παραγωγικής ανασυγκρότησης της χώρας.

Οι 17 στόχοι της βιώσιμης ανάπτυξης του ΟΗΕ είναι ένα καλό εργαλείο για την πολιτεία, καθώς περιλαμβάνουν την κλιματική αλλαγή, αλλά και τις αξιοπρεπείς θέσεις εργασίας, την οικονομική ανάπτυξη, την προστασίας της ζωής στη γη και το νερό, το δικαίωμα στη τροφή κτλ. Το ΕΚΠΑΑ δουλεύει ώστε οι μελλοντικές παρεμβάσεις και επενδύσεις να αξιολογούνται βάση αυτού του πλαισίου.

 

Να περάσουμε στη διαχείριση λυμάτων και απορριμμάτων που η έκθεση θέτει ως τους προβληματικότερους τομείς. Μπορούμε να σκιαγραφήσουμε την κατάσταση και το τι πρέπει να γίνει από εδώ κι εμπρός;

Διαπιστώσαμε ότι είναι ένας τομέας που παρουσιάζει πολλά προβλήματα και αποφασίσαμε να αφιερώσουμε ένα ξεχωριστό κεφάλαιο σε αυτόν. Υπογραμμίζουμε ότι λόγω του χρόνιου προβλήματος με τις παράνομες χωματερές και της έλλειψης υποδομών για τη διαχείριση των επικίνδυνων βιομηχανικών αποβλήτων αναγκαζόμαστε να πληρώνουμε πρόστιμα εδώ και πάρα πολλά χρόνια, ενώ το περιβάλλον, ο υδροφόρος ορίζοντας, η γη υποβαθμίζονται συνεχώς. Πολύ πρόσφατα λήφθηκαν κάποιες πρωτοβουλίες στον τομέα της ανακύκλωσης με το νέο νόμο για την ανακύκλωση και τη διαχείριση των απορριμμάτων που θα πρέπει να υιοθετηθεί πλέον με πολύ συγκεκριμένα βήματα από την τοπική αυτοδιοίκηση και τους πολίτες.

Τονίζουμε επίσης ότι θα πρέπει να ολοκληρωθούν οι εναπομείνασες μονάδες επεξεργασίας λυμάτων. Εκεί είναι πολύ σημαντική η κυκλική οικονομία, ένα από τα επόμενα μεγάλα στοιχήματα της Ευρώπης, ώστε, για παράδειγμα, στην πράξη να περάσουμε στην ανακύκλωση των αστικών λυμάτων μέσα από κρατικές επενδύσεις και επιχειρηματικές πρωτοβουλίες.

Υστερούμε πολύ στη διαχείριση των απορριμμάτων επομένως η σωστή διαχείριση των πόρων, η αποφυγή της κατασπατάλησής του μέσα από δομές κυκλικής οικονομίας είναι πολύ σημαντικές. Και αυτές δίνουν θέσεις εργασίας μέσα από την κοινωνική οικονομία. Ήδη διαμορφώνεται το νομοθετικό πλαίσιο σε ευρωπαϊκό επίπεδο και ουσιαστικά θα έχει φοβερά οικονομικά οφέλη και θέσεις εργασίας. Το υπουργείο το έχει διαπιστώσει αυτό και ο υπουργός μιλάει αρκετές φορές για την κυκλική οικονομία και σιγά σιγά θα δούμε πρωτοβουλίες και σε εθνικό επίπεδο.

 

Στο κεφάλαιο της έκθεσης για το νερό αφιερώνεται ένα ξεχωριστό υποκεφάλαιο στην κατάρτιση των σχεδίων για την αντιμετώπισης των πλημμυρών. Το ζήτημα επανέρχεται λόγω των επιπτώσεων της υπογειοποίησης των ρεμάτων, αλλά αναφέρθηκε σ’ αυτό και ο πρωθυπουργός με την εξαγγελία της οριοθέτησης των ρεμάτων με αφορμή την τραγωδία στο Μάτι. Είναι εφικτό να κάνουμε λόγο για την εκ νέου ανάδειξη των αστικών ρεμάτων στην φυσική τους κοίτη;

Στην έκθεση υπάρχει ένα γράφημα που αποτυπώνει τον πλημμυρικό κίνδυνο ανα περιφέρεια. Εκεί φαίνεται πόσο τρωτές είναι οι μεγάλες περιφέρειες και τα αστικά κέντρα, όπως για παράδειγμα η Αττική. Είναι πολύ σημαντικό να προσεγγίσουμε το ζήτημα των ρεμάτων στο οποίο αναφέρθηκες με δύο τρόπους. Πρώτον με την άμεση επαναφορά ορισμένων ρεμάτων. Εκτός από τα ζητήματα της πλημμύρας τα ρέματα αποτελούν στοιχείο ταυτότητας των πόλεων μας, στοιχείο πολιτισμού και αναψυχής. Ας μην ξεχνάμε ότι είμαστε η μόνη ευρωπαϊκή πρωτεύουσα που δεν έχει ποτάμι σε ελεύθερη ροή.

Εξάλλου θα πρέπει να παίρνουμε υπόψιν μας και την κλιματική αλλαγή. Οι επενδύσεις προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή γίνονται επιτακτικές. Και οι κλιματολόγοι έχουν διαπιστώσει ότι οι επιπτώσεις που υπολόγιζαν για το 2030 ή για το 2050 πλησιάζουν γρηγορότερα. Φάνηκαν και φέτος τεράστιες μεταβολές στο κλίμα σε όλο τον κόσμο. Τα αντανακλαστικά μας, επομένως, θα πρέπει να είναι άμεσα, ώστε να προετοιμαστούμε κατάλληλα. Στο πλαίσιο αυτό, το σχέδιο διαχείρισης υδάτων είναι επιτακτικό.

 

Σ. ΦΑΜΜΕΛΟΣ

Στο 57% η ηλεκτροπαραγωγή από ΑΠΕ το 2030

Στην παρουσίαση της Έκθεσης για την Κατάσταση του Περιβάλλοντος 2018, που πραγματοποιήθηκε την 1η Νοεμβρίου, ο αναπληρωτής υπουργός Περιβάλλοντος αναφέρθηκε στην προσπάθεια που έχει γίνει από το υπουργείο τα προηγούμενα χρόνια στο πεδίο της περιβαλλοντικής πολιτικής. Οι δασικοί χάρτες, το Κτηματολόγιο, η χάραξη του αιγιαλου παρουσιάστηκαν από τον υπουργό ως στοιχεία ευρωπαϊκής κανονικότητας που έλειπαν από τη χώρα. Παράλληλα αναφέρθηκε στα επόμενα βήματα, κάνοντας λόγο για περιβαλλοντικές επενδύσεις, μέσω ισχυρών χρηματοδοτικών εργαλείων στα οποία απέκτησε πρόσβαση η χώρα, και για την ενίσχυση του τομέα της κοινωνικής οικονομίας στην προσπάθεια προστασίας του περιβάλλοντος.
Εξάλλου, ενδιαφέρον παρουσιάζει η αποκάλυψη της στοχοθεσίας του υπουργείο για ηλεκτροπαραγωγή από ΑΠΕ στο 57% της συνολικής το 2030 στα πλαίσια της αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής.

Γ. ΔΗΜΑΡΑΣ

Σημείο κρίσης οι εξορύξεις

Στην ίδια εκδήλωση ο υφυπουργός περιβάλλοντος εξέφρασε την αντίθεσή του με την εξορυκτική πολιτική της κυβέρνησης, τονίζοντας, με αφορμή τις επικείμενες συμβάσεις για πέντε νέα οικόπεδα, ότι οι εξορύξεις υδρογοναθράκων αποτελούν σημείο κρίσης με της κυβερνητικής πολιτικής με την οικολογία. Ζήτησε, δε, από τους παριστάμενους συναδέλφους του στο υπουργείο Περιβάλλοντος να μην υπογραφή καμία καινούργια σύμβαση εξόρυξης στην Ελλάδα.