Ξαφνικός έρωτας για τα «μπλοκάκια»

kalik

Η μιντιακή ναυαρχίδα του νεοφιλελευθερισμού στη χώρα μας κυκλοφόρησε την περασμένη Τετάρτη με πρωτοσέλιδο τίτλο «Σύγχυση με τα “μπλοκάκια”». Ηταν η πρώτη αντίδρασή της στον Ενιαίο Φορέα Κοινωνικής Ασφάλισης, που μόλις είχε αρχίσει να ισχύει ως μοναδικός φορέας δημόσιας ασφάλισης από την αρχή του νέου έτους.
Πολλοί θα απόρρησαν εκείνη τη μέρα: μα δεν βρήκαν άλλα κομβικά σημεία, που προσφέρονταν για κριτική ή και πολεμική ακόμα; Η αλήθεια είναι ότι είχε δύο προφανείς λόγους για να επιλέξει το συγκεκριμένο στόχο. Ο πρώτος ήταν η επικαιρότητα, καθώς όλοι περίμεναν την ερμηνευτική εγκύκλιο για την εφαρμογή των νέων σχετικών διατάξεων. Ο δεύτερος ήταν η καθυστέρηση στην έκδοσή της, που προσφερόταν για τη γνωστή κριτική περί κυβέρνησης ανίκανης να διοικήσει στοιχειωδώς.

Αντίθετοι σε κάθε περιορισμό

Αυτά, όμως, είναι τα προφανή. Εμβαθύνοντας στην ανάλυση της «σύγχυσης» διαπιστώνουμε ότι, εκτός από αυτά, υπάρχει ένα υπόβαθρο κατά πολύ σημαντικότερο, που δικαιολογεί την προβολή του θέματος με τη μορφή του πρωτοσέλιδου: είναι η αντίθεση της εργοδοτικής πλευράς στην απόπειρα περιορισμού μιας απαράδεκτης μορφής απασχόλησης και εκμετάλλευσης των εργαζομένων, η οποία γιγαντώθηκε τόσο στα χρόνια της ανάπτυξης ιδίως των μιντιακών επιχειρήσεων όσο και στα χρόνια της κρίσης.
Tι ακριβώς κρύβεται πίσω από τα «μπλοκάκια» το έχουμε γνωρίσει οι περισσότεροι από προσωπική εμπειρία. Είναι η καλυμμένη —όχι και τόσο αποτελεσματικά— παροχή εξαρτημένης εργασίας από έναν εργαζόμενο που μεταμφιέζεται με το στανιό σε… επιχειρηματία. Το βασικό προσόν αυτής της επινόησης είναι ότι απαλλάσσει τον εργοδότη από την καταβολή εργοδοτικής ασφαλιστικής εισφοράς και άλλων παροχών και υποχρεώσεων, που προκύπτουν από μια σύμβαση εξαρτημένης εργασίας.
Το ιδανικό κάθε νεοφιλελεύθερου θα ήταν να κυκλοφορούν στην αγορά μόνο «επιχειρηματίες», που συναλλάσσονται «ισότιμα» μεταξύ τους προσφέροντας ο καθένας ό,τι διαθέτει, άλλος το κεφάλαιό του, άλλος το κεφάλι του, σε έναν ιδανικό αγοραίο κόσμο, όπου ο εργαζόμενος ως είδος και ως έννοια θα έχει εξαφανιστεί. Κάθε ενέργεια που βάζει μικρότερα ή μεγαλύτερα εμπόδια σ’ αυτό το «ιδανικό», είναι απορριπτέα από κάθε νεοφιλελεύθερο που σέβεται τον εαυτό του. Γι’ αυτό και η άμεση αντίδραση. Μόνο που όλα αυτά δεν γίνεται να ομολογηθούν ανοιχτά. Είναι προτιμότερη η πονηρότερη μέθοδος της προβολής και της μεγέθυνσης των εμποδίων, που αντικειμενικά δήθεν προκύπτουν από τέτοιες προσπάθειες.

Γιατί δεν αρέσει ο νέος νόμος

Ο νέος ασφαλιστικός νόμος, αν και με διστακτικό τρόπο, επιχειρεί να παρεμβάλει εμπόδια στην ασυδοσία των εργοδοτών που δεν αναλαμβάνουν τις υποχρεώσεις τους. Τους υποχρεώνει να καταβάλουν το μερίδιο της ασφαλιστικής εισφοράς που τους αναλογεί, ακόμα κι όταν απασχολούν εργαζομένους που τους πληρώνουν με μπλοκάκι, εφόσον αυτοί δεν έχουν περισσότερους από δύο εργοδότες. Η ρύθμιση αυτή, παρά τις εμφανείς ελλείψεις που έχει, ανοίγει ένα δρόμο επικίνδυνο για τους εργοδότες που έχουν μάθει να ξεφορτώνονται τις υποχρεώσεις τους παρακάμπτοντας την ασφαλιστική νομοθεσία. Ασφαλέστερο θα ήταν να αποκλειστεί αυτή η νόθα μορφή απασχόλησης, με την πρόβλεψη να εφαρμόζεται μόνο σε πραγματικούς επαγγελματίες, που συναλλάσσονται με περισσότερους επιχειρηματίες και πραγματοποιούν καθαρά έσοδα πάνω από ένα ορισμένο όριο.
Αλλά κι αυτή η περιορισμένη πρόβλεψη του νέου νόμου έχει ανησυχήσει πολλούς. Ας δούμε από κάπως κοντύτερα την επιχειρηματολογία τους.

Προφάσεις εν αμαρτίαις

Αναρωτιούνται οι ανησυχούντες: Πώς θα πείσει ο εργαζόμενος με μπλοκάκι τον εργοδότη του να καταβάλει την εργοδοτική ασφαλιστική εισφορά που του αναλογεί; Μα από πού προκύπτει ότι χρειάζεται να τον πείσει; Δεν είναι σαφές ότι από τη στιγμή που εμφανίζεται να αμείβει κάποιον με μπλοκάκι, είναι ταυτόχρονα και αυτόματα υποχρεωμένος να καταβάλει την εισφορά που προβλέπεται; Δεν αρκεί το γεγονός ότι θα έχει συνέπειες αν δεν το κάνει; Και πώς θα μπορούσε, άλλωστε, να εμφανίζει στο σκέλος των εξόδων του μια δαπάνη για μπλοκάκι, χωρίς να συνοδεύεται από την αντίστοιχη δαπάνη για την εισφορά; Δεν είναι δα και τόσο δύσκολο να διασταυρωθούν τα στοιχεία σε έναν στοιχειώδη έλεγχο, που στη σημερινή ψηφιακή εποχή μπορεί να γίνεται αυτόματα.
Δεύτερο επιχείρημα: Πώς θα διασφαλίζεται ότι ο κάτοχος του δελτίου παροχής υπηρεσιών δεν θα έχει περισσότερους από δύο εργοδότες, όπως προβλέπει ο νόμος, προκειμένου να θεωρηθεί εργαζόμενος με εξαρτημένη σχέση εργασίας; Οσοι έχουν δουλέψει με μπλοκάκι, ξέρουν πολύ καλά ότι κάθε χρόνο είναι υποχρεωμένοι να υποβάλουν κατάσταση με τους εργοδότες με τους οποίους είχαν συναλλαγή. Αν σε αυτή την κατάσταση εμφανίζονται μόνο δύο εργοδότες, τότε έχει εφαρμογή ο νόμος και δεν υπάρχει περιθώριο για οποιαδήποτε σύγχυση. Με την εφαρμογή της σύγχρονης μηχανοργάνωσης, μάλιστα, η διαπίστωση αυτή μπορεί να γίνεται ανά πάσα στιγμή και σε πραγματικό χρόνο, ώστε να μην υπάρχουν αμφισβητήσεις.
Με τη δημιουργία ηλεκτρονικής πλατφόρμας αναγγελίας των συγκεκριμένων συμβάσεων, ο έλεγχος θα γίνεται ακόμη πιο αποτελεσματικός, έτσι ώστε να λιγοστεύουν μέχρις εξαφανίσεως οι λόγοι που θα έκαναν έναν εργοδότη να προτιμάει αυτή τη νόθα μορφή απασχόλησης.

Διακριτά τα συμφέροντα των εργαζομένων

Είναι σαφές ότι τέτοιου είδους επιχειρήματα ή κριτικές αποτελούν προφάσεις εν αμαρτίαις. Αυτό που κρίνεται είναι η ευόδωση ή η υπονόμευση αυτής της απόπειρας να περιοριστεί η καταχρηστική μορφή απασχόλησης, που έχει εξαπλωθεί πολλαπλασιάζοντας και μ’ αυτό τον τρόπο τους ουσιαστικά ανασφάλιστους εργαζόμενους.
Υπάρχουν, ωστόσο, επιχειρήματα και κριτικές από την πλευρά των εργαζομένων, που είναι απαραίτητο να συζητηθούν και πιθανότατα να υιοθετηθούν, γιατί δεν διασφαλίζουν μόνο καλύτερα τα συμφέροντα των εργαζομένων, αλλά κλείνουν και τις ρωγμές που προκαλούν διαρροές στο σύστημα εσόδων του ενιαίου πια ασφαλιστικού φορέα. Κι όλα αυτά, προφανώς, δεν έχουν σχέση με το όψιμο εργοδοτικό ενδιαφέρον για τη λειτουργικότητα δήθεν του νέου συστήματος.

Χ. Γεωργούλας