Τέλος εποχής και ενός ονείρου

Οι Γερμανοί μαθητές αγκάλιασαν την πρωτοβουλία Fridays for Future, ζητώντας από την πολιτική να ασχοληθεί επιτέλους σοβαρά και όχι μόνο στα λόγια με την κλιματική αλλαγή. Στις διαδηλώσεις της Παρασκευής ήρθαν τώρα να προστεθούν και εκείνες του Σαββάτου ενάντια στην «τρέλα των ενοικίων». Δεκάδες χιλιάδες διαδήλωσαν την περασμένη εβδομάδα (κυρίως) στο Βερολίνο αλλά και σε άλλες πόλεις της Γερμανίας εναντίον στην ασυδοσία μεγάλων εταιριών ακινήτων που έχει σαν αποτέλεσμα να έχουν σχεδόν διπλασιαστεί τα ενοίκια την τελευταία δεκαετία και να γίνονται πλέον αβάσταχτα για τα μεσαία και κατώτερα στρώματα κατά τα «πρότυπα» άλλων ευρωπαϊκών μεγαλουπόλεων.
Η εποχή Μέρκελ οδεύει προς το τέλος της με μια σειρά εκκρεμότητες, που είναι αμφίβολο αν θα επιτρέψουν τη σταθερότητα για την οποία πάντα υπερηφανευόταν η καγκελάριος.

Το περασμένο Σάββατο πάνω από 40.000 άνθρωποι (10.000 κατά την αστυνομία) διαδήλωσαν ενάντια στην «τρέλα των ενοικίων». Ζητούν να μπει φραγμός στην ασυδοσία των μεγάλων εταιριών, αλλά και να γίνει χρήση του άρθρου 15 του Συντάγματος που επιτρέπει απαλλοτριώσεις αν πρόκειται για το δημόσιο συμφέρον.

Του Δημήτρη Σμυρναίου

«Το Βερολίνο είναι φτωχό αλλά σέξι» είχε πει αρκετά χρόνια νωρίτερα ο τότε δήμαρχός του Κλάους Βόβεραϊτ. Ήταν η εποχή που το κόστος ζωής στη γερμανική πρωτεύουσα και πραγματική μητρόπολη ήταν αρκετά χαμηλότερο σε σχέση με άλλες «ακριβές» πόλεις της χώρας, όπως το Μόναχο ή το Αμβούργο. Στο μεταξύ, το Βερολίνο έχει πάψει να θεωρεί τον εαυτό του φτωχό, ειδικά σε ό,τι αφορά τις τιμές των ακινήτων και των ενοικίων. Με μια πραγματική εισβολή, που συνεχίζεται με αμείωτους ρυθμούς κυρίως τις δύο τελευταίες δεκαετίες, καθώς μεγάλες εταιρίες έχουν αγοράσει ολόκληρα οικοδομικά τετράγωνα, μετατρέποντας τον τομέα σε έναν από τους πιο κερδοφόρους της εποχής.
Με τα επιτόκια να κυμαίνονται σε μηδενικά ή ακόμα και αρνητικά επίπεδα, ο κτηματομεσιτικός τομέας έχει μετατραπεί σε ένα από τους πιο ενδιαφέροντες για επενδύσεις και κερδοσκοπία. Σε αυτό προστέθηκε και η απόφαση των δημοτικών αρχών του Βερολίνου να πουλήσουν τα τελευταία χρόνια κατοικίες σε «μεγαλοκαρχαρίες», όπως για παράδειγμα η εταιρία Deutsche Wohnen, που διαθέτει αυτή τη στιγμή 112.000 κατοικίες μόνο στη γερμανική πρωτεύουσα και περίπου άλλες 50.000 στην υπόλοιπη Γερμανία. Ένας άλλος κολοσσός του χώρου είναι η εταιρία Vonovia με πάνω από 400.000 κατοικίες, για την οποία επίσης υπάρχουν σωρείες καταγγελιών για μονοπωλιακές πρακτικές.
Το αποτέλεσμα είναι ότι η «αγορά» κατάφερε να ρυθμίσει τις τιμές με τέτοιο τρόπο που τις απογείωσε. Στο Βερολίνο, την τελευταία οκταετία τα ενοίκια έχουν περίπου διπλασιαστεί. Το αποτέλεσμα είναι πολλοί κάτοικοι της πόλης να αναγκάζονται να την εγκαταλείψουν. Αντίστοιχο ζήτημα αν και όχι τέτοιας έντασης υπάρχει και σε άλλες γερμανικές μεγαλουπόλεις σε μια χώρα όπου το ποσοστό ιδιοκατοίκησης παραμένει εξαιρετικά χαμηλό, επειδή ακριβώς κράτος, κρατίδια και δήμοι παραδοσιακά ήταν σε θέση να προσφέρουν στέγη σε προσιτές τιμές.

Ξεσηκωμός ενάντια στην τρέλα

Το περασμένο Σάββατο πάνω από 40.000 άνθρωποι (10.000 κατά την αστυνομία) διαδήλωσαν ενάντια στην «τρέλα των ενοικίων». Ζητούν να μπει φραγμός στην ασυδοσία των μεγάλων εταιριών, αλλά και να γίνει χρήση του άρθρου 15 του Συντάγματος που επιτρέπει απαλλοτριώσεις αν πρόκειται για το δημόσιο συμφέρον. Το θέμα είναι ιδιαίτερα αμφιλεγόμενο μεταξύ των συνταγματολόγων, ενώ το κόστος μιας τέτοιας απόφασης υπολογίζεται σε αρκετά δισεκατομμύρια ευρώ, τα οποία η πόλη δεν διαθέτει. Ο σοσιαλδημοκράτης δήμαρχός της παραδέχεται το έντονο πρόβλημα, αλλά δηλώνει αντίθετος με τις απαλλοτριώσεις.
Θετικά εκφράστηκε για ένα τέτοιο ενδεχόμενο το κόμμα των Πρασίνων, το οποίο φαίνεται ότι βρήκε ακόμα μια «φλέβα» που θα μπορούσε να ενισχύσει τα ποσοστά του, τα οποία παραμένουν υψηλά και το φέρνουν σταθερά στη δεύτερη θέση των δημοσκοπήσεων. Ήδη οι Πράσινοι βρίσκονται πάνω στο «κύμα», που έχει δημιουργηθεί από τη μεγάλη ανταπόκριση των γερμανών μαθητών στο παρασκευιάτικο κάλεσμα της Σουηδής Γκρέτα Τούνμπεργκ για την αντιμετώπιση του φαινομένου της κλιματικής αλλαγής.
Και τα δύο αυτά ζητήματα που κατεβάζουν χιλιάδες Γερμανών στους δρόμους, αποδεικνύουν τις τεράστιες αδυναμίες της πολιτικής Μέρκελ, που αγνόησε τις λαϊκές διαθέσεις και ανησυχίες σε κρίσιμους τομείς της κοινωνικής και περιβαλλοντικής πολιτικής. Πίσω από τη βιτρίνα της «δημοφιλούς και χρήσιμης» καγκελαρίου αποκαλύπτονται πάρα πολλά κενά, που έχουν να κάνουν με την προσκόλλησή της στο νεοφιλελευθερισμό. Αποδεικνύεται ότι ο ιδιωτικός τομέας δε μπορεί να ρυθμίσει αξιόπιστα ούτε το βασικό ζήτημα που έχει να κάνει με το δικαίωμα στη στέγη, ούτε φυσικά το θέμα της προστασίας του περιβάλλοντος, όπως πιο ανάγλυφα φάνηκε και στην υπόθεση του περίφημου dieselgate.
Για το θέμα της κατοικίας τα συμφέροντα της κοινωνίας έρχονται σε απόλυτη σύγκρουση με εκείνα των μεγάλων εταιριών, που μύρισαν αίμα και μπήκαν σαν οδοστρωτήρες στο χώρο. Χιλιάδες Βερολινέζοι λαμβάνουν πλέον ειδοποιήσεις για αναπροσαρμογή των ενοικίων τους ή για την απαίτηση να τα εγκαταλείψουν, προκειμένου αυτά να ανακαινιστούν και να μισθωθούν με νέους όρους. Το ρεύμα μετακίνησης προς το Βερολίνο τόσο από το εσωτερικό όσο και από το εξωτερικό επιδεινώνει το πρόβλημα καθώς η ζήτηση διαρκώς αυξάνεται. Αυτοί που ζουν με παλιά συμβόλαια ζουν με τον τρόμο αλλαγής του ιδιοκτήτη που θα μπορούσε να έχει ολέθριες συνέπειες για τον προγραμματισμό ζωής που είχαν κάνει.

Η αντίδραση του νεοφιλελευθερισμού φουντώνει τις κινητοποιήσεις

Ο μεγάλος συνασπισμός παρακολουθεί μάλλον αμήχανος την αυξανόμενη λαϊκή δυσαρέσκεια. Πάνω από 270 ανεξάρτητες πρωτοβουλίες ενοικιαστών έχουν δημιουργηθεί στη χώρα τα τελευταία χρόνια και δηλώνουν αποφασισμένες να μην καταθέσουν τα όπλα. Το σύνθημά τους είναι «κατεβαίνουμε στο δρόμο, για να μην μας πετάξουν στο δρόμο». Οι προκλητικές δηλώσεις κάποιων οπαδών του νεοφιλελευθερισμού, που καλούσαν τους διαμαρτυρόμενους να μετακινηθούν προς τα προάστια, αν δε μπορούν να τα βγάλουν πέρα με το ενοίκιο τους, μάλλον λειτούργησαν ως καταλύτης για ακόμα μεγαλύτερη συμμετοχή στις κινητοποιήσεις. Η εμπειρία άλλων χωρών, όπως η Γαλλία και η Βρετανία, όπου η περιφέρεια σταθερά υποβαθμίζεται και περιθωριοποιείται και το κέντρο των πόλεων μετατρέπεται σε κλειστό κλαμπ των ελίτ και των γιάπηδων φοβίζει τους Γερμανούς και έχει ήδη απασχολήσει αρκετά αφιερώματα σε μέσα ενημέρωσης. Προς το παρόν, αντίδοτο δεν υπάρχει.
Αυτό που συχνά λησμονούν πολλοί παρατηρητές είναι ότι τα προβλήματα μιας συγκεκριμένης πολιτικής δεν γίνονται ορατά αμέσως. Η περίοδος Μέρκελ μπορεί να τελειώνει, αλλά οι εκκρεμότητες που θα αφήσει πίσω της είναι αρκετές, όπως και οι συνέπειες μιας πολιτικής που σε οικονομικό επίπεδο ήταν πάντα νεοφιλελεύθερη ως το μεδούλι. Υπήρχαν πολλοί που προειδοποιούσαν εδώ και χρόνια για τις πολύπλευρες συνέπειες μιας κτηματομεσιτικής φούσκας. Η «ήπια» και «λογική» Ανγκέλα Μέρκελ σίγουρα δεν θα αισθάνεται ιδιαίτερα ευτυχισμένη αν περάσει στην ιστορία ως και η καγκελάριος που κατάφερε να μετατρέψει το δικαίωμα στην κατοικία σε «προνόμιο» ορισμένων.