Το «αμετάφραστο»

ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΓΔΜ

Το «αμετάφραστο»

 

Δεν ξέρω αν ο αμερικανός διαμεσολαβητής Matthew Nimetz σκέφτηκε να πει στους βαλκάνιους συνομιλητές του κάτι και για το δικό του επώνυμο. Στην ουγγρική του μορφή, Németh σημαίνει Γερμανός, όπως άλλωστε Nemec στα τσέχικα.

Τους Γερμανούς, που αυτοπροσδιορίζονται ως Deutschen, οι Άγγλοι τους αποκαλούν Germans, οι Γάλλοι Allemands (παρομοίως οι Ισπανοί / Πορτογάλοι), οι Ιταλοί Tedeschi. Παραδόξως, οι Άγγλοι αποκαλούν Dutch τους Ολλανδούς, ως τους γεωγραφικά πλησιέστερους Γερμανούς. Το πώς ένας λαός ονομάζει έναν άλλο λαό είναι δικό του θέμα, αρκεί να μην τον απαξιώνει (π.χ. «Σκοπιανός»). Αντανακλά δε τον πλούτο των γλωσσών και των πολιτισμών.

Δεν έχω ακούσει κανέναν λαό να διαμαρτύρεται γιατί οι άλλοι χρησιμοποιούν κάποιο άλλο όνομα για να τον προσδιορίσει (π.χ. οι Ολλανδοί γιατί οι Άγγλοι τους λένε Dutch και όχι Nederlanders ή οι Γάλλοι γιατί οι Έλληνες τους λένε Γάλλους (Γαλάτες) και όχι κάποιο παράγωγο της λέξης France).

Κάποιες χώρες, βέβαια, εις αναζήτηση αυτοπεποίθησης, για να σβήσουν τα ίχνη του αποικιακού τους παρελθόντος, αλλάξαν όνομα, π.χ. η Κεϋλάνη έγινε Σρι Λάνκα ή η Νότια Ροδεσία Ζιμπάμπουε. Κατά κάποια μακρινή αναλογία, ο τούρκικος καφές έγινε ελληνικός.

Η χώρα μας επινόησε την «αναγκαστική μετάφραση» της δικής της ονομασίας στις άλλες γλώσσες. Η Ελληνική Δημοκρατία επέβαλε διεθνώς και τη μετάφρασή της ως ΄Hellenic Republic΄, αδιαφορώντας για τους συνειρμούς που προκαλεί αυτή στους ομιλούντες την ξένη γλώσσα. Προφανώς, στις ξένες γλώσσες το ΄hellenic΄ είναι λόγιο, πομπώδες και αρχαιοπρεπές σε σύγκριση με το οικείο, κοινής χρήσεως ΄greek΄. Παραπέμπει στους ‘Hellenes’ προκαλώντας θυμηδία. Ιδίως όταν και οι πατάτες μεταφράστηκαν ως ΄pommes de terre helléniques΄.

 

Στην Ελλάδα θα μείνει αμετάφραστο

 

Στην περίπτωση τώρα μιας άλλης χώρας, της πΓΔΜ, η πολυμήχανη χώρα μας (να η συνέχεια του ελληνικού έθνους από τα ομηρικά χρόνια!) έκανε ένα βήμα πιο πέρα από την «αναγκαστική μετάφραση», το «αμετάφραστο». Να μείνει δηλαδή η ονομασία ΄Gornamakedonija’ αμετάφραστη. Έτσι, για να φαίνεται στους μη σλαβόφωνους, και όχι μόνο στους «θιγομένους» συμπατριώτες μας, κάτι σαν ξένο σώμα. Και μάλιστα συγκολλημένη σε μία σύνθετη λέξη, για να μη μπορεί κάποιος πονηρός να αποσπάσει το συνθετικό Makedonija και το χρησιμοποιήσει σκέτο…  Γλωσσική κατασκευή που προσκρούει στο γλωσσικό αίσθημα των ομιλούντων την γλώσσα στην οποία υποτίθεται ότι ανήκει. Το Μαυροβούνιο (Montenegro) στη δική του γλώσσα ονομάζεται Crna Gora, με δύο χωριστές λέξεις.

Εννοείται ότι το «αμετάφραστο» δεν αποτελεί συστατικό στοιχείο του erga omnes, που εξ αρχής ορθά τέθηκε ως όρος της λύσης, αλλά πρόσθετη αξίωση.

Το ζήτημα του «αλυτρωτισμού» (irredentismo)1, που εύστοχα έχει περιγράψει ο Κύρκος Δοξιάδης2, αναζητείται μετά μανίας μέσα στα γραπτά κείμενα. Όσο κι αν οι όποιες «αλυτρωτικές» διαθέσεις είναι στη σύγχρονη πολιτική πραγματικότητα αλυσιτελείς, δηλαδή δεν είναι ικανές να οδηγήσουν σε «απελευθέρωση των αλυτρώτων αδελφών», πρέπει να δούμε ότι μπορεί μεν να απαλειφθούν από τα κείμενα, αλλά να φουντώσουν μέσα στα μυαλά των ανθρώπων. Και ότι η όποια υπεροπτική συμπεριφορά απέναντι στους βόρειους γείτονες δεν μπορεί παρά να τις τροφοδοτεί και να δηλητηριάζει τις σχέσεις των δύο λαών. Είναι άσκοπο το κυνήγι του «αλυτρωτισμού» στα χαρτιά αν αυτό εκφράζεται μέσα από μια συμπεριφορά μειωτική που τσαλαπατάει την ίδια την ταυτότητα, άρα την αξιοπρέπεια ενός λαού.

 

Σχέσεις εμπιστοσύνης

 

Το καλύτερο αντίδοτο στην όποια «αλυτρωτική» διάθεση είναι η έμπρακτη οικοδόμηση σχέσεων εμπιστοσύνης με το γειτονικό λαό που θέλει να ενταχθεί στην ευρωπαϊκή προοπτική.

Πρέπει να ξεκαθαριστεί ότι η λύση της σύνθετης ονομασίας erga omnes δεν βρίσκεται κάπου στα μισά του δρόμου μεταξύ του «Μακεδονία – σκέτο» και  του «καθόλου Μακεδονία». Αποτελεί έναν αξιοπρεπή συμβιβασμό, και καμία γέφυρα επικοινωνίας δεν μπορεί να έχει με τη λογική της άρνησης της ταυτότητας, άρα της αξιοπρέπειας, του «αντιπάλου», που δεν είναι «αντίπαλος», αλλά φίλος γειτονικός λαός.

Η Αριστερά θα γίνει πιο πειστική αν προβάλει ενεργά τις θεμελιώδεις αξίες της, όπως η αδελφοσύνη των λαών, αντί να ακροβατεί σε αναζήτηση μιας αδύνατης ισορροπίας με τους αρνητές της αξιοπρέπειας ενός λαού.

 

Βασίλης Σκλιάς, Λουξεμβούργο

 

 

Σημειώσεις:

  1. Λεξικό Τριανταφυλλίδη: «εθνικιστική πολιτικοκοινωνική κίνηση που επιδιώκει την απελευθέρωση υπόδουλων ομοεθνών».
  2. Εφημερίδα των Συντακτών, 13.03.2018, Περί «αλυτρωτισμού», https://www.efsyn.gr/arthro/peri-alytrotismoy