To απατηλό όνειρο της «Γερμανίας του Νότου»

Ο γερμανικός Τύπος ασχολείται εκτεταμένα αυτές τις ημέρες με ένα κεντρικό ερώτημα. Είναι το Ταμείο Ανάκαμψης, έστω με τις περικοπές του και τις αιρεσιμότητές του, το πρώτο βήμα για την μετατροπή της ΕΕ σε μια «κοινότητα χρέους»; Η απάντηση είναι αρνητική και όλα δείχνουν ότι σύντομα το Βερολίνο θα προσπαθήσει να διαλύσει τέτοιες ψευδαισθήσεις, ξεκαθαρίζοντας ότι αυτός ο κοινός δανεισμός ήταν «μοναδικός και κατ΄ εξαίρεση».

Του Δημήτρη Σμυρναίου

Η ανησυχία γερμανών συντηρητικών αρθρογράφων μετά την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων της Συνόδου ήταν έκδηλη. Η Ευρώπη έκανε ένα βήμα, όπως πιστεύουν, προς την κατεύθυνση της «κοινοτικοποίησης του χρέους». Αυτό είναι κατά τη γνώμη τους ανησυχητικό, αν και η κριτική τους προς την Ανγκέλα Μέρκελ για αυτή της την απόφαση περιορίστηκε «εντός των ορίων». Οι μνήμες με τα αμέτρητα φέρετρα στις γειτονικές χώρες είναι ακόμα νωπές. Αντίθετα, ο προοδευτικός Τύπος μιλούσε για χαμένη ευκαιρία, αφού η συμφωνία ήταν μάλλον στενόκαρδη και ανέδειξε περισσότερο τους εθνικούς εγωϊσμούς και υπολογισμούς και πολύ λιγότερο την κοινή βούληση για μια «Ευρώπη της αλληλεγγύης».
Η εβδομαδιαία εφημερίδα «der Freitag» σχολίασε χαρακτηριστικά ότι οι χώρες που χτυπήθηκαν περισσότερο από τον ιό, έτυχαν μιας αντιμετώπισης ανάλογης εκείνης των «υπερχρεωμένων» κατά τη διάρκεια της χρηματοπιστωτικής κρίσης της περασμένης δεκαετίας. Αντιμετωπίστηκαν, δηλαδή, περίπου σαν ζητιάνοι και φταίχτες, που για να τύχουν βοηθείας, θα πρέπει να παραιτηθούν ουσιαστικά από ένα κομμάτι της αξιοπρέπειας τους και να υποσχεθούν εγκράτεια και πειθαρχία.

Έκτακτο μέτρο

Από την επίσημη κυβερνητική πλευρά η εκδοχή παραμένει ότι ο «κοινός δανεισμός» είναι ένα έκτακτο και μοναδικό μέτρο. Παρόλα αυτά, η στροφή της κυρίας Μέρκελ είναι υπαρκτή. Την έχουμε εξηγήσει αναλυτικά και το προηγούμενο διάστημα και το έκανε και ο Χρήστος Χατζηιωσήφ στην εξαιρετική του ανάλυση στην «Εποχή», την περασμένη Κυριακή. Το κύριο «βάρος» για την αλλαγή πλεύσης του Βερολίνου το σήκωσε αναμφίβολα η Ιταλία. Ο φόβος για απονενοημένες κινήσεις της Ρώμης εκτιμήθηκε στο Βερολίνο ως απολύτως δικαιολογημένος και ανάγκασε την πραγματίστρια καγκελάριο να βάλει νερό στο κρασί της. Βόλεψε ταυτόχρονα το «φλύαρο» Μακρόν, που από τότε που κατασκευάστηκε από το γαλλικό κατεστημένο ως πολιτικό προϊόν, αναζητά σταθερά την ευρωπαϊκή του διάσταση για να σουλουπώσει το τσαλαπατημένο στο εσωτερικό της Γαλλίας προφίλ του.
Στην ουσία, όμως, τα αποτελέσματα της πανδημίας στο επίπεδο της πραγματικής αλλαγής πολιτικής της ΕΕ είναι ελάχιστα. Θα μπορούσαν να είναι πολύ σημαντικότερα, αν υπήρχε μια πραγματική πίεση από τις κοινωνίες για άμεσες απαντήσεις στην απογύμνωση του νεοφιλελευθερισμού από τον ιό. Ειδικά στις «μεσογειακές» χώρες που χτυπήθηκαν θανάσιμα.
Δεν υπήρξε, όμως, ένα πραγματικά συμπαγές μπλοκ του Νότου, αντίστοιχο εκείνων των «φειδωλών» του Βορρά. Ο Μακρόν δεν νιώθει μέλος ενός τέτοιου «στρατοπέδου», οι Ιταλοί αισθάνονται σε μεγάλο βαθμό «μόνοι» και έτσι λειτουργούν κιόλας, η ελληνική παρουσία περιορίζεται στο ρόλο του «κυρίου Καλοχαιρέτα», που ήρθε για να βγάλει αναμνηστικές φωτογραφίες και οι Ισπανοί χάνονται συχνά σε φλυαρίες αναζήτησης περασμένων μεγαλείων της εποχής των Βουρβόνων. Το μάλλον «περίπλοκο» σχόλιο της «el Pais» της περασμένης Τρίτης είναι χαρακτηριστικό:
«Η Γερμανία γεννήθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα και αναμφίβολα προσανατολίστηκε προς τον πρωσικό Βορρά. Στη συνέχεια, μετά από ενάμιση αιώνα πολεμικού αποπροσανατολισμού, κοίταξε δυτικά και συμφιλιώθηκε με τους Γάλλους και τους Αγγλοσάξονες. Χρόνια αργότερα η διπλωματία της προσανατολίστηκε προς τα ανατολικά, και ως αποτέλεσμα αυτής της πολιτικής για την Ανατολή, το τείχος έπεσε. Αλλά η Γερμανία δεν έχει το βλέμμα προς το Νότο. Όμως ένας Νότος που καταρρέει λόγω των επιπτώσεων της πανδημίας και του αισθήματος εγκατάλειψης θα ήταν το τέλος της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Όμως εμείς (ο Νότος) πρέπει επίσης να αποδείξουμε τον εαυτό μας σε αυτήν τη Γερμανία, η οποία φαίνεται να έχει διδαχθεί από την τελευταία κρίση (2008) και κατάφερε να διαχωριστεί από τους “φειδωλούς”. Τώρα χρειαζόμαστε ο ένας τον άλλον. Η Ισπανία έχει μια ειδική ευθύνη». Είναι και αυτό ένα πρόβλημα της Ευρώπης. Όλοι θεωρούν τον εαυτό τους ειδική περίπτωση, με ειδικούς ρόλους και ειδικές ευθύνες. Και ονειρεύονται και ειδική μεταχείριση.

Αλλαγή συσχετισμών

Το να ελπίζει κανείς ότι από αυτή τη σύνοδο θα προκύψει μια «Γερμανία του Νότου», είναι λοιπόν μια αφελής επιθυμία. Η «κίνηση καλής θέλησης» της Μέρκελ, τώρα στο τέλος της πολιτικής της σταδιοδρομίας, έρχεται μάλλον καθυστερημένα, εκτιμούσαν ακόμα και γερμανοί δημοσιογράφοι. Δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι ο όποιος διάδοχός της θα τρέφει τέτοια αισθήματα προς τους λαούς της Μεσογείου. Ειδικά τώρα που στο προσκήνιο εμφανίστηκε η Ολλανδία του Μαρκ Ρούττε, μια υβριδική περίπτωση «νεο-Βρετανού», όπως τον αποκάλεσε η ελβετική Neue Zürcher Zeitung και μιμητή του Βόλφγκανγκ Σόιμπλε στο αποκορύφωμα της τσιγγουνιάς του.
Η παρουσία του Ρούττε και από δίπλα του Αυστριακού «νεο-Μέτερνιχ», Σεμπάστιαν Κουρτς, δείχνει ότι ενόψει και της αποχώρησης Μέρκελ από το προσκήνιο στην ΕΕ συντελείται μια σημαντική αλλαγή ισορροπιών. Η τράπουλα ξαναμοιράζεται. Ο γαλλογερμανικός άξονας δεν μπορεί πια να περνά ασυζητητί τις προτάσεις του. Oι «ανελεύθεροι» της Ανατολικής Ευρώπης, έχουν ξεθαρρέψει αφότου είδαν ότι πέρασε χωρίς ουσιαστικές συνέπειες η εγωϊστική τους στάση στο προσφυγικό. Ο τρόπος που καμάρωνε σαν γύφτικο σκεπάρνι ο Βίκτορ Όρμπαν, με κρεμασμένη επιδεικτικά στο λαιμό σαν… κασκόλ τη λυμένη γραβάτα, θα πρέπει να προκαλεί ανησυχίες σε κάθε δημοκράτη άνθρωπο. Ήταν σαν να τους έλεγε ξεδιάντροπα στα μούτρα: «Εσείς μπορείτε να συνεχίσετε να μιλάτε για κράτος δικαίου και ό,τι άλλο θέλετε και εγώ θα συνεχίσω να διευρύνω την παντοκρατορία μου».

Θα τολμήσει το ευρωκοινοβούλιο;

Η αντίδραση όλων των ομάδων του ευρωκοινοβουλίου, η απειλή για μη έγκριση της συμφωνίας για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της ΕΕ αποδεικνύει ότι οι θριαμβολογίες ήταν πλαστές και πρόωρες. Οι βουλευτές αναρωτιούνται μεταξύ των άλλων πώς γίνεται ένα «πακέτο» που προέκυψε λόγω της πανδημίας, να σώζεται τελικά μετά το ψαλίδισμα δαπανών σε τομείς όπως η υγεία και η έρευνα. Το αν το κοινοβούλιο θα μπορούσε να φτάσει στα άκρα και να απορρίψει τη συμφωνία είναι ωστόσο κάτι που πλησιάζει περισσότερο στο πεδίο των ευσεβών πόθων.
Πάντως την Πέμπτη η συντηρητική «die Welt» ανακάλυπτε και αποκάλυπτε ότι ανάμεσα στους μεγάλους κερδισμένους του συμβιβασμού των Βρυξελλών και του νέου τρόπου υπολογισμού του ανώτατου ορίου των επιδοτήσεων ανά κράτος είναι και η Γερμανία και η Γαλλία. Με βάση την αρχική πρόταση της Κομισιόν, η Γερμανία είχε λαμβάνειν έως 33,8 δισ. ενώ τώρα ο αριθμός αυτός ανεβαίνει στα 47,18 δισ. ευρώ. Αντίστοιχα, η Γαλλία ανέβηκε από τα 43,24 στα 50,66 δισ. Από τις υπόλοιπες χώρες όλες, εκτός της Ιταλίας που έμεινε σχεδόν στα ίδια, αποδέχτηκαν μειώσεις για να μπορέσει να καταλήξει το Συμβούλιο σε μια συμφωνία. Αποδεικνύεται έτσι ότι κάποιοι έπεσαν εύκολα στην παγίδα της «καλής και συμπονετικής» καγκελαρίου. Σε μια χιουμοριστική ανάρτησή της η ιστοσελίδα του «der Spiegel» παρουσίαζε ένα φανταστικό διάλογο ανάμεσα στην κυρία Μέρκελ και την πρόεδρο της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, λίγες μέρες μετά την παρουσίαση της γαλλογερμανικής πρότασης για τα περιβόητα 500 δισ. ευρώ. Εκεί η Ανγκέλα ζητούσε από την Ούρσουλα να «ανεβάσει» το κασέ στα 750 δισ., αλλά να βάλει στο «κόλπο» και τα δάνεια, για να μπορέσουν μετά από το αναμενόμενο παζάρι να κατέβουν γύρω στα 35 σε επιχορηγήσεις. Να παίξει, δηλαδή, η πρόεδρος της Επιτροπής το ρόλο του «λαγού» του Βερολίνου. Ο διάλογος ήταν προϊόν φαντασίας, διευκρίνιζε ο δημοσιογράφος, αλλά καμιά φορά η φαντασία αποδεικνύεται λιγότερο «ευφάνταστη» από την πραγματικότητα.