Να παραμείνουμε πιστοί στη διεθνιστική μας δέσμευση
Τη συνέντευξη πήρε
ο Δημήτρης Γκιβίσης
Έχεις υπογράψει το κάλεσμα για το Ευρωπαϊκό Φόρουμ Προοδευτικών Δυνάμεων στην Ευρώπη, που θα γίνει στην Μασσαλία 10 – 11 Νοεμβρίου. Για ποιους λόγους το έκανες;
Υπέγραψα προς υποστήριξη μιας πρωτοβουλίας πολιτών για την επανέναρξη του αγώνα για μια Ευρώπη της ειρήνης και της αλληλεγγύης. Αυτή τη στιγμή, η κατάσταση είναι ζοφερή για τους περισσότερους ευρωπαίους, που βιώνουν τη μαζική φτώχεια και την ανεργία, το φόβο για το μέλλον των παιδιών τους, την καταστροφή του περιβάλλοντος και τη σταθερή άνοδο των ρατσιστικών, εθνικιστικών και λαϊκιστικών δυνάμεων σε ολόκληρη την Ευρώπη. Η ευρωζώνη (κυρίως η Γερμανία και σε μικρότερο βαθμό η Γαλλία) έχει επιβάλει στους Έλληνες μια απίστευτα σκληρή, άδικη και περιττή τιμωρία, για να δημιουργήσει ένα οικονομικό παράδειγμα: ότι όποιος παραβιάζει τους κανόνες λιτότητας στην ευρωζώνη θα τιμωρηθεί αυστηρά. Με αυτό το πνεύμα είναι δύσκολο να μην απελπιστεί κανείς για την Ευρωπαϊκή Ενωση. Κανένας προοδευτικός άνθρωπος δεν μπορεί να υποστηρίξει κάτι διαφορετικό, πόσο μάλλον αυτή η ΕΕ, που δεν έχει φέρει την ευημερία στους πολίτες της. Όμως, καθώς η κρίση βαθαίνει, αντιμετωπίζουμε δύο καταστροφικές επιλογές: αφενός, έχουμε τους ευρωκράτες και τους αρχηγούς των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων που θέλουν να συνεχίσουν να εφαρμόζουν αυτές τις αποτυχημένες και επιβλαβείς πολιτικές λιτότητας. Από την άλλη, υπάρχει ένα είδος νεφελώδους δικτύου που συγκεντρώνει τους αριστερούς εθνικιστές (ή «κυριαρχικούς» όπως τους ονομάζουμε στη Γαλλία, που υποστηρίζουν δηλαδή την εθνική κυριαρχία) και τους δεξιούς ή ακροδεξιούς εθνικιστές. Αυτοί οι νέοι ευρωσκεπτικιστές θέλουν την έξοδο από την Ευρώπη με κάθε κόστος. Στο Ηνωμένο Βασίλειο τους είδαμε να ανεβαίνουν στο βαγόνι του Brexit, που ενεργοποιήθηκε από νεοφιλελεύθερες και ξενοφοβικές δυνάμεις. Η άποψή μου είναι ότι καθεμία από αυτές τις προοπτικές είναι αρνητική και οπισθοδρομική. Οι προοδευτικοί και οι αριστεροί, ρεφορμιστές και επαναστάτες, πρέπει να παραμείνουν πιστοί στη διεθνιστική δέσμευσή τους και να αγωνιστούν μέσα στην ΕΕ, για να οικοδομήσουν μια Ευρώπη στην υπηρεσία και προς όφελος των ανθρώπων. Αυτή είναι η έννοια της συγκεκριμένης πρωτοβουλίας των ευρωπαίων πολιτών.
Πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί η τάση επανεθνικοποίησης της πολιτικής που παρατηρούμε τα τελευταία χρόνια;
Σύμφωνα με κάποιες πολιτικές οπτικές, η επανεθνικοποίηση της πολιτικής στην ΕΕ αρχίζει με έναν αυξανόμενο αριθμό από αποχωρήσεις στα κράτη – μέλη. Όμως, μια μεγαλύτερη απειλή είναι η αποδόμηση του ευρωπαϊκού δικαίου, μια νεότερη τάση με την οποία, σταδιακά, ορισμένα κράτη – μέλη αποφασίζουν να μην ακολουθήσουν πια την κοινοτική νομοθεσία, σχετικά με το άσυλο, τα ανθρώπινα δικαιώματα ή τα εργασιακά δικαιώματα. Αν αυτό συνεχιστεί, ολόκληρο το σχέδιο της ΕΕ θα διαλυθεί σίγουρα. Αυτό είναι πολύ πιο σοβαρό από το να παρακολουθούμε την έξοδο ενός κράτους – μέλους όπως το Ηνωμένο Βασίλειο ή μια ΕΕ όπου κάποια μέλη θα αποφάσιζαν να προχωρήσουν σε ενσωμάτωση σε κάποιες περιοχές. Αυτή είναι η συνέπεια μιας Ευρώπης που δεν βασίζεται σε αρχές και στόχους αλληλεγγύης, αλλά προωθεί τον ανταγωνισμό μεταξύ των κρατών μελών, το κοινωνικό ντάμπινγκ, και τον εγωισμό. Πρέπει να ανταποκριθούμε στις απειλές αυτές, αναδεικνύοντας εκείνες τις πολιτικές που τονίζουν τη σημασία της αλληλεγγύης σε σημαντικούς τομείς, όπως οι μεταφορές, η φορολογία, η απασχόληση, η εκπαίδευση, η εργασία και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Ο αγώνας για αλληλεγγύη πρέπει να γίνει προτεραιότητα για τα αριστερά κόμματα σε ολόκληρη την Ευρώπη. Αν δεν δώσουν αυτόν τον αγώνα θα εξαφανιστούν.
Μέρκελ και Μακρόν στην ίδια γραμμή
Τι περιμένεις από τη νέα γερμανική κυβέρνηση;
Δεν περιμένω τίποτα από αυτή τη γερμανική κυβέρνηση. Και διευκρινίζω τη «γερμανική κυβέρνηση», όχι τους γερμανούς ή ακόμα και τη Γερμανία, καθώς ορισμένοι λαϊκιστές σε όλη την Ευρώπη θα ήθελαν να πιστέψουμε ότι το πρόβλημα βρίσκεται στους γερμανούς γενικά. Το πρόβλημα δεν αφορά τους ανθρώπους αλλά τις κυβερνήσεις. Στην πραγματικότητα, περιμένω περίπου τα ίδια από την Μέρκελ ως καγκελάριο. Παρεμπιπτόντως, ήταν πολύ πιο προοδευτική και ανθρώπινη από τον αποκαλούμενο σοσιαλιστή Ολάντ στην αιχμή της κρίσης των προσφύγων. Όσον αφορά το οικονομικό της ιστορικό είναι τρομακτικό: οι γερμανοί εργαζόμενοι έχουν γίνει φτωχότεροι και σήμερα έχουν πολύ λιγότερη κοινωνική προστασία από ό,τι πριν από είκοσι χρόνια. Η γερμανική σοσιαλδημοκρατία, η οποία είναι συνυπεύθυνη για αυτές τις νεοφιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις στη συγκυβέρνηση με την Μέρκελ, και πριν στην κυβέρνηση Σρέντερ, βρίσκεται σε απορρύθμιση. Κυριολεκτικά καταστρέφεται, όπως οι γάλλοι σοσιαλιστές, οι οποίοι, σε γενικές γραμμές, ακολούθησαν την ίδια πορεία των νεοφιλελεύθερων μεταρρυθμίσεων όταν βρίσκονταν στην εξουσία. Η Μέρκελ δεν θα αλλάξει την τρέχουσα κατάσταση στην ΕΕ επειδή οι κανόνες της ευρωζώνης λειτουργούν πλήρως υπέρ των γερμανικών οικονομικών συμφερόντων. Μόνο ένας συνασπισμός προοδευτικών κυβερνήσεων θα μπορούσε να αντιταχθεί στην Μέρκελ. Αλλά τώρα είμαστε μακριά από αυτή την κατάσταση. Ο Μακρόν συμφωνεί πλήρως με τις οικονομικές πολιτικές της γερμανίδας καγκελαρίου. Ήδη έχει αρχίσει να εφαρμόζει το ίδιο είδος μεταρρυθμίσεων στη Γαλλία.
Πώς βλέπεις το σχέδιο του Μακρόν για την Ευρώπη; Πώς κρίνεις την εσωτερική του πολιτική;
Τον είδα να κάνει μια εύγλωττη ομιλία στον Παρθενώνα και μετά στη Σορβόνη. Ήταν εντυπωσιακός και ακούστηκε ως αρκετά προοδευτικός. Μίλησε για αλληλεγγύη μεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών, για ευκαιρίες απασχόλησης και υποστήριξε ότι η υποδοχή των προσφύγων είναι μια ηθική επιταγή. Όλα ακούστηκαν ωραία, αλλά αυτά είναι τα λόγια που φοβάμαι. Στο εσωτερικό ο Μακρόν κάνει ακριβώς το αντίθετο από αυτό που έχει διακηρύξει στην Ευρώπη: είναι πρόθυμος να προωθήσει μια πολύ αμφιλεγόμενη μεταρρύθμιση του κώδικα εργασίας, η οποία θα αποσυναρμολογήσει περαιτέρω τα δικαιώματα και την προστασία των εργαζομένων. Παράλληλα, η γαλλική αστυνομία, στο Καλαί και αλλού, παραμένει ιδιαίτερα σκληρή και απάνθρωπη σε ό,τι αφορά τους μετανάστες και τους πρόσφυγες. Εν ολίγοις, δεν νομίζω ότι η στάση του είναι ειλικρινής. Στις εκλογές είπε ότι δεν είναι ούτε αριστερός ούτε δεξιός. Οι πολιτικές του όμως δείχνουν σαφώς ότι δεν ανήκει στην Αριστερά.
Το μέλλον της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας
Τα τελευταία χρόνια η ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία βρίσκεται στη σοβαρότερη κρίση της μετά τον πόλεμο. Πώς βλέπεις το μέλλον της;
Η ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία έχει συρρικνωθεί τα τελευταία σαράντα περίπου χρόνια. Πρόκειται για μια σταθερή εκλογική κάμψη, η οποία σταμάτησε με κάποιες επιτυχίες όπως του ΠΑΣΟΚ, του PSOE και του γαλλικού Σοσιαλιστικού Κόμματος στη δεκαετία του ’80, των Εργατικών στη δεκαετία του ’90 κ.λπ. Αλλά συνολικά, αυτή η οικογένεια κομμάτων βρίσκεται σε κρίση. Αυτό έγινε επειδή οι ψηφοφόροι συνειδητοποίησαν ότι η σοσιαλδημοκρατία, η οποία υιοθέτησε σε μεγάλο βαθμό τις νεοφιλελεύθερες πολιτικές των συντηρητικών και των νεοφιλελεύθερων, δεν είναι πλέον μια προστατευτική δύναμη για τους εργαζόμενους. Ως εκ τούτου, θεωρείται όλο και περισσότερο συντηρητική και άχρηστη από την άποψη της διασφάλισης στους εργαζομένους καλύτερων συνθηκών εργασίας και συνθηκών διαβίωσης. Αυτό είναι, κατά την άποψή μου, και το κύριο δίδαγμα της πρόσφατης κατάρρευσης των γάλλων σοσιαλιστών μετά από πέντε χρόνια πολιτικών λιτότητας. Σήμερα οι άνθρωποι λένε «αρκετά με αυτήν την πολιτική» και στη Γαλλία οι περισσότεροι παραδοσιακοί σοσιαλιστές ψηφοφόροι έχουν στραφεί στον Μελανσόν, που ακούγεται αποφασισμένος και μιλάει όπως ένας ντεμοντέ αριστερός σοσιαλδημοκράτης! Εάν η σοσιαλδημοκρατία δεν ξαναβρεί τις ρίζες της υπέρ της αλληλεγγύης και της ισότητας, θα εξαφανιστεί οριστικά από το πολιτικό τοπίο. Όταν ακούω τους ηγέτες των σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων σε ολόκληρη την Ευρώπη, αισθάνομαι ότι ακόμα δεν έχουν καταλάβει το αυτονόητο: ότι δεν χρειάζεται να μετακινηθούν περισσότερο προς τα δεξιά, αλλά το αντίθετο. Στη Βρετανία αυτό το έχει κάνει με επιτυχία ο Κόρμπιν, για αυτό και έχει ενεργοποιήσει το παραδοσιακό εκλογικό σώμα του Εργατικού Κόμματος, και ειδικά τους νέους. Σε διαφορετικές περιστάσεις, οι πορτογάλοι σοσιαλιστές αντιστάθηκαν σε μεγάλο βαθμό στις πολιτικές λιτότητας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, και με την υποστήριξη της ριζοσπαστικής Αριστεράς (ΚΚ και Μπλόκο), είναι μια δημοφιλής και μάλλον επιτυχημένη κυβέρνηση. Εκτός από μερικές εξαιρέσεις, δεν είμαι αισιόδοξος όσον αφορά το μέλλον της σοσιαλδημοκρατίας γενικά.
Η γαλλική Αριστερά
Θα ήθελα να μιλήσουμε και για τη γαλλική Αριστερά μέσα στο νέο πολιτικό τοπίο που διαμορφώθηκε μετά τις εκλογές.
Το Σοσιαλιστικό Κόμμα βρίσκεται σε βαθιά κρίση. Δεν είναι βέβαιο εάν μπορεί να ανακάμψει μετά από τέτοιες καταστροφικές εκλογικές ήττες. Τα μέλη του το εγκαταλείπουν μαζικά και οι ψηφοφόροι του το έχουν εγκαταλείψει σε μεγάλο βαθμό είτε για τον Μακρόν είτε για τον Μελανσόν. Δεν έχει κανέναν αξιόπιστο ηγέτη και κανένα γνωστό ή δημοφιλές πρόσωπο που θα μπορο��σε να αναδειχτεί στην ηγεσία του. Όσοι παραμένουν υποστηρίζουν φανατικά ότι αυτά που έκανε ο Ολάντ ήταν μια επιτυχία. Δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι πολλοί υποστηρικτές των σοσιαλιστών κατευθύνονται τώρα προς τον Μελανσόν, που είναι ένας πολύ σκληρός επικριτής του Ολάντ και του Μακρόν. Ο Μελανσόν είναι ένας αριστερός σοσιαλδημοκράτης και έχει ένα ισχυρό πρόγραμμα για την κοινωνία και το περιβάλλον. Το πρόβλημα όμως με αυτόν είναι ότι αναπτύσσει μια πολύ εξατομικευμένη άποψη της εξουσίας και δίνει ένα σήμα αριστερού λαϊκισμού που ταιριάζει με τις αυταρχικές του τάσεις και χρησιμεύει για να γίνει η νέα ηγεμονική δύναμη στην Αριστερά. Αν και είναι η μόνη ενεργός δύναμη στην Αριστερά αυτή τη στιγμή, έχει κάνει ήδη πολλούς εχθρούς σε άλλα αριστερά κόμματα και στα συνδικάτα. Όσο για τον Αμόν, άφησε το Σοσιαλιστικό Κόμμα μετά τις εκλογές και έχει ξεκινήσει μια νέα κίνηση. Παρόλο που σήμερα είναι απομονωμένος, θα μπορούσε να είναι το σωστό πρόσωπο για να συσπειρώσει τους απογοητευμένους σοσιαλιστές και οικολόγους ψηφοφόρους, καθώς και εκείνους τους αριστερούς που δεν τους αρέσει πολύ η προσωπική αντίληψη του Μελανσόν για την εξουσία.
* Ο Φ. Μαρλιέρ διδάσκει Πολιτικές Επιστήμες στο University College του Λονδίνου, με ειδίκευση στην ευρωπαϊκή και γαλλική πολιτική.
