Το δικαίωμα στην εκπαίδευση δεν έχει αστερίσκους και προϋποθέσεις

dimakis

Τα τελευταία τρία χρόνια είναι αλήθεια ότι δεν έχουν αλλάξει πάρα πολλά στο σωφρονιστικό σύστημα, σε μια κατεύθυνση ενός συστήματος απονομής της ποινικής δικαιοσύνης που θα κινείται στη λογική της λιγότερης φυλακής. Έχουν βελτιωθεί, όμως, οι συνθήκες κράτησης, ενώ έχει γίνει μια αξιέπαινη προσπάθεια, ώστε οι κρατούμενοι και οι κρατούμενες να έχουν μια δεύτερη ευκαιρία, μέσω της παιδείας.

Η εκπαίδευση στη φυλακή

Συγκεκριμένα έχουν ανοίξει επτά Σχολεία Δεύτερης Ευκαιρίας (Πάτρα, Χανιά, Νιγρίτα, Μαλανδρίνο, Κέρκυρα, νοσοκομείο Κρατουμένων Κορυδαλλού, Δομοκού) και τρία Δημοτικά Σχολεία (Κομοτηνή, γυναικείες φυλακές Θήβας, Ναύπλιο). Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία του υπουργείου Δικαιοσύνης (Σεπτέμβριος 2017), το 10% των κρατουμένων της χώρας σπουδάζει ή ειδικεύεται σε προγράμματα επαγγελματικής αποκατάστασης σε συνεργασία με τον ΟΑΕΔ ή σε δημόσια ΙΕΚ που λειτουργούν εντός των φυλακών. Το 87% από τους χίλιους κρατούμενους που σπουδάζουν είναι μαθητές και το 13% είναι φοιτητές. Πέρυσι στις πανελλήνιες συμμετείχαν 30 κρατούμενοι, εκ των οποίων οι 9 πέρασαν σε κάποια σχολή (7 σε ΤΕΙ και 2 σε ΑΕΙ). Επιπλέον, τριάντα κρατούμενοι σπουδάζουν στο Ανοιχτό Πανεπιστήμιο με υποτροφία. Όλα αυτά αποδεικνύουν ότι πράγματι «η εκπαίδευση μέσα στις φυλακές αποτελεί προτεραιότητα του υπουργείου Δικαιοσύνης» [δήλωση του Ευτύχη Φυτράκη, γ.γ. Αντεγκληματικής Πολιτικής, εγκαίνια ΣΔΕ Χανίων, 7/3/2017]. Άλλωστε, σε κοινή ανακοίνωσή του υπουργείο Δικαιοσύνης με το υπουργείο Παιδείας, με αφορμή την ίδρυση του πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής, είχε τονιστεί πως «κοινή πεποίθηση των δύο υπουργείων είναι ότι η εκπαίδευση στις φυλακές αποτελεί το πιο σημαντικό εργαλείο αντεγκληματικής πολιτικής» [26/2/2018]

Τα «επιχειρήματα» της απόρριψης

Ο κρατούμενος Βασίλης Δημάκης βρίσκεται σε απεργία πείνας από τις 14 Μαρτίου και σε απεργία δίψας από τις 6 Απριλίου, διεκδικώντας να ικανοποιηθεί το αίτημά του για εκπαιδευτική άδεια με ηλεκτρονική επιτήρηση (βραχιολάκι), ώστε να παρακολουθήσει τα μαθήματά του στο Πολιτικό της Νομικής όπου φοιτά. Η αίτησή του έχει απορριφθεί από το Συμβούλιο Φυλακής επανειλημμένα και την περασμένη Τετάρτη απορρίφθηκε και από το Συμβούλιο Πλημμελειοδικών Πειραιά, όπου είχε προσφύγει.
Το σκεπτικό της απόφασης δεν το γνωρίζουμε, όμως δελτίο Τύπου του υπουργείου Δικαιοσύνης –το οποίο προηγήθηκε της δεύτερης απορριπτικής απόφασης- δίνει κάποια «επιχειρήματα». Ο κρατούμενος ήταν υπότροπος, είχε παραβιάσει τακτική άδεια και τελέσει πειθαρχικά παραπτώματα. Επιπλέον, «οι σπουδές στο συγκεκριμένο τμήμα δεν απαιτούν φυσική παρουσία. Απόδειξη αυτού αποτελεί η επιτυχία του στα μαθήματα του πρώτου εξαμήνου». Άρα, το συμπέρασμα του υπουργείου είναι πως «προϋπόθεση της άδειας αποτελεί η εμπιστοσύνη που μπορεί να δείξει η πολιτεία στον καταδικασμένο ότι θα επιστρέψει στη φυλακή και ότι δεν θα τελέσει νέα εγκλήματα». Στην ανακοίνωση διευκρινίζεται ακόμα ότι το υπουργείο «δεν έχει καμία αρμοδιότητα παρέμβασης στο θέμα».

Γιατί τόσος φόβος;

Και πράγματι, σύμφωνα με τον Σωφρονιστικό Κώδικα, δεν έχει, όμως η μακροσκελής ανακοίνωση προηγήθηκε της απόφασης, επιτρέποντας στον καθένα να πιστέψει ότι προδίκασε το αποτέλεσμα. Ωστόσο, σημασία έχει και η ουσία των επιχειρημάτων. Πρώτον, χρησιμοποιήθηκε ο φάκελος του κρατούμενου, ως επιχείρημα ότι δεν πρέπει να του δοθεί άδεια με βραχιολάκι. Για την ιστορία, τα πειθαρχικά είχαν εκτιθεί, ενώ για την παραβίαση άδειας έχει παρέλθει προ καιρού ο χρόνος που του απαγορεύει να αιτηθεί νέας άδειας. Το επιχείρημα περί υποτροπής επίσης είναι έωλο, αφού ο Β. Δημάκης εκτίει την ποινή του για αυτή την πράξη και για αυτό χρειάζεται να περάσει αυτό το Γολγοθά για να πάει στο πανεπιστήμιο, διαφορετικά θα πήγαινε όπως όλοι οι φοιτητές, απευθείας από το σπίτι τους. Δεύτερον, χρησιμοποιήθηκε ως επιχείρημα η επιτυχία του στα μαθήματα του πρώτου εξαμήνου, στη λογική ότι δεν είναι απαραίτητη η αυτοπρόσωπη παρουσία. Σύμφωνα με το νόμο –ο οποίος θεσπίστηκε κατά την απεργία πείνας του Ν. Ρωμανού με το ίδιο αίτημα- αν είχε αποτύχει δεν θα δικαιούτο να αιτηθεί να παρακολουθεί τα μαθήματα. Τρίτον, χρησιμοποιήθηκε ως επιχείρημα ότι στο συγκεκριμένο τμήμα δεν απαιτείται η φυσική παρουσία, γκρεμίζοντας έτσι τη βασική ουσία της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης, που δεν είναι να παίρνει ο καθηγητής παρουσίες, όπως γίνεται στο σχολείο, αλλά ο φοιτητής να συμμετέχει, να συνδιαλέγεται ισότιμα με τους συμφοιτητές και καθηγητές του.
Μετά την μαζική αντίδραση στην απορριπτική απόφαση, το υπουργείο επανήλθε με δεύτερη ανακοίνωση, που αποκάλυψε και τους φόβους του «Αν δινόταν εκπαιδευτική άδεια, αμέσως θα χτυπούσαν πρωτοσέλιδα για τις “18 ένοπλες ληστείες“ του καταδίκου». Πριν λίγες βδομάδες στα «Νέα» είχε δημοσιευτεί ρεπορτάζ με τίτλο «[Ο Κοντονής] διαγράφει ποινές και από έμπορο ναρκωτικών» και αφορούσε την απονομή χάριτος (από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας) σε πρώην κρατούμενο, ώστε να μπορέσει να ταξιδέψει στην Αμερική να κάνει διδακτορική διατριβή. Ο κρατούμενος είχε καταφέρει, ενώ εξέτιε την ποινή του, να πάρει δύο πτυχία και το κράτος του αναγνώρισε την προσπάθειά του αυτή, χωρίς να του κόψει τα φτερά. Ήταν μια εμβληματική πράξη, η οποία κινείται σε εκ διαμέτρου αντίθετη κατεύθυνση από την περίπτωση του Β. Δημάκη. Ο φόβος του κίτρινου πρωτοσέλιδου δεν επιτρέπει σε κανέναν να ασκήσει πολιτική, πόσο μάλλον αυτή να είναι δίκαιη. Τώρα, η ζωή ενός ανθρώπου κινδυνεύει άμεσα, γιατί βάζει το σώμα του μπροστά διεκδικώντας μια δεύτερη ευκαιρία. Και αντί το κράτος να σταθεί δίπλα σε αυτόν τον άνθρωπο, τον ωθεί σε αυτή την απόφαση και των εξωθεί στην ακραία και επικίνδυνη συνέχιση της απεργίας. Όπως είπε και ο πρόεδρος του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής, Μάκης Κουζέλης «το δικαίωμα στην εκπαίδευση είναι βασικό ανθρώπινο δικαίωμα, το οποίο ουδείς πρέπει να στερείται. Παραμένει δε δικαίωμα και για όσους έχουν καταδικαστεί σε φυλάκιση (…) Ως εκπαιδευτικοί οφείλουμε να στηρίξουμε τον Βασίλη Δημάκη στην προσπάθειά του να εξασφαλίσει τη συνέχιση των σπουδών του. Το δικαιούται και η πολιτεία είναι υποχρεωμένη να βρει τη λύση».

 

Πλημμυρίδα αλληλεγγύης

Ήδη έχουν συλλεγεί 5.045 ηλεκτρονικές υπογραφές, ενώ διακινούνται δεκάδες κείμενα συλλογής υπογραφών και στήριξης. Ο τομέας Δικαιωμάτων του ΣΥΡΙΖΑ, σε ανακοίνωσή του, τονίζει μεταξύ άλλων «Είναι ώρα άμεσων αποφάσεων, που θα οδηγήσουν σε διέξοδο, σε ουσιαστική λύση, που θα διαφυλάξει τη ζωή και την αξιοπρέπειά του. Λύση, που θα του επιτρέψει, αυτό που δικαιούται, αυτό που ορίζει ο νομοθέτης, αυτό που ως κοινωνία οφείλουμε απέναντί του, μια δεύτερη ευκαιρία. Κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι δεν ξέρει, ούτε το υπουργείο, ούτε εμείς, ούτε η Δικαιοσύνη». Η Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου υπογραμμίζει ότι «θα έπρεπε όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς (από το αρμόδιο υπουργείο ως τα συμβούλια φυλακής) να εξαντλούν κάθε δυνατότητα προκειμένου να διευκολύνεται η ουσιαστική άσκηση του δικαιώματος στην εκπαίδευση. Εξ άλλου, εξ όσων έχουν γίνει γνωστά, ο συγκεκριμένος κρατούμενος έχει αξιοποιήσει έως σήμερα ιδιαίτερα θετικά τις δυνατότητες που του παρασχέθηκαν σε σχέση με τις σπουδές του».
Την αμέριστη στήριξή τους δηλώνουν και οι διδάσκοντες του τμήματος στο οποίο φοιτά ο Β. Δημάκης: «Ο Βασίλης Δημάκης είναι πρωτοετής φοιτητής στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Ο Βασίλης Δημάκης εκτίει την ποινή του στις φυλακές Κορυδαλλού και, σήμερα, βρίσκεται σε απεργία πείνας, διαμαρτυρόμενος διότι η αρμόδια αρχή δεν εγκρίνει το αίτημά του να παρακολουθεί τα μαθήματα του προγράμματος σπουδών του, φορώντας το βραχιόλι εντοπισμού. Στον Βασίλη Δημάκη και σε κάθε κρατούμενο αναγνωρίζεται το δικαίωμα ένταξης, κατόπιν εξετάσεων, και συμμετοχής στην ακαδημαϊκή κοινότητα – όπως σε κάθε πολίτη. Πώς είναι δυνατό, λοιπόν, εκ των υστέρων το δικαίωμα αυτό να περιστέλλεται; Άλλωστε, η διαμόρφωση κοινωνικών επιστημόνων προϋποθέτει την ανάπτυξη κριτικής σκέψης, για την οποία χρειάζεται σύσκεψη, συζήτηση και  ανταλλαγή επιχειρημάτων. Συνεπώς, η συμμετοχή στα μαθήματα με φυσική παρουσία είναι απαραίτητη, αν και όχι “υποχρεωτική”, αφού το τμήμα μας  δεν προσφέρει εξ αποστάσεως εκπαίδευση. Ας αναλογιστούμε, επίσης, αν υπάρχει κάτι ασφαλέστερο της γνώσης και της μόρφωσης, ιδίως στους κλάδους των ανθρωπιστικών και των κοινωνικών επιστημών, για την διαπαιδαγώγηση των ανθρώπων, την αυτογνωσία και την κοινωνική δράση και διάδρασή τους. Ως πανεπιστημιακοί/ές δάσκαλοι/δασκάλες, λοιπόν, οφείλουμε να στηρίξουμε τον Βασίλη Δημάκη στην προσπάθειά του να εξασφαλίσει τη συνέχιση των σπουδών του. Το δικαιούται και η πολιτεία είναι υποχρεωμένη να βρει τη λύση.»
Ο απεργός πείνας και δίψας δηλώνει πως είναι αποφασισμένος να μην σταματήσει αν δεν δικαιωθεί. Η ζωή του βρίσκεται σε κίνδυνο και φυσικά δεν νοείται η «λύση» της υποχρεωτικής σίτισης. Η μόνη –και δίκαιη ταυτόχρονα- διέξοδος είναι η ικανοποίηση του αιτήματός του.

Ιωάννα Δρόσου