«Αυτά τα μαύρα πού ’βαλες εγώ θα σε τα βγάλω ׀ Να σε φορέσω κόκκινα κι ύστερα θα σε πάρω», καταλήγει παρηγορητικά κάποια απ’ τις πολλές-πολλές παραλογές του γνωστού τραγουδιού «Αλησμονώ και χαίρουμαι, θυμιούμαι και λυπιούμαι».[1]
Δεν βρίσκω κάτι πιο ταιριαστό να εκφράζει όσα αντιφατικά αισθάνομαι, όταν αναλογίζομαι μια μακρά πορεία που, με τις πολιτικές αποφάσεις και επιλογές του ΣΥΡΙΖΑ, κατέληξε εδώ που κατέληξε για την αγαπημένη εφημερίδα η Αυγή και τον ραδιοσταθμό 105,5 Στο Κόκκινο.
Η κρίση στα κομματικά Μέσα ενημέρωσης δεν είναι, ασφαλώς, καινούργια και το πρόβλημα δεν έπεσε άξαφνα από τον ουρανό.
Δεκαετίες τώρα, το στοίχημα για την αξιοπιστία, τη βιωσιμότητα και την επιρροή των μέσων επικοινωνίας της Αριστεράς συμπυκνώθηκε σε δυο φράσεις: Αυτονομία και Ελευθερία, Τεκμηρίωση και Κριτική. Ξέροντας ότι κανένα κομματικό μέσο ενημέρωσης δεν ήταν ποτέ αυτόνομο κι ελεύθερο, χρειάζεται να μην λησμονούμε το γεγονός πως η Αυγή, ακόμα και στα χρόνια που ήταν ακόμη “Κεντρικό Όργανο” του ΚΚΕ (εσ.), είχε καταφέρει να κρατά τη μεγαλύτερη δυνατή αυτοτέλειά της από το κόμμα, υπηρετώντας, στο μέτρο του εφικτού, μια πλουραλιστική πολυφωνία.
Από την εποχή του Γρηγόρη Γιάνναρου ή του Σοφιανού Χρυσοστομίδη, για να περιοριστώ σε δυο μόνο ονόματα από τα πολλά και σημαντικά, παίζεται το δύσκολο στοίχημα ανάμεσα στη λογική του κομματικού οργάνου κι εκείνη του αριστερού μέσου ενημέρωσης, προβληματισμού, πολιτικής και πολιτισμού.
Τα κατοπινά εγχειρήματα του Φίλιππου Ηλιού ή του Άγγελου Ελεφάντη πάτησαν σ’ αυτήν την παράδοση της κομμουνιστικής ανανέωσης. Η Κυριακάτικη Αυγή ήταν ένα φύλλο αξιώσεων το οποίο (υπό προϋποθέσεις που συζητήθηκαν, προκάλεσαν αντιδράσεις αλλά έμειναν στα χαρτιά), θα μπορούσε να αυτοχρηματοδοτείται σε πολύ μεγάλο βαθμό. Δυστυχώς, το καθημερινό φύλλο ήταν, ήδη από τότε, σχεδόν αδύνατον να επιβιώσει. Εκτός κι αν γινόταν κάποιο θαύμα.
Ένα τέτοιο θαύμα, μια τέτοια ευκαιρία θα μπορούσε να δοκιμαστεί με την εκλογική άνοδο και τη νίκη του ΣΥΡΙΖΑ, πατώντας στα μεγάλα εκλογικά ποσοστά της Αριστεράς και στο αυξημένο τότε κοινωνικό ενδιαφέρον για τον λόγο της. Δυστυχώς, όμως, το αντίθετο έγινε. Η Αυγή, αντί να ανοίξει τα ερωτήματα, τις αντιθέσεις και τον διάλογο, μετατράπηκε σε απολογητή των επιλογών της κυβέρνησης, της κομματικής ηγεσίας και, ακόμα χειρότερα, του αρχηγού. Αν τα πράγματα είχαν γίνει έστω και λίγο αλλιώς, δεν θα είχε καρπίσει τόσο εύκολα η δεξιά προπαγάνδα.
Κριτικά και μη κομματικά ελεγχόμενα εγχειρήματα, όπως τα “Ενθέματα”, δεν χώραγαν πια σ’ ένα έντυπο, που τη φυσιογνωμία του τη σφράγιζε η κομματική “γραμμή”.
Πώς φτάσαμε ως εδώ
Την Αυγή, κάποτε, την κρατούσαν οι αναγνώστες, οι άνθρωποί της. Τη στήριξαν και οικονομικά, όποτε χρειάστηκε. Επειδή κάτι τους έλεγε ή επειδή προσδοκούσαν ότι κάτι μπορεί τους πει. Τους αναγνώστες, όμως, και τους ανθρώπους που τη συνέτρεχαν η εφημερίδα τους έχασε. Τους έδιωξε, θα ήταν η ακριβέστερη διατύπωση, όσο κλεινόταν στο κομματικό καβούκι. Όπως, για τον ίδιο λόγο, έχασε και τους πολλούς και σημαντικούς μη επαγγελματίες γραφιάδες της, γυναίκες και άνδρες, που την τροφοδοτούσαν με κείμενα, ιδέες, κριτικά επιχειρήματα και αντιπαραθέσεις.
Από την άλλη, για ένα διάστημα τουλάχιστον, ο ραδιοσταθμός 105,5 Στο Κόκκινο έδειχνε, αντίθετα με την εφημερίδα, να προσελκύει ακροατές, όχι, όμως, στον βαθμό που θα του εξασφάλιζαν την αυτονομία και την οικονομική του επιβίωση. Κακές και υπερφίαλες επιλογές συρρίκνωσαν τα οικονομικά του. Και μετά, η κομματική πειθαρχία που προσπάθησε να επιβάλει ο ΣΥΡΙΖΑ με απολύσεις και απειλές, αποθάρρυνε, απογοήτευσε και απομάκρυνε πολλές και πολλούς.
Διάβασα με ανακούφιση την απόφαση της Έκτακτης Γενικής Συνέλευσης των μετόχων της εταιρείας Left Media A.E, για αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου κατά 350.000 ευρώ. Αυτό, αν πετύχει να πείσει τους φίλους και τα μέλη του ΣΥΡΙΖΑ, θα είναι μια ανάσα. Όπως ανάσα είναι και η διαβεβαίωση πως “δεν υπάρχει κανένα πωλητήριο”.
Αρκούν, όμως, αυτά για να “διασφαλίσουν πλήρως τη βιωσιμότητα των Μέσων”, όπως ευαγγελίζονται η ανακοίνωση της εταιρείας και ο Γενικός Διευθυντής των Κομματικών Μέσων Ενημέρωσης;
Τι χρειάζεται
Υπάρχουν εδώ κάποια πράγματα, που είναι και ξεχωριστά και αλληλένδετα:
Το γεγονός ότι τα κομματικά Μέσα δεν “πουλάνε” για να βγάλουν το ψωμί των ανθρώπων τους και το γεγονός ότι το κόμμα-ιδιοκτήτης δεν μπορεί να τα χρηματοδοτεί επαρκώς. Κανένα, δυστυχώς, από αυτά δεν το έφερε η μοίρα.
Πολύ καλά κάνει ο ΣΥΡΙΖΑ που, επιτέλους, ζητάει τη στήριξη και τη βοήθεια “όλου του κόσμου”. Μόνο που, για να πετύχει αυτό, πρέπει οι άνθρωποι της Αριστεράς να πειστούν να δώσουν, γι’ ακόμα μια φορά, τον οβολό τους. Οι άνθρωποι αυτοί είναι πολλοί, πολλαπλάσιοι των κομματικών αναγνωστών και του κομματικού ακροατηρίου. Κι είναι θυμωμένοι και απογοητευμένοι. Γι’ αυτό χρειάζεται να πειστούν. Και για να γίνει αυτό, απαιτούνται νέα δείγματα γραφής και δημοκρατικές εγγυήσεις για την ανεξαρτησία και την αριστερή πλουραλιστική πολυφωνία της Αυγής και του 105,5.
Χρειάζεται και κάτι ακόμα πιο δύσκολο και ακριβό για την αναβάθμιση των Μέσων. Ένας πλουραλιστικός και πολύφωνος κύκλος τακτικών και μη συνεργατών, που θα βάλει πλάτη και που θα έχει λόγο.
Μαζί με τον πολιτισμό, την ποιοτική κουλτούρα και την καλοδουλεμένη και τεκμηριωμένη ενημέρωση, αυτά τα Μέσα επικοινωνίας χρειάζεται σήμερα να πλαισιώνουν και να δίνουν μορφή στον διάλογο και την οικοδόμηση εμπιστοσύνης ανάμεσα στις δυνάμεις που καλούνται ν’ αλλάξουν τους πολιτικούς συσχετισμούς προς τα αριστερά. Συμβάλλοντας στον δημόσιο προγραμματικό διάλογο και στη διάχυσή του. Κι εδώ η αυτονομία και η εγγύηση της πολυφωνίας των Μέσων είναι αναγκαίος όρος για την εξασφάλιση της αμοιβαίας εμπιστοσύνης που προϋποθέτει ο διάλογος. Η Αυγή και ο 105,5 πρέπει να αλλάξουν ριζικά.
Είναι πια ώρα να συνειδητοποιήσουμε το μάταιο και το ανοικονόμητο της καθημερινής έντυπης έκδοσης της εφημερίδας. Για τις καθημερινές, αρκούν και περισσεύουν, νομίζω, ενημερωμένα, καλά και δυνατά ηλεκτρονικά Μέσα. Χρειάζεται και μια δυνατή, κριτική και πολυσέλιδη κυριακάτικη έκδοση, με στόχο τη μεγάλη κυκλοφορία. Να γίνει ξανά τιμή να γράφει κανείς και να μιλά σ’ αυτά. Τακτικά, μια φορά τον μήνα δηλαδή, κυκλοφορία μαζί με την Αυγή ενός μικρού βιβλίου τυπωμένου και ψηφιακού. Κατάρτιση και διεκδίκηση χρηματοδοτούμενων προγραμμάτων για τη σταδιακή δημιουργία, σε συνεργασία με τα ΑΣΚΙ, ολόκληρου του ψηφιακού αρχείου της Αυγής.
Απαιτείται πολλή δουλειά
Όλα αυτά, όμως, για να γίνουν, θέλουν δουλειά. Πολλή δουλειά. Θέλουν, επίσης, και νέα οργανωτική δομή της εταιρείας, της εφημερίδας και του ραδιοσταθμού. Εδώ χρειάζεται και είναι ώριμη μια μεγάλη κουβέντα, που ελπίζω ότι έρχεται η ώρα της.
Στις προτάσεις της Γ.Σ. των εργαζόμενων υπάρχουν ιδέες, που μπορούν να δώσουν ζωή και προοπτική στα Μέσα. Φτάνει ο “κύριος μέτοχος” να μην τα τραβάει πια από το μανίκι.
Η αντίληψη του “κομματικού οργάνου” είναι η ώρα να δώσει τη θέση της στο σχέδιο μιας πλούσιας και δυναμικής κυριακάτικης αριστερής πολιτικής εφημερίδας με μεγάλη κυκλοφορία και παραγωγό πολιτισμικής πολιτικής, ενός καθημερινά ανανεούμενου ιστότοπου ενημέρωσης με μεγάλη επισκεψιμότητα κι ενός ραδιοσταθμού της δημοκρατικής και ριζοσπαστικής Αριστεράς με μεγάλη ακροαματικότητα. Μόνο έτσι μπορούν να επιβιώσουν, να είναι αξιόπιστα και να διασφαλίσουν τις θέσεις εργασίας. Και αν το πετύχουν, τότε θα μπορούν ίσως να στηρίξουν και τον ΣΥΡΙΖΑ, αποτελεσματικά και έλλογα.
Δύσκολο αλλά αναγκαίο στοίχημα, που μάς αφορά όλες και όλους στην Αριστερά.
1. Αριστόβουλος Δ. Χρηστίδης, “Δημώδη άσματα Γέννης”, Αρχείον του Θρακικού Λαογραφικού και Γλωσσικού Θησαυρού, τ. Β´, Αθήνα 1935-36, 147.
* Εκτενή αποσπάσματα της παρέμβασης του Νίκου Θεοτοκά στην εκδήλωση-συζήτηση των εργαζομένων της Αυγής και του Κόκκινου 105,5 με θέμα «Η κρίση στην Αυγή και το Κόκκινο: προκλήσεις και προοπτικές των ΜΜΕ της Αριστεράς στην εποχή της μονοφωνίας», στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, τη Δευτέρα 19 Μαΐου. Στη συζήτηση συμμετείχαν ακόμα η Τασούλα Βερβενιώτη, η Κάτια Γέρου, ο Παντελής Μπουκάλας και ο Δημήτρης Ψαρράς.
