Σαν σήμερα ήρθε στον κόσμο μια προσωπικότητα που με τη δράση της άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στην ιστορία του 20ού αιώνα: ο Βλαντιμίρ Ιλίτς Ουλιάνοφ, που έμεινε γνωστός παγκοσμίως ως Λένιν.
Ο Λένιν γεννήθηκε στις 22 Απριλίου 1870 στην πόλη Σιμπίρσκ της Ρωσικής Αυτοκρατορίας (σημερινό Ουλιάνοφσκ), σε μια μορφωμένη οικογένεια με έντονο ενδιαφέρον για την εκπαίδευση και τις κοινωνικές εξελίξεις. Τα πρώτα του χρόνια σημαδεύτηκαν από την εκτέλεση του μεγαλύτερου αδελφού του για συμμετοχή σε συνωμοσία κατά του τσάρου, γεγονός που επηρέασε καθοριστικά τη μετέπειτα πολιτική του πορεία.
Το όνομα «Λένιν» ήταν ψευδώνυμο. Μία από τις εκδοχές για την προέλευσή του συνδέεται με την πολιτική και θεωρητική του αντιπαράθεση με τον Γκεόργκι Πλεχάνοφ, ο οποίος χρησιμοποιούσε το ψευδώνυμο «Βόλγιν» (από τον ποταμό Βόλγα). Σύμφωνα με αυτή την ερμηνεία, ο Ουλιάνοφ επέλεξε το «Λένιν» από τον ποταμό Λένα της Σιβηρίας, θέλοντας να συμβολίσει τη θεωρητική και πολιτική απόσταση ανάμεσα στις θέσεις τους όπως χωρίζονται γεωγραφικά ο Λένα στην Ασία και ο Βόλγας στην Ευρώπη.
Κατά τη διάρκεια των σπουδών του στη Νομική, αρχικά στο Καζάν και αργότερα στην Αγία Πετρούπολη, ήρθε σε επαφή με τις ιδέες του μαρξισμού. Η μελέτη του έργου των Μαρξ και Ένγκελς, σε συνδυασμό με τις κοινωνικές αντιθέσεις της τσαρικής Ρωσίας, τον οδήγησαν στη διαμόρφωση μιας επαναστατικής κοσμοθεωρίας.
Στο εσωτερικό του Ρωσικού Σοσιαλδημοκρατικού Εργατικού Κόμματος, ο Λένιν συγκρούστηκε έντονα με τον Γιούλι Μάρτοφ για ζητήματα οργάνωσης και στρατηγικής του κόμματος. Η διαφωνία αυτή οδήγησε τελικά στη διάσπαση ανάμεσα σε μπολσεβίκους και μενσεβίκους, με τον Λένιν να ηγείται της πιο ριζοσπαστικής πτέρυγας.
Μετά την αποτυχία της ρωσικής επανάστασης του 1905, ο Λένιν βρέθηκε για χρόνια στην εξορία, κυρίως σε ευρωπαϊκές πόλεις όπως η Γενεύη, το Παρίσι και το Λονδίνο. Εκεί αφιερώθηκε στη συγγραφή και την ανάλυση της παγκόσμιας κατάστασης του καπιταλισμού. Σε αυτή τη φάση, διαμόρφωσε μια από τις πιο σημαντικές θεωρητικές του συμβολές: την ανάλυση του ιμπεριαλισμού ως «ανώτατου σταδίου του καπιταλισμού». Υποστήριζε ότι οι μεγάλες δυνάμεις οδηγούνται αναπόφευκτα σε συγκρούσεις για αγορές και αποικίες.
Όταν ξέσπασε ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, ο Λένιν υιοθέτησε μια ριζοσπαστική στάση που τον διαφοροποίησε ακόμη και από πολλούς σοσιαλιστές της εποχής. Κατήγγειλε τον πόλεμο ως ιμπεριαλιστικό, δηλαδή ως σύγκρουση ανάμεσα σε καπιταλιστικά κράτη για συμφέροντα, και όχι ως πόλεμο υπεράσπισης των λαών. Υποστήριξε ότι οι εργάτες δεν είχαν τίποτα να κερδίσουν από αυτόν και πρόβαλε το σύνθημα της μετατροπής του πολέμου σε επανάσταση: δηλαδή, να στραφούν οι λαοί ενάντια στις ίδιες τους τις κυβερνήσεις.
Η στάση αυτή τον απομόνωσε αρχικά, αλλά ταυτόχρονα τον κατέστησε σημείο αναφοράς για τα πιο ριζοσπαστικά στρώματα του εργατικού κινήματος. Η Ρωσία, εξαντλημένη από τον πόλεμο, βυθιζόταν σε οικονομική κρίση, πείνα και πολιτική αστάθεια. Το 1917, η Φεβρουαριανή Επανάσταση ανέτρεψε τον τσάρο και εγκαθίδρυσε μια Προσωρινή Κυβέρνηση, η οποία όμως συνέχισε τον πόλεμο και δεν έλυσε τα βασικά κοινωνικά προβλήματα.
Σε αυτό το κρίσιμο σημείο, ο Λένιν επέστρεψε στη Ρωσία τον Απρίλιο του 1917 και παρουσίασε τις περίφημες «Θέσεις του Απρίλη». Σε αυτές διατύπωσε μια ξεκάθαρη στρατηγική: καμία στήριξη στην Προσωρινή Κυβέρνηση, όλη η εξουσία στα σοβιέτ (συμβούλια εργατών και στρατιωτών), άμεσο τέλος στον πόλεμο και αναδιανομή της γης. Κατά τη διάρκεια των επόμενων μηνών, οι μπολσεβίκοι κέρδιζαν ολοένα και μεγαλύτερη επιρροή, εκφράζοντας τα αιτήματα για «Ειρήνη, Γη και Ψωμί». Η αποτυχία της Προσωρινής Κυβέρνησης να ανταποκριθεί στις ανάγκες του λαού δημιούργησε τις συνθήκες για την τελική αναμέτρηση.
Έτσι, τον Οκτώβριο του 1917, υπό την καθοδήγηση του Λένιν, οι μπολσεβίκοι κατέλαβαν την εξουσία με την Οκτωβριανή Επανάσταση, εγκαινιάζοντας ένα νέο κεφάλαιο στην παγκόσμια ιστορία.
Ο Λένιν υπήρξε ένα σύμβολο που ξεπέρασε τα όρια της εποχής και της χώρας του. Ηγήθηκε της πρώτης επιτυχημένης σοσιαλιστικής επανάστασης, συνέβαλε καθοριστικά στη διαμόρφωση ενός νέου πολιτικού και κοινωνικού συστήματος και ενέπνευσε κινήματα και αγώνες σε ολόκληρο τον κόσμο.
Τα επιτεύγματά του, ανεξάρτητα από τις διαφορετικές ερμηνείες που έχουν δοθεί, σημάδεψαν ανεξίτηλα τον 20ό αιώνα. Το όνομά του συνδέθηκε με την ελπίδα για κοινωνική αλλαγή, την ανατροπή των παλαιών καθεστώτων και την προσπάθεια οικοδόμησης μιας νέας σοσιαλιστικής κοινωνίας.
