Η καγκελάριος Μέρκελ με τον νικητή των εκλογών στη Βόρεια Ρηνανία – Βεστφαλία, Άρμιν Λάσετ.
Εχει περάσει μια βδομάδα από τις τελευταίες τοπικές εκλογές στην Γερμανία και ειδικά στο μεγαλύτερο Κρατίδιο, την Ρηνανία-Βεστφαλία (ΡΒ), όπου οι ψηφοφόροι είναι περισσότεροι από τον συνολικό πληθυσμό της Ελλάδας, περίπου 13 εκατομμύρια. Υπ’ αυτή την έννοια έχει ιδιαίτερη πολιτική σημασία να εξετάσουμε αναλυτικότερα τα αποτελέσματα, σαν να αναλύαμε εκλογικό αποτέλεσμα στη χώρα μας. Έχει, εξάλλου, σημασία και για έναν επιπλέον λόγο. Ποτέ στην ευρωπαϊκή ιστορία των τελευταίων δεκαετιών δεν παίζει η εσωτερική πολιτική κατάσταση μιας χώρας,τόσο σπουδαίο ρόλο για τις πολιτικές εξελίξεις μια άλλης. Στην τρέχουσα συγκυρία η εσωτερική πολιτική κατάσταση της Γερμανίας καθορίζει αποφασιστικά την ελληνική αλλά και το αντίθετο.
«Με μένα ως πρωθυπουργό δεν θα υπάρξει συμμετοχή της Αριστεράς στην κυβέρνηση», δήλωνε η Χανελόρε Κράφτ, πρωθυπουργός και ξανά υποψήφια του Σοσιαλιστικού Κόμματος (SPD). Αυτό που τελικά συνέβη είναι η επόμενη κυβέρνηση να μην περιλαμβάνει την ίδια. Ο μεγάλος νικητής των εκλογών είναι οι Χριστιανοδημοκράτες (CDU), το κόμμα της Άγγελας Μέρκελ, επιβεβαιώνοντας με σαφή τρόπο την τάση αποσάθρωσης των Σοσιαλδημοκρατών και των Πρασίνων. Το Ντι Λίνκε, παρόλο που διπλασίασε τις ψήφους του δεν κατάφερε να μπει στο κοινοβούλιο.
Το εκλογικό αποτέλεσμα που χαρακτηρίστηκε «πολιτικός σεισμός» στη Γερμανία πιστοποίησε την πανευρωπαϊκή τάση. Το εκλογικό σώμα μετακινήθηκε ακόμη δεξιότερα. Η εκδοχή μιας κόκκινο-κόκκινο-πράσινης κυβερνητικής συνεργασίας, που «συζητήθηκε» αμυδρά στην προεκλογική περίοδο, δεν έπιασε καν τον αριθμητικό της στόχο. Τα τρία κόμματα μαζί συγκέντρωσαν το 42,5% έναντι 53% το 2012 και 52,2% το 2010. Οι «μικρές εθνικές εκλογές» επιβεβαιώνουν την άποψη ότι, μετά τις τελευταίες εθνικές εκλογές του 2013, η όποια αριθμητική πλειοψηφία αριστερά των Χριστιανοδημοκρατών οφείλεται περισσότερο στην αδυναμία των Φιλελεύθερων και των λαϊκιστών, παρά σε μια υπαρκτή κοινωνική δυναμική. Το 2012 ψήφισε το 60,8% των ψηφοφόρων κόμματα αριστερά του CDU. Την προηγούμενη Κυριακή μόνο το 43,5%. Από τα 1,27 εκατομμύρια ψήφων που έχασαν οι Σοσιαλδημοκράτες, οι Πράσινοι και οι Πειρατές, μόνο το 17,4% μετακινήθηκε στο κόμμα της Αριστεράς.
Η «πικρή νίκη» της Αριστεράς
Έτσι χαρακτήρισε η ηγεσία του κόμματος το εκλογικό αποτέλεσμα. Ενώ διπλασίασε το ποσοστό της, μάλιστα στα μεγάλα αστικά κέντρα αυτό ήταν μεγαλύτερο του μέσου όρου, 8.500 ψήφοι της στέρησαν την είσοδο στην βουλή. Το γεγονός, όμως, ότι έμεινε κάτω από την εκλογική της επίδοση του 2010, πιστοποιεί ότι το κόμμα οφείλει να αναλύσει με προσοχή το αποτέλεσμα και να απαντήσει στο ερώτημα, γιατί οι ψηφοφόροι που «φεύγουν» από τα κόμματα αριστερά της σοσιαλδημοκρατίας δεν προσχωρούν στην κάλπη της.
Η επικεφαλής του Ντι Λίνκε στην περιοχή, Σάσα Βάγκνερ, δήλωσε χωρίς περιστροφές μετά τις εκλογές: «Η Αριστερά απέτυχε στο στόχο της, να μπει στο κοινοβούλιο (… ). Μία από τις βασικές αιτίες είναι και το γεγονός ότι τόσο οι Πράσινοι, όσο και το SPD, έκαναν τα πάντα για να κρατήσουν το κόμμα μας μακριά από το κοινοβούλιο. Αντί να πολεμήσουν τη διογκούμενη Δεξιά, έβλεπαν οι Πράσινοι και οι Σοσιαλδημοκράτες τον εχθρό στα αριστερά τους. … Με αυτή τους την στάση ενίσχυσαν τα κεντροδεξιά κόμματα στα δεξιά τους…»
Κατάρρευση του SPD
Το διακύβευμα για τους Σοσιαλδημοκράτες δεν ήταν μόνο η επανεκλογή της πρωθυπουργού στη Ρηνανία-Βεστφαλία, πολύ περισσότερο τους απασχόλησε το κατά πόσο μπορεί η επιλογή του νέου υποψήφιού τους για την καγκελαρία, Μάρτιν Σούλτς, να διατηρήσει μια θετική δυναμική ενόψει των ομοσπονδιακών εκλογών το φθινόπωρο. Οι δύο προηγούμενες εκλογικές αποτυχίες τους, στο Σάαρλαντ και στο Σλέσβικ-Χόλσταϊν, προκάλεσαν αρκετή νευρικότητα στα κεντρικά επιτελεία τους. Διάβασαν, όμως, με βάση και το αποτέλεσμα, πολύ λάθος την κοινωνική κίνηση. Σταδιακά έπαψαν να μιλούν για την εκδοχή μιας κόκκινο-κόκκινο-πράσινης κυβερνητικής συμμαχίας, βάζοντας στην θέση της την πιθανότητα κυβερνητικού συνασπισμού με τους ανανήψαντες Φιλελεύθερους. Αυτή η εκλογική τακτική επισφραγίστηκε με τη δήλωση της επικεφαλής τους, ότι αποκλείεται κυβέρνηση με τη συμμετοχή της Αριστεράς. Είναι απολύτως αντιληπτό ότι αυτό θυμίζει οτιδήποτε άλλο παρά τις αρχές μιας σοσιαλδημοκρατικής πολιτικής. Αποδεικνύει, επίσης, ότι το SPD δεν είναι διατεθειμένο να συμμετάσχει και να συμβάλει σε ένα μεσοπρόθεσμο πολιτικό σχεδιασμό με τις κοινωνικές πολιτικές στο επίκεντρο. Ο πολιτικός του στρατηγικός ορίζοντας είναι στην καλύτερη περίπτωση η 24η Σεπτεμβρίου 2017, ημερομηνία των ομοσπονδιακών εκλογών στη Γερμανία και το σχέδιο του, το «ότι κάτσει».
Η στάση αυτή, αλλά και η ανάλογη των Χριστιανοδημοκρατών, προκάλεσε υπαρξιακή κρίση ταυτότητας στα μικρότερα κόμματα που αντέδρασαν με «αποκλεισμούς». Οι Φιλελεύθεροι απέκλεισαν την συμμετοχή τους σε κυβέρνηση που θα συμμετείχαν και οι Πράσινοι, θεωρώντας ταυτόχρονα εφικτή μια συνεργασία με τους Σοσιαλδημοκράτες. Οι Πράσινοι, βλέποντας την δημοσκοπική τους πτώση, απέκλεισαν τη συμμετοχή τους σε κυβέρνηση με τους Χριστιανοδημοκράτες επικεφαλής. Το SPD απέκλεισε την κυβερνητική συνεργασία με την Αριστερά, για να στηρίξει τη θεωρία της χαμένης (κυβερνητικής) ψήφου. Η Αριστερά απάντησε με τη θέση ότι θα μπορούσε να δώσει ανοχή σε μια κόκκινο-πράσινη κυβέρνηση μειοψηφίας, όπως άλλωστε έπραξε και το διάστημα 2010-2012. Η επιστροφή των «αποκλεισμών» ως κεντρικό στρατηγικό στοιχείο της εκλογικής τακτικής, μαρτυρεί την έλλειψη πολιτικής κυριαρχίας και ταυτοτικής κρίσης των κομμάτων. Δικαιολογημένα τονίζει —με βάση το πολιτικό και εκλογικό σύστημα της Γερμανίας— στην Ζιούτντόϊτσε Τσάϊτουνγκ ο γνωστός πολιτικός αναλυτής Χάριμπερτ Πράντλ: «Οι αποκλεισμοί ανήκουν στις ανοησίες της πολιτικής. Προεκλογικές δηλώσεις του τύπου «αποκλείω ή δεν αποκλείω μια συγκεκριμένη μετεκλογική συμμαχία» μοιάζουν σαν να παίζεις τύμπανα με αδειανές κατσαρόλες. Είναι θορυβώδεις, κάνουν φασαρία, προκαλουν το ενδιαφέρον. Την ημέρα των εκλογών, όμως, γεμίζει η κατσαρόλα από την οποία πρέπει να φάνε από κοινού όλα τα κόμματα. (…) Αποκλεισμοί, όχι αποκλεισμοί, μισοαποκλεισμοί και όλες οι συναφείς τοποθετήσεις, δεν είναι μόνο αφελείς, αλλά και αντιδημοκρατικές. Ανήκει στα βασικές αρχές του δημοκρατικού πολιτικού παιχνιδιού, η συνεργασία των δημοκρατικά καταξιωμένων κομμάτων, αν χρειαστεί. Οι κυβερνητικοί συνασπισμοί δεν είναι γάμοι στον πολιτικό παράδεισο. Πολύ περισσότερο είναι αναγκαστικά σύμφωνα συμβίωσης περιορισμένου χρόνου και συγκεκριμένου στόχου». Αν προσπαθήσει κανείς να συνθέσει το πάζλ των δηλώσεων των «αποκλεισμών» και το συνδέσει με τις δημοσκοπήσεις, τότε ένα μήνυμα προκύπτει για τον πολίτη. Αν στο τέλος της μέρας προκύψει μια κυβέρνηση, αυτή θα είναι ενός μεγάλου συνασπισμού, ανάμεσα στο SPD και το CDU.
Οι επιπτώσεις σε Ευρώπη και Ελλάδα
Το εκλογικό αποτέλεσμα παγίωσε «το αήττητο» της Μέρκελ με ταυτόχρονη εξάτμιση του «φαινομένου Σούλτς». Εάν δεν προκύψει σοβαρή ανατροπή —είναι πολύ βραχύς ο πολιτικός χρόνος για γερμανικά δεδομένα— η επανεκλογή της Αγκελα Μέρκελ θεωρείται δεδομένη. Η εκλογή και ο σχηματισμός κυβέρνησης στο Παρίσι από τον Εμμανουελ Μακρόν, που στην Γερμανία γιορτάζεται ως η νέα ελπίδα για την διάσωση της Ευρώπης, δίνει επιπλέον πόντους στο προφίλ σταθερότητας της Μέρκελ. Το σκληρά φιλελεύθερο πρόγραμμα του Μακρόν, σοϊμπλεϊκής κοπής, αφήνει ελάχιστες πιθανότητες να μην είναι ο Σόιμπλε ξανά υπουργός Οικονομικών, τουλάχιστον για όσο «χρόνο χρειαστεί να ολοκληρώσει το έργο του» και να βρεθεί νέος πολιτικός ρόλος, «αντάξιος» για τον ίδιο, στη Γερμανία και την Ευρώπη. Η νέα συγκρότηση του γαλλογερμανικού άξονα στη βάση του ακραίου νεοφιλελευθερισμού θα επιταχύνει τα διαλυτικά φαινόμενα στην ΕΕ ενισχύοντας ακόμη περισσότερο τα ακραία λαϊκίστικα, ξενοφοβικά και ακροδεξιά κόμματα. Για την Ελλάδα και την κυβέρνηση μας, αυτό σημαίνει ακόμη μεγαλύτερη δυσκολία να βγάλουμε την χώρα από την κοινωνική και οικονομική κρίση με την κοινωνία όρθια. Ταυτόχρονα καθιστούν επιτακτικό και κατεπείγον το καθήκον όλων των αποχρώσεων της Αριστεράς στην Ευρώπη, να αναζητήσουν τον κοινό τόπο σύνθεσης, συνεργασίας και αντίστασης. Ο ΣΥΡΙΖΑ, ως το μεγαλύτερο αριστερό κόμμα στην Ευρώπη με κυβερνητική ευθύνη, οφείλει – όπως άλλωστε τόσο στο δικό του όσο και στο συνέδριο του ΚΕΑ αποφάσισε – να εκπονήσει τώρα το πλαίσιο δράσης, πάνω στο οποίο θα δοθεί η μάχη για την ανάσχεση της επέλασης του νεοφιλελευθερισμού και του φασισμού στην Ευρώπη.
Γιώργος Χονδρός
ΚΕ ΣΥΡΙΖΑ
