Του Γιάννη-Ορέστη Παπαδημητρίου
* Απ’ τις 28 Οκτωβρίου 2011, όταν η κρίση του πολιτικού συστήματος μετέτρεψε για πρώτη φορά ένα απ’ τα έθιμα της εθνικής ομοψυχίας σε χώρο εκδίπλωσης των τεταμένων κοινωνικών ανταγωνισμών, μέσα απ’ την τέλεση των παρελάσεων υπό αστυνομική προστασία το 2012-13 και μέχρι την ακρόαση του ύμνου του ΕΑΜ στο Χαλάνδρι το 2014, όταν πια ο αντιπολιτευόμενος ΣΥΡΙΖΑ είχε καταλάβει κάποια πόστα της τοπικής αυτοδιοίκησης, η «γιορτή του Όχι» τέθηκε υπό ισχυρή αμφισβήτηση. Για όλη αυτή την περίοδο, ο εξωφρενικός προϋπολογισμός της εθνοφιέστας, η λατρεία του μιλιταρισμού, η συμμετοχή μαθητών, η επιλογή της έναρξης ενός πολέμου ως εθνικής εορτής ξέφυγαν από τις συζητήσεις της ριζοσπαστικής αριστεράς και διαχύθηκαν στον δημόσιο διάλογο. Ως δια μαγείας, φέτος ξανακρύφτηκαν στις κλειστές συζητήσεις με τους θεσμικούς φορείς να τηρούν σιγήν ιχθύος επί του θέματος.
* Ακόμα κι οι δύσπιστοι ως προς τις διάφορες εκδηλώσεις του εθνικού φρονήματος, που σταθήκαμε κριτικά απέναντι στις κινητοποιήσεις επανοικειοποίησης των παρελάσεων, δεν θα μπορούσαμε να αγνοήσουμε τα μανιασμένα αντίποινα κατά των αντιδρώντων, ιδίως των μαθητών. Οι μούτζες κατά των επισήμων, οι υψωμένες γροθιές, τα μαύρα περιβραχιόνια που διατάραξαν τη σημειολογική ευθύτητα των παρελάσεων, αποτέλεσαν αφορμή για την εκδίπλωση όλης της αυταρχικότητας των διευθυντών σχολείων, των δημάρχων και άλλων. Πειθαρχικές διώξεις και αποβολές χωρίς κεντρική εντολή, έδειξαν περίτρανα τον διάχυτο μηχανισμό εξουσίας που κρύβεται κάτω απ’ το εθιμικό στοιχείο και τη σημασία που αυτός δίνει στην ιεραρχικότητα της εννοιολόγησης του έθνους.
* Διαχρονική αποστολή των κομμουνιστών ιστορικών υπήρξε η αποδόμηση της προσωπολατρείας του Μεταξά, η αποκατάσταση του ρόλου του αγροτικού κι εργατικού προλεταριάτου στο μέτωπο του ‘40, η καταγραφή της ταξικότητας που έστειλε άλλους στην Κορυτσά να πεθάνουν και άλλους στο κέντρο της Αθήνας να βγάζουν χαρωπές selfies και η υπονόμευση των ιστορικών αφηγήσεων της εθνικοφροσύνης που γιορτάζουν παθιασμένα την 28η Οκτωβρίου του 1940, επειδή δεν τις συμφέρει να μιλήσουν για το πριν και το μετά. Είναι μια μάχη που δίνεται εδώ και 75 χρόνια, ένας αγώνας ενάντια στη λήθη, που μαζί με τους υπόλοιπους ιστορικούς ανταγωνισμούς επικαθορίζει μέχρι σήμερα με πυγμή τα πολιτικά πράγματα.
* Είναι αλήθεια ότι η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ – η εκλογή της οποίας θα περίμενε κανείς να καθιστά αυτονόητη την κατάργηση των παρελάσεων – και ο τρόπος με τον οποίον αυτή αναπαράγεται, δεν δίνει ιδιαίτερα περιθώρια σε τέτοιου βεληνεκούς ιδεολογικές συγκρούσεις. Η αναμέτρηση του ΣΥΡΙΖΑ με την Ιστορία, σταμάτησε κάπου στην κατάθεση στεφάνου στην Καισαριανή («μια προκλητική επίδειξη αντιγερμανικού αισθήματος» κατά τη Σώτη Τριανταφύλλου), χωρίς να τολμήσει να προβεί σε κινήσεις που θα διεισδύσουν στις κοινωνικές σχέσεις για να τις αναδιαμορφώσουν. Ως πολιτισμική συνθήκη για την πολιτική πρακτική, του αρκεί το πλαίσιο της εθνικής ενότητας και του μύθου της «παλλαϊκής αντίστασης» που συγκρότησε πριν μερικές δεκαετίες ο Ανδρέας Παπανδρέου.
* Η διστακτικότητα του κυβερνώντος κόμματος να παρέμβει στη μαζική ιδεολογία, δεν σημαίνει διακριτικότητα. Αντίθετα, δείχνει να σημαίνει την υποταγή στα ιδεολογήματα που γίνονται αντιληπτά ως κυρίαρχα. Ο μιλιταρισμός ιδίως, ενισχυμένος απ’ τη συγκυβέρνηση με τους ΑΝΕΛ, έχει γίνει επικοινωνιακή μανιέρα μέσα από τις στρατιωτικές ασκήσεις, τις κιτς εκδηλώσεις στη Σαλαμίνα και τα γλέντια των εθνικών επετείων. Αισθητική και περιεχόμενο του εθνικού αφηγήματος φαίνεται να γίνονται αποδεκτά από τα θεσμικά πρόσωπα του ΣΥΡΙΖΑ, με όλες τις τραυματικές τους συνέπειες.
* Στον αντίποδα της κυβερνητικής πρακτικής, κινήθηκε η περιήγηση του ιστορικού Μενέλαου Χαραλαμπίδη που έλαβε χώρα στο πλαίσιο των εκδηλώσεων της Περιφέρειας Αττικής για την Απελευθέρωση της Αθήνας την παραμονή της 12ης Οκτωβρίου του 1944, ημερομηνίας που εδώ και χρόνια προτείνεται ως καταλληλότερη για γιορτή από την 28η. Χωρίς παράτες, στρατεύματα και εξέδρες, χωρίς εθνικιστικές απολήξεις και χωρίς να επιδιώκει τη συγκρότηση πειθαρχικών μηχανισμών, έδειξε μια κατεύθυνση για γιορτές που θα είχαν νόημα, γιορτές που με τη θεσμική αρωγή, θα μπορούσαν να συνδράμουν καταλυτικά στην κοινωνική συνείδηση, αντί να επικουρούν τη θεαματική αναπαραγωγή των κυρίαρχων στεβλώσεων. Αν ακολουθούσε το παράδειγμα των εκδηλώσεων για την Απελευθέρωση αντί για την πεπατημένη του «χαϊδέματος» των καθιερωμένων, ο ΣΥΡΙΖΑ θα άφηνε ένα ιστορικό ίχνος αναγκαίο όχι για λόγους υστεροφημίας, αλλά για την αντιμετώπιση των πληγών του παρελθόντος, που άλλοτε ξυπνάνε ως αναβιώσεις του ελληνικού φασισμού και άλλοτε ως νομιμοποίηση της κυριαρχίας. Και σ’ αυτό δεν περιορίζεται από τις απαιτήσεις κανενός μνημονίου.
