Το πραγματικό διακύβευμα


Για τη γενοκτονία στην Ανατολή και τις ατελέσφορες συγκρούσεις

Του Βλάση Αγτζίδη*

«Πάντα λοιπόν ο νικητής
του νικημένου γράφει την ιστορία.
Tο πρόσωπο του χτυπημένου παραλλάζει
εκείνος που τον χτύπησε.
Απ’ τον κόσμο φεύγει ο αδύναμος,
και πίσω μένει το ψέμα.»

Mπέρτολτ Μπρεχτ

Με αφορμή τις πρόσφατες «συζητήσεις» για τα της Γενοκτονίας στην οθωμανική Ανατολή για το άτοπο ερώτημα «γενοκτονία ή εθνοκάθαρση» που έθεσε ο Ν. Φίλης, η «Εποχή» δημοσίευσε ένα εκτεταμένο κείμενο του Θ. Παρασκευόπουλου, το οποίο θέτει διάφορα ενδιαφέροντα ερωτήματα… Ο περιορισμένος χώρος δεν επιτρέπει τον αναλυτικό σχολιασμό. Πολύ σύντομη επεξήγηση ότι η ομόφωνη αναγνώριση του ’94 από το ελληνικό Κοινοβούλιο και η καθιέρωση της 19ης Μαίου ως «Ημέρας Μνήμης για τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου» δεν υπήρξε απόρροια των κομματικών μεθοδεύσεων του ΠΑΣΟΚ, αλλά αντιθέτως αξιοποίηση των ρηγμάτων του πολιτικού συστήματος από την κοινωνία των πολιτών.

Εξάλλου, η εμφάνιση του αιτήματος για αναγνώριση της Γενοκτονίας στην Ανατολή, που ξεκίνησε το 1914, υπήρξε προϊόν της παρέμβασης πολύ συγκεκριμένων δυνάμεων που προέρχονταν από την εξωκοινοβουλευτική Αριστερά, καθώς και την αριστερά του ΠΑΣΟΚ. Η «επιτυχία» που έφερε την ομόφωνη αναγνώριση του ‘94, σχετιζόταν με τη μαζική λαϊκή κινητοποίηση των προσφυγικών οργανώσεων και την αποτελεσματική «εισοδιστική» πολιτική κάποιων, ποντιακής καταγωγής, στελεχών του κυρίαρχου τότε κόμματος. 
Η ουσία εκείνης της αναγνώρισης, όπως και της επόμενης του ’98 που αφορούσε το σύνολο της Μικράς Ασίας, έβαζε τέλος στις μεγάλες εκκρεμότητες που είχε το ελλαδικό πολιτικό σύστημα με τους προσφυγικούς πληθυσμούς. Εκτός από το αναπόφευκτο και φυσιολογικό κλείσιμο της μεγάλης ιστορικής αντιπαράθεσης των Ελλήνων της Ανατολής με τις αστικές δυνάμεις (και όχι μόνο) της ψευδεπίγραφης «μητερας-πατρίδας», υπήρξε και άλλο ένα κέρδος για τον προσφυγικό ελληνισμό: ο διαρκής ηθικός στιγματισμός του θύτη. Και ο θύτης βεβαίως δεν είναι η Τουρκική Δημοκρατία που ιδρύθηκε το 1923, αλλά ο ακραίος μιλιταριστικός, ρατσιστικός εθνικισμός των Νεότουρκων και των Κεμαλικών που ακολούθησαν με συνέπεια μια επιτυχημένη πολιτική εθνοκάθαρσης των μειονοτικών πληθυσμών. Αποτελεί βεβαίως μυστήριο, το γιατί η Τουρκική Δημοκρατία δέχεται να απολογηθεί και να υιοθετήσει –αντί να καταδικάσει– την αιματηρή πολιτική που ασκήθηκε πριν την ίδρυσή της κατά των Αρμενίων, των Ελλήνων και των Ασσυρίων.

Το μόνο πραγματικό ζήτημα

Με την εμφάνιση της νέας ανάγνωσης του πρόσφατου ιστορικού παρελθόντος, η κυρίαρχη νεοελληνική ιστοριογραφία επέλεξε το δρόμο είτε της παραγνώρισης, είτε της περιφρόνησης, είτε της στείρας άρνησης. 
Λίγοι στο χώρο της Αριστεράς έχουν αντιληφθεί το πραγματικό διακύβευμα, τόσο όσον αφορά το ηθικό μέρος, δηλαδή το σεβασμό της μνήμης ενός μεγάλου τμήματος του ελληνικού λαού, όσο και τις πολιτικές συνέπειες μιας αντιδραστικής τοποθέτησης, ειδικά σε μια τέτοια εποχή κρίσης, ρευστότητας και κατάρρευσης των βεβαιοτήτων. Επίσης, είναι μάλλον υπερβολική η ενόχληση που προκαλεί σε κάποιους κύκλους η προσπάθεια του συνόλου των προσφυγικών οργανώσεων –και όχι μόνο των ποντιακών– να συμμετέχουν και αυτοί στο συλλογικό αφήγημα (ή ακόμα και στον εθνικό μύθο) αυτού του εθνικού κράτους, με του οποίου τη μοίρα πραγματικά ή φαντασιακά έχουν συνδεθεί. Εξάλλου, είναι γνωστό ότι η ελληνική εθνική ιστορία είναι αποτέλεσμα σύνθεσης διαφορετικών εμπειριών και θεωρήσεων και αρκετών συμβιβασμών, οι οποίοι, όπως έγραψε η Χρ. Κουλούρη, «επιτρέπουν σε όλες τις τοπικές κοινότητες… να αναγνωρίζουν τον εαυτό τους». 
Το μόνο πραγματικό ζήτημα που υπάρχει για το ζήτημα της Γενοκτονίας των χριστιανικών πληθυσμών της Ανατολής (Αρμενίων, Ελλήνων, Ασσυροχαλδαίων), δυστυχώς δεν έχει γίνει πλήρως κατανοητό: Είναι η σωστή προσέγγιση και η τοποθέτηση του ζητήματος σ’ ένα τέτοιο πλαίσιο, ώστε να αποφευχθεί η ιδεολογική χρήση των πραγματικών ιστορικών γεγονότων από ακροδεξιούς, ρατσιστές, αλυτρωτιστές. Και αυτό είναι απολύτως εφικτό, αρκεί να γίνει κατανοητό και να σταματήσουν οι σκιαμαχίες, οι οποίες προσπαθούν να αμφισβητήσουν ή να μειώσουν τη σημασία μιας πραγματικά τραγικής σελίδας της σύγχρονης ιστορίας.

* Διδάκτωρ Σύγχρονης Ιστορίας, μαθηματικός, [kars1918.wordpress.com]