Όταν ζητάμε εφαρμογή της λύσης, εννοούμε όσα μας συμφέρουν;
Την περασμένη Πέμπτη ο ειδικός σύμβουλος του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για το Κυπριακό, Έσπεν Μπαρθ Άιντα, παρέδωσε στην ελληνική και την τουρκική πλευρά εννιασέλιδο έγγραφο για μελέτη και υποβολή παρατηρήσεων, υπό τον τίτλο «Οδηγός για τις διαπραγματεύσεις για την ασφάλεια και τις εγγυήσεις στο Κραν Μοντάνα». Σκοπός του εγγράφου, όπως διευκρινίστηκε, είναι να περιγράψει το πλαίσιο που θα οδηγήσει τις διαπραγματεύσεις στην ασφάλεια και τις εγγυήσεις. Όπως σημειώνεται, η νέα Συνθήκη Εφαρμογής της λύσης που θα προκύψει θα αντικαταστήσει τις υφιστάμενες συνθήκες, ενώ αυτή θα πρέπει να υπογραφεί από τις τρεις εγγυήτριες δυνάμεις (Ελλάδα, Τουρκία, Βρετανία) και την Ενωμένη Κύπρο. Το κείμενο αυτό προκάλεσε αναστάτωση διότι δεν αναφέρει την Κυπριακή Δημοκρατία, αλλά την Ενωμένη Κύπρο. Απαντήσεις για το έγγραφο, αλλά και την πορεία των διαπραγματεύσεων έδωσε στο TVone ο επικεφαλής του γραφείου Κυπριακού του ΑΚΕΛ, Τουμάζος Τσελεπής.
Πώς είδατε το περιεχόμενο του κοινού εγγράφου Άιντα; Μπορεί να είναι οδηγός για διαπραγμάτευση;
Νομίζω πως κάπου υπερβάλουμε ως προς τη χρησιμότητα αυτού του εγγράφου. Άλλωστε, όπως έχει συμφωνηθεί και οι δύο πλευρές θα υποβάλουν παρατηρήσεις. Αντιλαμβάνεστε πως όταν γίνει αυτό ο κ. Άιντα είτε θα πρέπει να προσπαθήσει να συγκεράσει τις δύο τοποθετήσεις, είτε δεν θα μπορέσει να το κάνει, οπότε θα πάμε στη Γενεύη ο καθένας με τις δικές του θέσεις. Νομίζω ότι ο κ. Άιντα δεν μπορεί να επιχειρήσει συγκερασμό των παρατηρήσεων που θα γίνουν. Από τη μια είναι δύσκολο να συμβεί, από την άλλη δεν υπάρχει αρκετός χρόνος. Αυτά που δεσμεύουν την κάθε πλευρά είναι οι μέχρι στιγμής συγκλίσεις.
Η κυβέρνηση είχε εξαγγείλει πως το έγγραφο θα αποτελεί βάση συμφωνίας.
Είχε συμφωνηθεί πως και οι δύο πλευρές θα υπέβαλαν τις παρατηρήσεις τους. Από τη στιγμή που υπάρχει αυτή η πρόβλεψη, σημαίνει ότι το κείμενο δεν είναι συμφωνημένο, μέχρι να καταλήξουν οι δύο πλευρές ότι το αποδέχονται πλήρως.
Στο κείμενο υπάρχει αναφορά για τη συνθήκη της εφαρμογής της λύσης, την οποία θα πρέπει να υπογράψουν η Τουρκία, η Βρετανία, η Ελλάδα και η Νέα Ενωμένη Κύπρος. Αυτό, λένε αρκετοί, πως δημιουργεί τον κίνδυνο «παρθενογένεσης».
Ειλικρινά δεν μπορώ να αντιληφθώ πώς μπορούμε να συνδέουμε δύο τόσο διαφορετικά πράγματα. Σαφώς μια συνθήκη εφαρμογής μπορεί να έχει ζητήματα και γι’ αυτό χρειάζεται προσοχή. Το ζήτημα όμως –και είμαι πολύ κατηγορηματικός σε αυτό- δεν έχει να κάνει σε τίποτα ούτε με τη συνθήκη εγκαθίδρυσης της Κυπριακής Δημοκρατίας, ούτε με θέματα συνέχειας ή διαδοχής του κράτους, ούτε με θέματα παρθενογένεσης. Η συνθήκη εγκαθίδρυσης της Κυπριακής Δημοκρατίας θα είναι εκεί. Δεν θα καταργηθεί. Ανεξαρτήτως του κατά πόσο θα προστεθεί μια συνθήκη που θα αφορά την εφαρμογή της συμφωνίας. Επαναλαμβάνω, σαφώς υπάρχουν ζητήματα. Αλλά αυτό που βλέπουμε, διαβάζουμε ή ακούμε, ειλικρινά δεν έχει καμία σχέση με την πραγματικότητα.
Μπορεί, κατά την εκτίμησή σας, η Τουρκία ως κατοχική δύναμη να εξασφαλίζει θέση εγγυητή για την εφαρμογή της λύσης;
Πρέπει να πάμε λίγο πίσω και πιο συγκεκριμένα στο 2004. Θυμάστε ποια πλευρά έθετε με ιδιαίτερη ένταση τα ζητήματα; Ήταν η δική μας πλευρά. Τότε, για πρώτη φορά, είχαμε υιοθετήσει την εξής λογική: ναι μεν μπορεί να υπογράψουμε μια συμφωνία, αλλά ποια εγγύηση έχουμε ότι η Τουρκία θα την εφαρμόσει; Καταλαβαίνω τις φοβίες, που είναι δικαιολογημένες, αλλά όταν διεξάγεις συνομιλίες, για να καταλήξεις σε μια συμφωνία, σημαίνει ότι ξεκινάς από το ότι η συμφωνία θα υπογραφεί και βεβαίως θα εφαρμοστεί από όλες τις πλευρές. Η πλευρά που δεν θα εφαρμόσει τη συμφωνία, ασφαλώς θα υποστεί τις πολιτικές συνέπειες, πιθανόν και τις νομικές.
Χρειάζεται, ωστόσο, ένας μηχανισμός παρακολούθησης της εφαρμογής της συμφωνίας.
Το 2004 θυμίζω ότι σε σχετική συζήτηση, τα Ηνωμένα Έθνη είπαν ότι δεν μπορούν οι ίδιοι να αναλάβουν την εφαρμογή και πρότειναν να την αναλάβει η Τουρκία, για να έχει η ίδια την ευθύνη και επομένως να είναι αποτελεσματική η υλοποίηση. Η συζήτηση είχε καταλήξει πως τα Ηνωμένα Έθνη αναλαμβάνουν την ευθύνη και με έναν τρόπο τη μεταβιβάζουν για να την εφαρμόσουν εκείνοι που είναι υποχρεωμένοι να το κάνουν. Αυτή τη στιγμή, όμως, έχουμε μπροστά μας ένα ζήτημα να απαντήσουμε. Όταν ζητάμε εφαρμογή της λύσης, εννοούμε να εφαρμοστούν αυτά που μας συμφέρουν; Υπάρχουν και άλλα που πρέπει να εφαρμοστούν, όπως είναι το σύνταγμα και σε αυτό πρέπει να δώσουμε απάντηση. Και η απάντησή μας πρέπει να είναι ότι η εφαρμογή δεν πρέπει να αφορά μόνο όσα παίρνει η ελληνοκυπριακή πλευρά, αλλά ο τρόπος με τον οποίο πάει να γίνει δεν μπορεί να γίνει αποδεκτός.
Εννοείτε τη συνταγματική ασφάλεια.
Μάλιστα. Αυτό είναι ένα χωριστό θέμα που πιθανόν χρειάζεται πρόσθετους αυτόνομους μηχανισμούς. Και θα μπορούσαμε εδώ να αντιπροτείνουμε ότι σε περίπτωση που υπάρχει παραβίαση, είτε δηλαδή μια νέα απόσχιση είτε να συμβεί αυτό που φοβούνται, να τους διώξουν από το κράτος και να βρεθούν στο πουθενά, αυτός που θα το πράξει να υφίσταται τις συνέπειες. Υπάρχουν τέτοιοι μηχανισμοί στα Ηνωμένα Έθνη, στην Ευρωπαϊκή Ένωση και σε άλλους διεθνείς οργανισμούς. Άρα απαντήσεις υπάρχουν και μπορούν να δοθούν. Δεν με ανησυχεί ιδιαίτερα αυτό που συμβαίνει, με την έννοια ότι έχουμε τη δική μας θέση, αυτή μας δεσμεύει και όχι το τι προτείνει ο κ. Άιντα.
