19ο ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΕΡ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ
Ελληνικά ντοκιμαντέρ στο διαγωνιστικό
Του Στράτου Κερσανίδη
Τα 64 ελληνικά ντοκιμαντέρ που συμμετέχουν στο 19ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, το οποίο τελειώνει σήμερα, αποτελούν απαγορευτικό αριθμό για τον περιορισμένο χώρο της Εποχής. Έτσι, και με τον κίνδυνο να αδικήσουμε πολλά από όσα προβλήθηκαν, επιλέξαμε να παρουσιάσουμε τα τρία, τα οποία συμμετείχαν στο Διεθνές Διαγωνιστικό Τμήμα.
«Που είσαι Σινγκάλ;»
Ειλικρινά συγκλονίστηκα από τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζει το θέμα του ο Άγγελος Ράλλης (συν-σκηνοθεσία: Χανς Ούλριχ Γκοσλ) στην ταινία, «Που είσαι Σινγκάλ;». Ακολουθεί το δράμα των ηρώων του καταγράφοντας τη ζωή τους και αυτό που εισπράττουμε ως θεατές είναι μια ταινία μυθοπλασίας! Οι ήρωές του είναι μια οικογένεια προσφύγων από την πόλη Σινγκάλ στο Βόρειο Ιράκ, οι οποίοι ζουν σε έναν καταυλισμό στα τουρκο-ιρακινά σύνορα.
Η ISIS κατέλαβε την πόλη και απήγαγε περίπου 3.000 γυναίκες. Οι κάτοικοι της περιοχής είναι Γεζίντι, μια φυλή με τα δικά της πολιτισμικά χαρακτηριστικά. Η μία κόρη της οικογένειας Χαβίντ βρίσκεται ανάμεσα στις απαχθείσες από τους ισλαμιστές γυναίκες. Παρακολουθούμε τις προσπάθειες του πατέρα, ο οποίος είναι και το κεντρικό πρόσωπο, να πετύχει την απελευθέρωσή της. Ζει μαζί με τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας ένα διπλό δράμα, την προσφυγιά και την απαγωγή της κοπέλας. Τέλος, τον βλέπουμε να περιπλανιέται στα ερείπια της έρημης Σινγκάλ μαζί με τον εγγονό του και να εύχεται στους νεότερους μια καλύτερη ζωή κάπου αλλού.
Ο σκηνοθέτης δεν παρεμβαίνει σχεδόν καθόλου. Απλώς ακολουθεί τη δράση, την πραγματική δράση η οποία δεν είναι αποτέλεσμα σεναρίου. Δεν υπάρχουν συνεντεύξεις στο φακό, δεν υπάρχει αφηγητής. Τίποτε, μόνον αληθινοί άνθρωποι οι οποίοι βιώνουν ένα δράμα και ο φακός βρίσκεται κάπου εκεί, ως παρατηρητής, αποστασιοποιημένα και καταγράφει. Το αποτέλεσμα είναι μια ταινία η οποία έχει αρχή-μέση-τέλος, έχει αφηγηματική δομή, έχει στιγμές έντασης και αγωνίας. Διαθέτει τέτοια αμεσότητα και αλήθεια που ενώ δεν επιδιώκεται από το σκηνοθέτη, ο οποίος απλά καταγράφει, δημιουργεί δυνατά συναισθήματα. Πραγματικότητα και άνθρωποι. Η καλύτερη πρώτη ύλη για ένα εξαιρετικό ντοκιμαντέρ.
«Village Potemkin»
Βέβαια, αν στην προηγούμενη περίπτωση μιλούσαμε για αμεσότητα, στο «Village Potemkin» του Δομήνικου Ιγνατιάδη θα προσθέσουμε και το βίωμα. Γιατί δεν υπάρχει καλύτερος τρόπος για να προσεγγίσεις ένα θέμα εφόσον έχεις μαζί του μια σχέση βιωματική.
Έχουμε δει στο παρελθόν πολλά ντοκιμαντέρ τα οποία ασχολούνται με κοινωνικά θέματα και συγκεκριμένα με τα ναρκωτικά. Άλλοτε αρκετά καλά κι άλλοτε λιγότερο παρουσίαζαν συνήθως το θέμα «από καθέδρας», από την πλευρά των ειδικών, που προφανώς και η άποψή τους είναι σεβαστή, αλλά ποτέ από την πλευρά τω χρηστών.
Εδώ ο άνθρωπος ο οποίος παίρνει την κάμερα για να αφηγηθεί μια ιστορία είναι κάποιος ο οποίος έζησε μέσα στην πρέζα, ως χρήστης! Μιλά ο ίδιος μπροστά στην κάμερα, δίνει λόγο σε ανθρώπους σαν αυτόν και όλοι μαζί μας μιλούν για την εμπειρία τους, για τις αγωνίες, τα αδιέξοδα, την ηδονή, την εξάρτηση, τους φόβους.
Το βίωμα, λοιπόν, γίνεται ταινία. Ο σκηνοθέτης πηγαίνει μπροστά – πίσω στο χρόνο, κατακερματίζει την αφήγηση, είναι άμεσος, βιωματικός, αληθινός. Δεν υπάρχει κανένα στοιχείο διδακτισμού, μάλιστα, καθαρός πλέον, δεν διστάζει να πει πως η πρέζα του λείπει αλλά προτιμά τη ζωή. Γιατί, με την πρέζα «δεν φοβάσαι τίποτε, δεν φοβάσαι ούτε καν το θάνατο. Όμως την παίρνεις γιατί φοβάσαι τη ζωή».
Ο Ιγνατιάδης βέβαια, αφού βλέπει τα πράγματα από την πλευρά του χρήστη δεν παραλείπει να εξετάσει και την κοινωνική διάσταση του προβλήματος, την εκμετάλλευση του θέματος από την εξουσία, θυμίζοντας τον κ. Λοβέρδο και τις οροθετικές γυναίκες και τον κ. Γεωργιάδη που διέδιδε πως οι άνθρωποι μολύνονται με τον ιό HIV για να πάρουν το επίδομα.
Θαυμάσιο ντοκιμαντέρ, ψύχραιμο και εκπαιδευτικό (όχι διδακτικό) το οποίο δεν φοβάται την αλήθεια, δεν κρύβει τίποτε κάτω από το χαλί και εντυπωσιάζει με την ειλικρίνεια και την τόλμη του. Συγχαρητήρια στο σκηνοθέτη και τους συντελεστές της ταινίας, για όλα όσα πέτυχαν!
«The extra mile»
Υπάρχουν άνθρωποι πολλών ειδών. Κάποιοι, όμως, ξεχωρίζουν επειδή επιλέγουν να αναμετρηθούν με τα όριά τους και όχι μόνον για να αποδείξουν κάτι, αλλά και για βοηθήσουν με τον τρόπο τους άλλους ανθρώπους που το έχουν ανάγκη. Ένας τέτοιος άνθρωπος είναι ο Λευτέρης Παρασκευάς, το πρόσωπο γύρω από το οποίο κινείται το ντοκιμαντέρ «The extra mile», της Βικτωρίας Βελλοπούλου.
Ο Λευτέρης είναι υπερ-αθλητής, αγώνισμά του είναι το τρίαθλο. Στην προκειμένη περίπτωση θα τρέξει 140 χιλιόμετρα από το Λονδίνο ως το Ντόβερ, από εκεί θα κολυμπήσει τα 39 χιλιόμετρα της Μάγχης και στη συνέχεια με το ποδήλατο θα κάνει τα υπόλοιπα 296 χιλιόμετρα μέχρι το Παρίσι. Στόχος να ευαισθητοποιήσει το κοινό και να βοηθήσει οικονομικά ανθρώπους με κινητικά προβλήματα.
Μέσα από το ντοκιμαντέρ της Βελλοπούλου γνωρίζουμε έναν άνθρωπο συγκροτημένο, σεμνό και ευαίσθητο. Και νομίζω πως αυτός είναι και ο σκοπός της σκηνοθέτιδας. Να γνωρίζουμε τον άνθρωπο μέσα από την προσπάθεια του και όχι το αθλητικό γεγονός αυτό καθ’ αυτό.
Η ταινία κυλά ευχάριστα, οι θεατές «συμμετέχουν» στην υπερπροσπάθεια του Λευτέρη, συμπάσχουν μαζί του. Κι αυτό σημαίνει πως η Βικτωρία Βελλοπούλου, τα κατάφερε.
•
ΟΙ ΝΕΕΣ ΤΑΙΝΙΕΣ
«Καταπληκτικές γυναίκες» (20the century women) του Κάιλ Μιλς: Σάντα Μπάρμπαρα των ΗΠΑ, 1979. Η 55χρονη Ντοροθέα είναι μια χωρισμένη γυναίκα η οποία μεγαλώνει τον έφηβο γιο της, Τζέιμι. Ο τελευταίος κάνει παρέα με τη νεαρή Τζούλι, μια απελευθερωμένη κοπέλα, η οποία βρίσκει στο πρόσωπό του τη στοργή και την αφοσίωση, αλλά τίποτε περισσότερο αφού του υπενθυμίζει συνεχώς το «όχι σεξ, μόνο φίλοι». Στο σπίτι νοικιάζει δωμάτιο η Άμπι, μια πανκ καλλιτέχνιδα η οποία έχει τα δικά της προβλήματα αλλά έχει πολύ καλές σχέσεις με την οικογένεια στην οποία φιλοξενείται. Η Ντοροθέα, για να αντιμετωπίσει την εφηβική ορμή του γιου της, ζητά από τις άλλες δύο γυναίκες να την βοηθήσουν. Αρκετά ενδιαφέρουσα ταινία, που μεταφέρει όλο το κλίμα της εποχής, τις σκέψεις, τις αντιδράσεις και τις αντιλήψεις των ανθρώπων από διαφορετικές γενιές και το ελευθεριακό πνεύμα που επικρατούσε. Τα μεγάλα ατού της ταινίας είναι οι διάλογοι και οι ερμηνείες.
«Βερολίνο, αντίο» (Tschick) του Φατίχ Ακίν: Ο Μάικ Κλίγκενμπεργκ μεγαλώνει στο Βερολίνο. Είναι παιδί πλούσιας αλλά δυσλειτουργικής οικογένειας. Είναι καλοκαίρι, η μητέρα του πηγαίνει για αποτοξίνωση, ενώ ο πατέρας του πηγαίνει για επαγγελματικό, δήθεν, ταξίδι με τη γραμματέα του. Ενώ ο Μάικ πλήττει στο πλούσιο σπίτι του εμφανίζεται ο Τσικ, ο ρώσος συμμαθητής του. Ο Τσικ έρχεται με ένα κλεμμένο αυτοκίνητο και πείθει τον Μάικ να ξεκινήσουν για ένα ταξίδι. Τα δύο παιδιά ξεκινούν χωρίς να έχουν κάτι συγκεκριμένο στο μυαλό τους, εκτός από την αγάπη για την περιπέτεια και την ελευθερία. Το μεγάλο και γεμάτο απρόοπτα ταξίδι αρχίζει. Είναι ταξίδι γεμάτο απρόοπτα, χιούμορ και πολύ κέφι.
«Park» της Σοφίας Εξάρχου: Ο Δημήτρης είναι κοντά στα 17 και ζει κάπου κοντά στην εθνική οδό. Καθημερινά συναντιέται με τους φίλους του στις εγκαταλειμμένες εγκαταστάσεις του Ολυμπιακού χωριού, όπου περιφέρονται, παίζουν, παλεύουν. Θέλοντας να ξεφύγει από την καθημερινή μιζέρια, επισκέπτεται μαζί με την Άννα, ένα από τα κορίτσια της παρέας, διάφορα παραλιακά ξενοδοχεία, επιθυμώντας να ζήσουν όπως οι άλλοι άνθρωποι. Η ταινία μιλά για εκείνο το κομμάτι της νεολαίας που βιώνει τον ταξικό διαχωρισμό ο οποίος έγινε πιο έντονος με την οικονομική κρίση. Για τους νέους που εκτονώνουν την ενέργειά τους άσκοπα χωρίς να βλέπουν ελπίδα στο μέλλον τους.
«Η συνομωσία της σκιάς» (La mecanique de l’ ombre) του Τομά Κρουιτόφ: Ο Ντιβάλ είναι άνεργος όταν κάποιος μυστηριώδης άνδρας του προσφέρει δουλειά. Να απομαγνητοφωνεί συνομιλίες από κοριό. Ξαφνικά βρίσκεται μπλεγμένος σε μια πολιτική συνωμοσία.
«Κονγκ: Η νήσος του κρανίου» (Kong: The skull island) του Τζόρνταν Βογκτ Ρόμπερτς: Μια ομάδα εξερευνητών φτάνει σε ένα αχαρτογράφητο νησί. Εκεί όμως ζει ο τρομερός Κινγκ Κονγκ.
«Ουτοπία» του Νίκου Κουρού: Μια μικρή πόλη ελέγχεται οικονομικά από τον διεφθαρμένο ιδιοκτήτη της τράπεζας, εξαθλιώνοντας τους κατοίκους της. Σύγχρονη βουβή ταινία.
Σινεφίλ
