«ΜΗΔΕΙΑ»
Καταβύθιση στο μύθο
Του Στράτου Κερσανίδη
Οταν μιλάμε για το εμφύλιο μίσος, ως αποτέλεσμα οποιασδήποτε μορφής χωρισμού, συμφωνούμε πως πρόκειται για μίσος πολύ δυνατό, δυνατότερο ακόμη και από εκείνο που υπάρχει ανάμεσα σε εχθρούς. Ο Ευριπίδης στη «Μήδεια» ένα τέτοιο μίσος εξιστορεί. Το μίσος της Μήδειας, γυναίκας του Ιάσονα, η οποία φθάνει στο σημείο να σκοτώσει τα ίδια της τα παιδιά για να εκδικηθεί τον άνδρα της, ο οποίος την παράτησε για μια άλλη γυναίκα. «Δεν υπάρχει οργή πιο φοβερή και αθεράπευτη από αυτή που γεννιέται ανάμεσα σε ανθρώπους που έχουν αγαπηθεί», λέει ο Ευριπίδης. Ο Νίκος Γραμματικός αποφασίζει να αναμετρηθεί με την εμβληματική τραγωδία του ποιητή χρησιμοποιώντας τη δική του τέχνη, τον κινηματογράφο. Η ταινία του «Μήδεια, Κρείσσων των εμών βουλευμάτων» δεν είναι μια κινηματογραφική μεταφορά του αρχαίου μύθου. Είναι κάτι πολύ περισσότερο. Είναι μια καταβύθιση μέσα στο μύθο, μια εξερεύνηση των ίδιων των ηρώων και μια προσπάθεια εξήγησης των πράξεών τους.
Εάν υπάρχει κάποιος κεντρικός πυρήνας στην αφηγηματική δομή της ταινίας, θα μπορούσαμε να πούμε πως είναι η απόφαση να ανέβει μια παράσταση του έργου. Αυτό όμως δεν είναι παρά ένα σημείο στην οικοδόμημα το οποίο εάν το δούμε συνολικά μοιάζει να αποτελείται από πολλούς ομόκεντρους κύκλους. Ο ένας έχει στο επίκεντρό του τον Ιάσονα, ο άλλος το σκηνοθέτη ο οποίος αναμετριέται με τα φαντάσματά του, ο τρίτος τους ηθοποιούς που κάνουν πρόβες, ο τέταρτος το μεταφραστή του έργου και τη δική του σχέση με τον Ευριπίδη, ένας πέμπτος οι άνθρωποι οι οποίοι μιλούν για τη Μήδεια. Κύκλοι εφαπτόμενου, που τέμνονται ή που αλληλοσυμπληρώνονται.
Ενώ δίνεται η εντύπωση ενός δαιδαλώδους σεναρίου, στρυφνού και δυσνόητου, συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Όλο το εγχείρημα διαθέτει ροή και μια τέτοια σκηνοθετική αφήγηση η οποία δεν αφήνει κενά και με το ρυθμό οι ψηφίδες ενώνονται, η τραγωδία αποκτά τη διάστασή της στο σύγχρονο κόσμο, στη σύγχρονη καθημερινότητά μας, κοινωνική και προσωπική.
Δεν ξέρω σε ποιο είδος κατατάσσεται η ταινία. Θα μπορούσα ίσως να πως πως είναι δραματοποιημένο ντοκιμαντέρ αλλά, χωρίς να υποτιμώ αυτό το είδος, θεωρώ πως είναι κάτι άλλο. Θα έλεγα πως είναι μια λεπτομερής ανάλυση της τραγωδίας του Ευριπίδη. Μια ενδελεχής ανάλυση των χαρακτήρων και των πράξεών τους. Μια ανάλυση επίπονη, με κινηματογραφική ματιά αλλά επιστημονική προσέγγιση. Πόσες επιστήμες αλήθεια συνωθούνται γύρω από τη «Μήδεια»; Φιλοσοφία, ψυχανάλυση, φιλολογία, αρχαιολογία, κοινωνιολογία, ιστορία. Και έρχεται ένας τολμηρός σκηνοθέτης του σινεμά, να αναπλάσει, να αναλύσει, να προβληματιστεί και να αναζητήσει τη σχέση του με τη Μήδεια, χρησιμοποιώντας τα δικά του εργαλεία.
Ο Νίκος Γραμματικός εμπνεύστηκε, όπως αναγράφεται, από τον Αλ Πατσίνο και την καταπληκτική ταινία «Αναζητώντας το Ριχάρδο», που σκηνοθέτησε το 1996. Εδώ θέλω να σημειώσω πως ο έλληνας σκηνοθέτης εμπνεύστηκε αλλά δεν αντέγραψε. Αντίθετα, η ταινία του στέκεται αυθύπαρκτη, δεν ετεροκαθορίζεται. Είναι μια ταινία η οποία με βύθισε μέσα στα μεγάλα ερωτήματα του Ευριπίδη για τη φιλοδοξία, την αγάπη, τη ζήλια, το μίσος, τον πόνο, τη εξουσία, το πάθος, την εκδίκηση, την τιμή. Στο τέλος με άφησε με τη θλιβερή αλήθεια, πως «μερικά πράγματα ξεπερνούν τη θέλησή μας», όπως αναφέρει και ο τίτλος της ταινίας (κρείσσων των εμών βουλευμάτων).
strakersan@gmail.com
kersanidis.wordpress.com
CAPTAIN FANTASTIC
Όταν η αμφισβήτηση γίνεται εμμονή
Ο γνωστός αμερικανός διανοητής, Νόαμ Τσόμσκι, αποτελεί σημείο αναφοράς για τους οπαδούς της ελευθεριακής αριστεράς ανά τον κόσμο. Ο Τσόμσκι γεννήθηκε στις 7 Δεκεμβρίου 1928 και η ημερομηνία γέννησής του θα μπορούσε, για κάποιους, να είναι μέρα γιορτής! Η ταινία «Captain Fantastic» του Ματ Ρος δεν είναι μια ταινία για τον Τσόμσκι. Είναι όμως για μια οικογένεια η οποία τον θεωρεί ως μία πολύ σημαντική προσωπικότητα, ώστε η μέρα των γενεθλίων του να γιορτάζεται κάθε χρόνο., αντί των Χριστουγέννων, επειδή πρόκειται για πραγματική γέννηση και όχι φανταστική!
Ο Μπεν ζει με τα έξι παιδιά του σε ένα δάσος. Έχουν επιλέξει, μαζί με τη γυναίκα του, να ζήσουν εκεί, μακριά από τον καταναλωτικό, καπιταλιστικό τρόπο ζωής, με αρχές τη φυσική ζωή, την ισότητα, την αλληλεγγύη. Ίσως, η οικογενειακή τους κοινότητα και ο τρόπος ζωής που έχουν επιλέξει να είναι κάτι μοναδικό στον κόσμο. Όμως η γυναίκα του Μπεν θα αρρωστήσει, θα νοσηλευτεί και θα πεθάνει και έτσι αυτός και τα παιδιά πρέπει να φροντίσουν για την κηδεία. Όμως η επαφή των παιδιών με τον έξω κόσμο θα αναδείξει μια σειρά από προβλήματα. Επιπλέον, ο Μπεν θα συγκρουστεί με τον πεθερό του σχετικά με τον τρόπο ταφής της γυναίκας του αλλά και με την ανατροφή των παιδιών.
Η ανεξάρτητη αυτή παραγωγή προβλήθηκε στο Φεστιβάλ των Κανών και δημιούργησε πολύ θετικές εντυπώσεις. Ο σκηνοθέτης αρχικά δημιουργεί μια θετική εικόνα για τον τρόπο ζωής της οικογένειας και τις αρχές με τις οποίες μεγαλώνει ο Μπεν τα παιδιά του. Χρησιμοποιώντας την «αριστερή» πολιτική τοποθέτηση του Μπεν ασκεί κριτική στο αμερικανικό πολιτικό σύστημα, αμφισβητεί το σύστημα της νεοφιλελεύθερης οικονομίας, τον καταναλωτισμό και την καταστροφή του περιβάλλοντος. Στη συνέχεια όμως έρχεται η ώρα να ασκήσει κριτική στις εμμονές οι οποίες θέλουν τους αμφισβητίες, καθαρούς, άσπιλους κι αμόλυντους να ζουν στο δικό τους μικρόκοσμο μακριά από την αληθινή ζωή. Γιατί, όποιος αμφισβητεί και θέλει να ανατρέψει οφείλει να βρίσκεται εκεί όπου δίνεται η μάχη, εντός του πεδίου της πραγματικότητας και όχι του φαντασιακού.
Βέβαια, ο σκηνοθέτης δεν καταδικάζει τον ήρωά του, αναδεικνύει τις καλές του προθέσεις αλλά και τις αρχές του. Έτσι, όταν θα χρειαστεί, τα παιδιά του ενώ θέλουν να ζήσουν στον πραγματικό κόσμο, δεν τον εγκαταλείπουν μόνο, αλλά τον βοηθούν να πετύχει αυτό που θέλει. Αυτό είναι εντέλει το συμπέρασμα: όλοι μαζί, συλλογικά αμφισβητούμε και αντιμετωπίσουμε με επιτυχία την πραγματικότητα. Πολύ καλή ταινία με έναν εκπληκτικό Βίγκο Μόρτενσεν στον πρωταγωνιστικό ρόλο.
Στρα.Κερ.
ΟΙ ΝΕΕΣ ΤΑΙΝΙΕΣ
Προβάλλονται επίσης οι ταινίες:
«Μπαμπάς» (Babai) του Βίσαρ Μορίνα: Ο Γκεζίμ και ο 10χρονος Νορί, ο γιος του, ζουν πουλώντας τσιγάρα. Ο Γκεζίμ θέλει να γλυτώσει από το παρελθόν που τον κυνηγά και να φτιάξει μια νέα καλύτερη ζωή. Έτσι αποφασίζει να εγκαταλείψει το Κοσσυφοπέδιο με προορισμό τη Γερμανία. Ο Νορί δεν τον αφήνει να φύγει και όταν μετά από ένα ατύχημα θα μπει στο νοσοκομείο, ο πατέρας του θα βρει ευκαιρία να φύγει. Όμως ο Νορί δεν το βάζει κάτω και ξεκινά μόνος για τη Γερμανία να βρει τον πατέρα του και να του ζητήσει το λόγο για όλα. Συγκλονιστική ταινία η οποία τιμήθηκε με το βραβείο σκηνοθεσίας στο Φεστιβάλ του Κάρλοβι Βάρι, το 2015.
«Ο χορευτής» (Dancer) του Στίβεν Κάντορ: Ντοκιμαντέρ για τη ζωή του διάσημου χορευτή Σεργκέι Πολούνιν, ο οποίος στο απόγειο της δόξας του εγκατέλειψε και επανήλθε αργότερα.
«Gimme danger» του Τζιμ Τζάρμους: Ντοκιμαντέρ με θέμα την ιστορία του θρυλικού ροκ συγκροτήματος «The Stooges».
«Σύμμαχοι» (Allied) του Ρόμπερτ Ζεμέκις: 1942, ο κατάσκοπος Μαξ Βέιταμν και η συνάδελφός του Μαριάν Μποσεζούρ αναλαμβάνουν μια σημαντική αποστολή. Κατά τη διάρκειά της ερωτεύονται, παντρεύονται αλλά η καχυποψία έχει εγκατασταθεί ανάμεσά τους.
«Άμεση αποβίβαση» (Debarquement immediate!) του Φιλίπ ντε Σαβερόν: Ο Χοσέ μεταφέρει έναν κρατούμενο τον Ακίμ. Ο τελευταίος αντιλαμβάνεται πως κατηγορείται, αδίκως, για τρομοκρατία και μεταφέρεται πίσω στην Καμπούλ. Όταν το αεροπλάνο προσγειώνεται στη Μάλτα, ο Ακίμ το σκάει και ο Χοσέ τον κυνηγά. Κωμωδία καταδίωξης.
«Σφαγείο» (Abattoire) Η Τζούλια βλέπει τη ζωή της να ανατρέπεται όταν δολοφονείται η οικογένειά της. Αποφασίσει να ανακαλύψει τι έχει γίνει αλλά θα βρεθεί μπλεγμένη σε μια μυστηριώδη και εξωπραγματική ιστορία. Θρίλερ τρόμου.
«Τρεχάτε ποδαράκια μου» (Ozzy) του Αλμπέρτο Ροντρίγκεζ: Ο Όζι, ένα καλόκαρδο Μπιγκλ, είναι ο ήρωας αυτής της ταινίας κινουμένων.
«Το παιχνίδι των χαμένων βαλανιδιών» (Get squirrely) του Ρος Βενοκούρ: Ο σκίουρος Φράνκι φεύγει από το ζωολογικό κήπο. Μαθαίνει πως το δάσος που μεγάλωσε κινδυνεύει και αποφασίζει να το σώσει.
Σινεφίλ
