Ή κινητοποίηση ενάντια στο Λαϊκό Κόμμα;
Του Στίβεν Φόρτι*
Μεγάλη αβεβαιότητα. Αυτός είναι ο καλύτερος ορισμός για την πολιτική κατάσταση στην Καταλονία. Δύο εβδομάδες πριν από την 1η Οκτωβρίου, είναι ακόμη άγνωστο τι θα συμβεί. Κανείς δεν ξέρει, ούτε καν οι κύριοι πολιτικοί πρωταγωνιστές, αν θα ψηφίσουν οι πολίτες ή αν η κυβέρνηση της Μαδρίτης θα απαγορεύσει τη μονομερή διεξαγωγή του δημοψηφίσματος αυτοδιάθεσης, που προκήρυξε η περιφερειακή καταλανική Βουλή. Το μοναδικό ξεκάθαρο πράγμα είναι ότι, ακόμη και στην περίπτωση που θα κατορθώσουν να ψηφίσουν οι καταλανοί, το δημοψήφισμα δεν θα έχει καμία νομική αξία και δεν θα τύχει καμίας διεθνούς αναγνώρισης. Η ΕΕ το επανέλαβε πολλές φορές: «είναι ένα εσωτερικό ζήτημα του βασιλείου της Ισπανίας». Μολονότι το κίνημα για την ανεξαρτησία προσπάθησε πάρα πολύ κατά την τελευταία διετία να διεθνοποιήσει την καταλανική υπόθεση, η μοναδική στήριξη που πέτυχε ήταν αυτή του Τζούλιαν Ασάνζ, του ιδρυτή των Wikileaks, που είναι κλεισμένος εδώ και χρόνια στην πρεσβεία του Εκουαδόρ στο Λονδίνο.
Φαίνεται, λοιπόν, ότι η 1η Οκτωβρίου δεν θα είναι τίποτε άλλο παρά μια νέα μεγάλη κινητοποίηση του καταλανικού κινήματος για την ανεξαρτησία. Μια επίδειξη ισχύος. Για τη Μαδρίτη και για τον κόσμο. Σαν εκείνες τις πολλές Diadas που κατέλαβαν ειρηνικά τους δρόμους της Βαρκελώνης την 11η Σεπτεμβρίου των τελευταίων έξη ετών. Ο στόχος της καταλανικής κυβέρνησης είναι να φέρει περισσότερο κόσμο να ψηφίσει σε σχέση με τη μακρο-δημοσκόπηση που έγινε πριν τρία χρόνια: την 9η Νοεμβρίου του 2014 ήταν 2,3 εκατομμύρια οι καταλανοί που συμμετείχαν (το 37% των εχόντων δικαίωμα ψήφου), το 80% των οποίων είπαν «ναι» στη δημιουργία ενός νέου κράτους. Όμως, με ποιον σκοπό; Για να δηλώσουν μονομερώς μια ανεξαρτησία που δεν αναγνωρίζει κανείς; Δύσκολο και αντιπαραγωγικό για τους ίδιους τους οπαδούς της ανεξαρτησίας. Για να έχουν μεγαλύτερη ισχύ στις διαπραγματεύσεις που θα μπορούσαν να ξεκινήσουν την επόμενη μέρα; Είναι πιθανό. Για να διατηρηθούν στην εξουσία στην πλούσια βορειοανατολική περιφέρεια της Ισπανίας (19% του ισπανικού ΑΕΠ); Υπάρχουν κάποιοι που ισχυρίζονται ότι όλα, ή σχεδόν όλα, έγιναν γι’ αυτό το λόγο από την καταλανική κυβέρνηση.
Μια άλλη ανάγνωση
Υπάρχει, όμως, ένας παράγοντας που θα μπορούσε να αλλάξει τα πράγματα και να διαφοροποιήσει την ανάγνωση της 1ης Οκτώβρη: οι αποφάσεις που θα πάρει η κυβέρνηση του Λαϊκού Κόμματος (PP) στις επόμενες μέρες. Η καταλανική κυβέρνηση στοιχημάτισε τα πάντα, ή σχεδόν τα πάντα, πάνω στη λογική δράση-αντίδραση και στην απάντηση της καταλανικής κοινωνίας στις πιθανές αδρανοποιήσεις των καταλανών πολιτικών εκ μέρους της ισπανικής κυβέρνησης ή στις επιτάξεις των ψηφοδόχων. Η 1η Οκτώβρη, σε αυτή την περίπτωση, θα μετατραπεί πάνω απ’ όλα σε μια διαδήλωση ενάντια στην κυβέρνηση του Λαϊκού Κόμματος. Υπάρχουν ήδη σημάδια που οδηγούν σ’ αυτή την κατεύθυνση, με την εφαρμογή των μέτρων που ζητήθηκαν από την ισπανική εισαγγελία, έπειτα από την ακύρωση από το Συνταγματικό Δικαστήριο του νόμου για το δημοψήφισμα αυτοδιάθεσης και του νόμου για τη νομική μεταβατικότητα και για την ίδρυση της Δημοκρατίας, που εγκρίθηκαν από την καταλανική Βουλή στις αρχές του μήνα. Για τον Ραχόι παίζονται πολλά και το έχει συνειδητοποιήσει: η υπερβολική πίεση θα ήταν ένα κραυγαλέο αυτογκόλ. Το πρόβλημα είναι ότι ο ηγέτης του Λαϊκού Κόμματος είναι ανάμεσα σε μια εμφανή αδυναμία να κάνει μια πολιτική προσφορά στους καταλανούς και στις πιέσεις των γερακιών του ίδιου του κόμματός του, που ζητούν την εφαρμογή μιας σκληρής αντίδρασης. Σε ένα βαθμό έχει δεμένα τα χέρια, όμως είναι αναμφίβολο ότι είναι ένας από τους κύριους υπεύθυνους που οδήγησαν την κατάσταση σ’ αυτό το σημείο. Τα τελευταία πέντε χρόνια δεν υπήρξε ούτε ένας ελάχιστος διάλογος και τώρα πλέον αρκετοί λένε ότι είναι πολύ αργά.
Όμως, η ευθύνη δεν ανήκει μόνο στον ισπανό πρωθυπουργό. Οι καταλανοί οπαδοί της ανεξαρτησίας, επίσης, και κυρίως η «πατριωτική» κυβέρνηση του Junts pel Sí, που ενώνει την καταλανική δεξιά και την κεντροαριστερά, έχει τις ευθύνες της. Στις περιφερειακές εκλογές του 2015 τα κόμματα υπέρ της ανεξαρτησίας συγκέντρωσαν το 47,8% των ψήφων, διότι, χάρις σε ένα νόμο που επιβραβεύει τις λιγότερο κατοικημένες περιοχές, διαθέτουν την πλειοψηφία των εδρών στη Βουλή της Βαρκελώνης. Πρόκειται για ένα σημαντικό αριθμό, αλλά όχι αρκετό για να κηρύξουν μονομερώς την ανεξαρτησία, από τη στιγμή που, εκτός των άλλων, η καταλανική κοινωνία είναι πλέον πολύ διχασμένη στο ζήτημα της ανεξαρτησίας, είναι άκρως ετερογενής και δεν είναι το μονολιθικό μπλοκ που το κίνημα ανεξαρτησίας θέλει να μας κάνει να πιστέψουμε.
Πρόταση επίλυσης
Είναι αυτό που δεν κουράζονται να επαναλαμβάνουν ο Πάμπλο Ιγκλέσιας και η Άντα Κολάου, που ζουν κάτω από τα διασταυρούμενα πυρά των οπαδών της ανεξαρτησίας και του Λαϊκού Κόμματος. Τόσο ο ηγέτης του Podemos, όσο και η δήμαρχος της Βαρκελώνης πιστεύουν ότι το Régimen del ’78, δηλαδή το ισπανικό σύστημα που γεννήθηκε από τη μετα-φρανκική μετάβαση, έφθασε στο τέλος του και ότι είναι αναγκαίο να συσταθεί ένα νέο σύστημα πάνω σε νέες βάσεις. Για το Podemos και για τη Barcelona en Comú η λύση είναι η μετατροπή της Ισπανίας σε ένα πολυεθνοτικό κράτος, στηρίζοντας για την Καταλονία ένα συμφωνημένο, νόμιμο, και με διεθνή αναγνώριση, δημοψήφισμα αυτοδιάθεσης, χωρίς τον κίνδυνο κατακερματισμού της καταλανικής κοινωνίας με επιταχύνσεις που αποδεικνύουν τη θεμελιώδη αδυναμία του κινήματος ανεξαρτησίας. Δηλαδή, υπερασπίζονται με όλες τις δυνάμεις τους το δικαίωμα απόφασης. Όχι, όμως, μόνο για το εθνικό ζήτημα, για όλα: από την υγεία μέχρι την παιδεία, από τις πολιτικές υποδοχής των μεταναστών μέχρι το περιβάλλον, από τη συμμετοχή των πολιτών μέχρι την καταπολέμηση της διαφθοράς… Και με μια βασική ιδέα που αντιτίθεται στη συζήτηση περί ανεξαρτησίας: η Ισπανία ασφαλώς και μπορεί να μεταρρυθμιστεί, υπό τον όρο ότι όλοι μαζί θα αγωνιστούν για να αλλάξουν το σύστημα, αρχίζοντας από την αφαίρεση της διακυβέρνησης από το Λαϊκό Κόμμα.
Είναι προφανώς ένας δύσκολος δρόμος, σε σχέση με την ουτοπία που θα μεταμόρφωνε την Καταλονία από τη μια μέρα στην άλλη σε Γη της Επαγγελίας. Όμως, συχνά, οι δυσκολότεροι δρόμοι είναι αυτοί που μας επιτρέπουν να οικοδομήσουμε πάνω σε γερές βάσεις ένα μέλλον, στο οποίο τον πρώτο ρόλο, τουλάχιστον για όποιον πιστεύει στις θεμελιώδεις αξίες της αριστεράς, θα πρέπει να τον έχει η κοινωνική δικαιοσύνη και όχι η εθνική ταυτότητα. Αυτή είναι η πρόκληση που έχει να αντιμετωπίσει η ισπανική και καταλανική αριστερά. Μια εξαιρετικά δύσκολη πρόκληση, πάνω απ’ όλα τις επόμενες εβδομάδες. Την 1η Οκτώβρη θα έχουμε ίσως κάποια στοιχεία παραπάνω για να καταλάβουμε τι μπορεί να συμβεί στο μέλλον.
Μετάφραση: Τόνια Τσίτσοβιτς
* Ερευνητής του Ινστιτούτου Σύγχρονης Ιστορίας του Πανεπιστημίου της Λισαβόνας και καθηγητής του Αυτόνομου Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης.
