Υπάρχουν τα δεδομένα, αν εργαστούμε με σχέδιο
Από τα στοιχεία είμαστε αισιόδοξοι ότι θα πετύχουμε τους στόχους που έχουμε θέσει
τη συνέντευξη πήρε
ο Παύλος Κλαυδιανός
Να δούμε πρώτα το τοπίο μετά τις συναντήσεις στις ΗΠΑ; Εννοώ και με την ηγεσία του ΔΝΤ και των ΗΠΑ.
Νομίζω ότι επιβεβαιώνεται ο αναβαθμισμένος ρόλος της Ελλάδας στην περιοχή, αλλά και στο διεθνές περιβάλλον. Το προσεχές διάστημα θα φανούν τα αποτελέσματα των συνομιλιών και θα πάρουν σάρκα και οστά οι συμφωνίες. Το μήνυμα, βέβαια, από την πλευρά των Αμερικανών δόθηκε ότι πλέον η Ελλάδα είναι ένας αξιόπιστος επενδυτικός προορισμός όπου μπορείς να εστιάσεις πάνω σ’ αυτόν. Είναι πάρα πολύ σημαντικό για μας διότι για να φύγουμε από την κατάσταση όπου βρισκόμαστε χρειάζονται επενδύσεις, με όρους φυσικά και κριτήρια, προκειμένου να δημιουργηθούν θέσεις απασχόλησης και να ξεφύγουμε οριστικά από την κρίση που κτύπησε την Ελλάδα εδώ και μια δεκαετία πια.
Οι προοπτικές από τη συνάντηση
Πάντα, όμως, λέγονταν πλούσιες κουβέντες σε ανάλογες συναντήσεις, αλλά οι υλοποιήσεις ήταν πολύ λιγότερες. Τι σε κάνει τώρα να πιστεύεις ότι αυτό δεν θα επαναληφθεί;
Μην υποτιμάμε το συμβολικό. Και από την πλευρά των ΗΠΑ αποδόθηκε μεγάλη σημασία στη συνάντηση του πρωθυπουργού με τον πρόεδρό Τραμπ (είναι αναβαθμισμένη). Οι ΗΠΑ, οι αμερικανικές εταιρείες έχουν παρουσία στην Ελλάδα. Κατά την έξοδο στις αγορές, τρεις από τις τράπεζες που πήραν μέρος ήταν αμερικανικές. Άρα ξέρουν την ελληνική κατάσταση, την ελληνική οικονομία, τη μελετούν και σε μάκρο αλλά και σε μικροοικονομικό επίπεδο. Ξέρουν, πχ, εταιρείες, τις ελέγχουν, μελετούν, κάνουν αναλύσεις, reports κ.τ.λ. Εκείνο το οποίο έχει αλλάξει σε σύγκριση με τα τελευταία χρόνια είναι η συμμετοχή της ελληνικής κοινότητας. Έχουμε το παράδειγμα του Κάλαμος, ο οποίος όσον αφορά τη διαχείριση κεφαλαίων στα αμερικανικά πράγματα είναι πολύ γνωστός και πολύ πετυχημένος, έχει προχωρήσει στην αγορά της Εθνικής Ασφαλιστικής. Άρα, έχει αποτυπωθεί εμπράκτως το ενδιαφέρον του για την Ελλάδα και αυτό μπορεί να λειτουργήσει σαν μαγνήτης για ορισμένους άλλους ελληνοαμερικάνους, σηματοδοτώντας ότι κάτι έχει αλλάξει στην Ελλάδα. Άρα αποκτά μια διαφορετική προοπτική όλο αυτό. Αλλαγές γίνονται, ευκαιρίες υπάρχουν, οι κανόνες πλέον τηρούνται, μεταρρυθμίσεις γίνονται, υπάρχει επομένως όλο αυτό το πλαίσιο για να έλθουν κάποιοι, και να επενδύσουν. Όσο για το γεωπολιτικό σκέλος, είναι πάντοτε πολύ σημαντικό για εκείνους που θέλουν όταν επενδύουν σε μια χώρα να αισθάνονται ότι δεν θα διακινδυνεύσουν να χάσουν τα κεφάλαιά τους. Ότι δεν θα υπάρχει πολιτική αστάθεια, εξωτερική απειλή κ.τ.λ. Είναι εύλογο και θεμιτό να προσπαθούν να μειώσουν τα ρίσκα τους πριν πάρουν την τελική τους απόφαση.
Και η συνάντηση με την ηγεσία του ΔΝΤ;
Πρώτον και βασικότερο, όσον αφορά το ΔΝΤ, είναι να μην προβάλει νέες απαιτήσεις. Διότι και στη δεύτερη αξιολόγηση, όπου χρειάστηκε να παρθεί μια πάρα πολύ δύσκολη πολιτική απόφαση, όλα όσα αξίωσε το Ταμείο ήταν εκτός συμφωνίας του προγράμματος. Το δεύτερο και πολύ σημαντικό είναι ότι το πρόγραμμα του ΔΝΤ είναι μια συμφωνία που σαφώς προβλέπει ότι για να υλοποιηθεί όλο το κομμάτι της Χρηματοδότησης πρέπει, αφενός, να εφαρμόζονται όλες οι συμφωνημένες μεταρρυθμίσεις, οι πολιτικές και, αφετέρου, πρέπει να εξασφαλισθεί η βιωσιμότητα του χρέους. Άρα, είναι πολύ σημαντικό μετά το κλείσιμο της τρίτης αξιολόγησης, όπως είπε και η κα. Λαγκάρντ, κατά τον Φλεβάρη, όλες αυτές οι αποφάσεις που συμφωνήθηκαν το καλοκαίρι του 2017 να γίνουν πιο σαφείς, πιο μετρήσιμες. Η οριστική επίλυση του θέματος του χρέους θα δημιουργήσει ένα ασφαλή μακροπρόθεσμο ορίζοντα. Άρα οι επενδυτές, είτε με άμεση επένδυση στην πραγματική οικονομία, είτε έμμεση μέσω μετοχών, ομολόγων κ.τ.λ., θα βλέπουν μπροστά τους μια χώρα η οποία, δημοσιονομικά, δεν θα χρειάζεται να πληγώνεται τόσο πολύ για να καλύψει τις χρηματοδοτικές της ανάγκες, δηλαδή, να πληρώνει το χρέος της. Άρα δημιουργούνται οι προοπτικές εκείνες που εξασφαλίζουν ότι μπορεί να γίνονται επενδύσεις και με καλύτερους όρους.
Αισιοδοξία από τα στοιχεία
Όμως το βάρος του 3,5% του πλεονάσματος, για τόσα χρόνια δεν επηρεάζει αντίστροφα, καθώς πιέζει την οικονομία προς τα κάτω;
Είναι, σαφώς, ένας δύσκολος στόχος, κανείς δεν αντιλέγει, αλλά θα απαντήσω με βάση το μεσοπρόθεσμο και τις εκτιμήσεις του. Με τα μέτρα που έχουμε πάρει μέχρι στιγμής, δύσκολα μέτρα, όλοι το αναγνωρίζουν, όπως αναγνωρίζουν, επίσης, και τα βάρη τα οποία έχουν πέσει στον κόσμο – αλλά είναι μια άλλη κουβέντα που πρέπει να κάνουμε και το πώς το αλλάζουμε αυτό, πώς θα ελαφρύνουμε αυτά τα βάρη – θεωρώ ότι μπορούμε να πιάσουμε, το 3,5%. Από κει και πέρα αυτό που καταφέραμε είναι στο μέσο-μακροπρόθεσμο δημοσιονομικό μονοπάτι το πλεόνασμα θα είναι κοντά στο 2% του ΑΕΠ. Το οποίο, να σημειώσουμε, είναι λιγότερο από το πλεόνασμα που θα έπρεπε να πετύχουμε με βάση το δημοσιονομικό σύμφωνο σταθερότητας, που ισχύει από το 2014 και έχει ενσωματωθεί στην ελληνική νομοθεσία, που σε μέσους όρους θα ήταν 2,6%. Μια διαφορά αρκετά σημαντική, κάπου ένα δισ. ευρώ καθώς το ΑΕΠ θα αυξάνεται.
Να δούμε την προοπτική της ανάπτυξης, όμως. Εντάξει το 2018, το 2019 αλλά σε βάθος χρόνου πού θα στηριχθεί; Υπάρχει το ενδεχόμενο κόπωσης, για δομικούς λόγους, υποστηρίζουν πολλοί. Πώς θα αντιμετωπισθεί αυτό, με τι μέτρα;
Παρακολουθούμε στενά τα στοιχεία και είμαστε αισιόδοξοι ότι θα πετύχουμε τους στόχους που έχουμε θέσει. Θα προχωρήσουμε στην υλοποίηση των αναπτυξιακών μέτρων για να επιτευχθούν μεγαλύτεροι ρυθμοί μεγέθυνσης. Έτσι θα αποτρέψουμε το αρνητικό ενδεχόμενο να υποχωρήσει η ανάπτυξη μετά το 2019. Τι σημαίνει πρακτικά αυτό; Σημαίνει ότι προσπαθούμε να προσελκύσουμε επενδύσεις σε κλάδους με δυναμική, που μπορούν να μειώσουν την ανεργία που είναι το μεγαλύτερο πρόβλημά μας. Εκεί πρέπει να εστιάσουμε. Να διορθώσουμε, επίσης, επιμέρους ζητήματα, να συνεχίσουμε τις μεταρρυθμίσεις, να βελτιώσουμε τη δημόσια διοίκηση, την απονομή δικαιοσύνης η οποία δεν αφορά, βεβαίως, μόνο τις επενδύσεις, αλλά τα δικαιώματα των πολιτών, πρωτίστως, αυτό μας ενδιαφέρει ως προοδευτικό αριστερό κόμμα. Φυσικά, θέλουμε και ένα αναπτυξιακό σχέδιο το οποίο να λέει ποιοι κλάδοι είναι εκείνοι που έχουν δυναμική, προοπτική.
Το αναπτυξιακό σχέδιο
Το οποίο όμως δεν έχει ακόμη συγκροτηθεί.
Έχει γίνει πολλή και σοβαρή δουλειά όπου συμμετέχουν όλα τα υπουργεία, ενώ αυτή τη στιγμή πραγματοποιούνται και τα αναπτυξιακά συνέδρια και εμπλουτίζουν, συμπληρώνουν από μια άλλη πλευρά όλη αυτή την προσπάθεια, διότι είναι – μην το ξεχνάμε – και η περιφέρεια που πρέπει να μας απασχολεί, η περιφερειακή ανάπτυξη. Το αναπτυξιακό σχέδιο, αποβλέπουμε, να στοχεύει για πρώτη φορά στη δυναμική ανάκαμψη της οικονομίας όχι μόνο σε επίπεδο μακροοικονομικό αλλά και μικροοικονομικά. Δηλαδή, ποιοι κλάδοι πρέπει να πρωταγωνιστήσουν. Υπάρχουν, βεβαίως, και επιμέρους θέματα που πρέπει να επιλύσουμε όπως, πχ, το πολύ μεγάλο θέμα της χρηματοδότησης, το ζήτημα της εξυγίανσης του τραπεζικού συστήματος (κόκκινα δάνεια), για να απελευθερώνεται ρευστότητα να πηγαίνει στην πραγματική οικονομία, αποφεύγοντας, βέβαια, αμαρτίες και λάθη του παρελθόντος. Θέλει προσπάθεια, το νομικό πλαίσιο υπάρχει πλέον, αλλά χρειάζεται και μια προσοχή να μην προκύψουν κοινωνικά προβλήματα.
Τι επενδυτές προσέρχονται και συζητούν μαζί σας; Προς τα πού κατευθύνονται, τι ζητούν;
Εκείνο που τους ενδιαφέρει είναι να μην έχουν αρνητικές εκπλήξεις. Ακούω πάρα πολλές φορές το ζήτημα της φορολογικής επιβάρυνσης. Σε σύγκριση με άλλες χώρες, εντούτοις, είμαστε πιο χαμηλά, παρά το ότι παραδεχόμαστε ότι είναι υψηλή και πρέπει να ξαναδούμε όταν θα έχουμε τον δημοσιονομικό χώρο πως θα μειωθεί. Ο αναπτυξιακός νόμος προβλέπει σταθερό καθεστώς για δώδεκα χρόνια. Το δεύτερο που τους ενδιαφέρει είναι το ζήτημα της γραφειοκρατίας, να επιλύονται γρήγορα τα ζητήματα. Έχουμε κάνει εδώ ήδη πολλά, αν και όχι πολύ γνωστά, π.χ. για το θέμα των αδειοδοτήσεων, την απελευθέρωση επιμέρους αγορών και υπηρεσιών, τις προβλέψεις του αναπτυξιακού νόμου κ.ά. Έχουν γίνει αρκετά, αλλά χρειάζονται να γίνουν κι άλλα και το σχεδιάζουμε αυτό. Ο τουρισμός, η διαχείριση ακινήτων είναι κλάδοι που τους ενδιαφέρουν, όπως και η ενέργεια (ανανεώσιμες μορφές και πιο κλασικές), τα logistics, οι μεταφορές κ.ά. Εκεί που πρέπει να εστιάζουμε εμείς είναι και σε κλάδους πιο παραδοσιακούς που έχουν όμως δυναμική, πχ, τον αγροτικό. Σ’ αυτό που υστερούμε εδώ είναι η μεταποίηση των αγροτικών προϊόντων και τα δίκτυα διανομής, το σωστό μάρκετινγκ, να βρούμε νέες αγορές. Η υπάρχουσα και «κοιμώμενη» δυναμική αυτού του τομέα να μπορέσει, έτσι, να ξυπνήσει. Είναι δυνατό να γίνει αυτό και με καλές προοπτικές αν παρέμβουμε με: συνεταιρισμένη παραγωγή, μεταποίηση, δίκτυα διανομής και αγορές. Οι αγορές, σε ένα παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον, είναι μια σημαντική ευκαιρία που συχνά υποτιμούμε.
Μιλώντας για την ανάπτυξη, είναι και η ζήτηση. Στην Ισπανία και την Πορτογαλία, π.χ., παρά τις αντιρρήσεις των Βρυξελλών, προχώρησαν σε αύξηση των κατώτατων μισθών και αυτό ώθησε το ΑΕΠ, την οικονομία. Εδώ η ζήτηση αυξάνεται μόνο λόγω μείωσης της ανεργίας. Είναι όμως αρκετό;
Αρκετό δεν είναι. Να πούμε, όμως, ότι όσο αναπτύσσεται η οικονομία μακροπρόθεσμα και μεσομακροπρόθεσμα αυξάνονται και οι αμοιβές. Ένα δεύτερο σημείο που πρέπει να κοιτάζουμε είναι το δημοσιονομικό. Στόχος είναι – και αυτή είναι η λογική των μέτρων – αντίμετρων, η μείωση των φορολογικών συντελεστών και για τα φυσικά πρόσωπα ούτως ώστε να αυξηθεί το διαθέσιμο εισόδημα. Είναι σημαντικό κομμάτι η κατανάλωση, αλλά θα πρέπει κάποια στιγμή να δούμε και την αποταμίευση που σημαίνει επενδύσεις και άλλα πολλά. Αυτή τη στιγμή είναι αρνητική. Επομένως, βελτίωση της οικονομίας, αύξηση της απασχόλησης, βελτίωση των μισθών και σαφώς τα περιθώρια εδώ θα είναι πολύ διαφορετικά, όταν θα τελειώσει το πρόγραμμα, για άσκηση πολιτικής διαφορετικής απ΄ αυτή σήμερα όπου υπάρχουν δεσμεύσεις. Και το τρίτο κομμάτι είναι μέσω των δημοσιονομικών, να μειωθεί το φορολογικό βάρος, ούτως ώστε να αυξηθεί το διαθέσιμο εισόδημα άρα το ζεύγος αποταμίευση – κατανάλωση.
Στοχευμένες μειώσεις με πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα
Να δούμε την εκτέλεση του Προϋπολογισμού του 2018 και υπό το φως των υστερήσεων του 2017. Δεν υπάρχει ένα ζήτημα, πχ, με το πόσο πέτυχε το σχέδιο αντιμετώπισης της φοροδιαφυγής, του λαθρεμπορίου;
Υπάρχουν πράγματα που γίνονται στον τομέα αυτό που σίγουρα είναι δύσκολος και σύνθετος. Μεγάλη μεταρρύθμιση είναι η είσοδος των ηλεκτρονικών συναλλαγών. Εμείς το κάναμε, εμείς το ζητήσαμε, δεν ήταν μνημονιακή δέσμευση. Η Τράπεζα Ελλάδος εκτιμά ότι εξ αυτού έχουμε αύξηση των εσόδων κατά ένα δισ. Το ενισχύσαμε με αποφάσεις για υποχρεωτικότητα της χρήσης POS σε επαγγελματικές κατηγορίες, παρά τις αντιδράσεις ορισμένων που δεν θέλω να σχολιάσω. Όλα αυτά βελτιώνουν τα δημοσιονομικά έσοδα με «έξυπνο τρόπο». Και στα θέματα λαθρεμπορίου και των τελωνείων γίνονται παρεμβάσεις και τώρα, στο πλαίσιο της τρίτης αξιολόγησης για τα σκάνερ, προχωράμε. Πρέπει να προχωρήσουμε και στην ηλεκτρονική τιμολόγηση που θα αλλάξει τις συναλλακτικές πρακτικές μεταξύ ιδιωτών και με το κράτος. Επίσης, ψηφιακές υπογραφές που μειώνουν το κόστος λειτουργίας του δημοσίου αναβαθμίζοντας και τις υπηρεσίες του. Γίνεται επισκόπηση δαπανών για να ενισχύσουμε τις κοινωνικές δαπάνες. Όσο για το στόχο του 3,5%, που είναι ένας δύσκολος στόχος, θεωρούμε ότι θα τον πιάσουμε και ότι στο μέλλον, όπως έχουμε πει, θα έχουμε πάλι υπέρ-αποδόσεις να χρησιμοποιήσουμε για ελάφρυνση φορολογικών βαρών. Σύμφωνα με το μεσοπρόθεσμο θα έχουμε τα περιθώρια και από το 2019 και το 2020 και το 2021.
Πώς θα προκύπτει αυτή η υπεραπόδοση;
Οφείλεται, όπως ήδη είπα, και στις αλλαγές που βελτιώνουν την εισπραξιμότητα, αλλαγές στη λειτουργία του κράτους και ένα τρίτο κομμάτι είναι ότι λόγω της ανάπτυξης θα έχουμε αυξημένα έσοδα. Αυτό που θα προκύπτει πια ως υπερβάλλον θα εντάσσεται σε μόνιμα μέτρα πολιτικής, όχι μόνο για ένα έτος. Πχ οι μειώσεις στο φόρο εισοδήματος, το μη μισθολογικό κόστος κτλ. Στοχευμένες μειώσεις, δηλαδή, που θα έχουν πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα στην ανάπτυξη.
Το πλαίσιο των προαπαιτούμενων
Πολύς λόγος γίνεται για τα προαπαιτούμενα της τρίτης αξιολόγησης. Πού βρισκόμαστε;
Στα προαπαιτούμενα αυτή τη στιγμή που μιλάμε, έχουμε ολοκληρώσει έναν ικανό αριθμό. Όταν μιλάμε για απαιτούμενα δεν είναι ένας τίτλος, αλλά οι ενέργειες που κρύβονται πίσω του, που πρέπει να γίνουν για να θεωρηθεί το προαπαιτούμενο ολοκληρωμένο. Δεν είναι κάτι εύκολο. Στέλνεις, πχ, ένα κείμενο στους δανειστές με μια πολιτική. Προκύπτουν, ενδεχομένως, διαφωνίες, γίνονται διορθώσεις, σχόλια, ξαναστέλνονται πίσω. Αν μάλιστα χρειάζεται και νομοθετική ρύθμιση χρειάζεται και νομοσχέδιο, το οποίο, επίσης, πρέπει να συμφωνηθεί κτλ. Άρα, απαιτούνται σειρά ενεργειών οι οποίες δεν φαίνονται αλλά, παρ’ όλα αυτά, γίνονται επικρίσεις για καθυστερήσεις. Έχουμε αποστείλει τα στοιχεία και περιμένουμε απαντήσεις και σχόλια, για να ολοκληρωθεί το 60% με 70% των προαπαιτουμένων. Υπάρχουν και ορισμένα ζητήματα που είναι πολιτικής διαχείρισης και θα τα συζητήσουμε την επόμενη εβδομάδα που ξεκινούν οι συζητήσεις στην Αθήνα, ούτως ώστε να καταλήξουμε και να δούμε το πλαίσιο εκείνο που διαμορφώνεται για όσα πρέπει να κάνουμε. Ο στόχος παραμένει αμετάβλητος, μέχρι το τέλος του έτους να έχουμε τελειώσει την αξιολόγηση γιατί για μας είναι πάρα πολύ σημαντικό να μη δημιουργηθεί ξανά νέος κύκλος αβεβαιότητας, αλλά να δημιουργήσουμε τις προϋποθέσεις για την ανάπτυξη, την ανεργία, για επενδύσεις.
Η εξίσωση της υπεραπόδοσης
Να δούμε λίγο πώς κλείνει το 2017, τόσο από πλευράς ΑΕΠ όσο και δημοσιονομικά; Είχε ήδη αρχίσει και η συζήτηση για το υπέρ-πλεόνασμα.
Οι εκτιμήσεις για άνοδο του ΑΕΠ ποικίλουν, όμως το εύρος τους έχει ανέβει από την αρχή του χρόνου. Να περιμένουμε και τα στοιχεία του τρίτου τριμήνου, βεβαίως, θεωρώ όμως ότι τον στόχο του 1,8% τον πιάνουμε. Το ζητούμενο είναι αν θα πλησιάσουμε το 2%. Υπάρχουν προϋποθέσεις, όμως, να περιμένουμε. Όσον αφορά την εκτέλεση του Προϋπολογισμού, αν διαβάσουμε σωστά τα προσωρινά στοιχεία του Σεπτεμβρίου, που συνοδεύτηκαν με τίτλους όπως «τρύπα 2,3 δισ. στα δημοσιονομικά έσοδα», αυτό που προκύπτει είναι ότι 1,7 δισ. προέρχεται από τις αυξημένες επιστροφές φόρου. Άρα δεν είναι τρύπα. Αυτό που πρέπει να ελέγξουμε είναι πώς πήγαν τα φορολογικά έσοδα, στις επιμέρους κατηγορίες. Όταν, με οριστικά στοιχεία, προκύπτουν προβλήματα σε διάφορους κωδικούς πρέπει να δούμε πώς τα αντιμετωπίζουμε, πώς θα διορθωθούν. Υπάρχει, πχ, ζήτημα με τα δηλωθέντα εισοδήματα των ελεύθερων επαγγελματιών το οποίο έχει σχέση και με την αύξηση των ασφαλιστικών εισφορών. Δεν το αφήνουμε, το παραδεχόμαστε και το αντιμετωπίζουμε, ψάχνουμε να βρούμε τρόπο να το επουλώσουμε. Ο στόχος του 1,75% του πλεονάσματος θα επιτευχθεί. Το ότι φέτος θα έχουμε μια υπεραπόδοση, ισχύει. Να δούμε πόση θα είναι, και μετά να δούμε πώς θα δοθεί και πού. Θα ήταν πρόωρο αυτή τη στιγμή να πούμε πού. Σίγουρα θα πρέπει να βάλουμε μέσα στην εξίσωση ότι θέλουμε να βελτιώσουμε κατηγορίες που είναι πιο φτωχές. Όπως, με βάση και την επιστολή Τσακαλώτου είπαμε, θα δοθούν για κοινωνική προστασία – και μέσω του Κοινωνικού Εισοδήματος Αλληλεγγύης – και για άλλους τομείς όπως οι ληξιπρόθεσμες οφειλές και το αναπτυξιακό, πχ, να αυξήσουμε το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων. Οι ιδέες κατατίθενται, συζητούνται, αλλά στο τέλος θα αποφασίσουμε.
