Ο τρόπος με τον οποίο ασκήθηκε κριτική στο πρόσφατο κυβερνητικό ανασχηματισμό, αφήνει πολλά περιθώρια ελιγμών στους εμπνευστές του και μειώνει την πειστικότητα της δικαιολογημένης κριτικής. Κι αυτό γιατί, ενώ επικρίνεται η απουσία ή η αφαίρεση κρίσιμων χαρτοφυλακίων από ορισμένα πρόσωπα, δεν επερωτάται στην πραγματικότητα το περιεχόμενο της ίδια της κυβερνητικής πολιτικής.
Το αποτέλεσμα είναι να ακούγεται λογικό το επιχείρημα πως, εφόσον η κυβέρνηση θέτει ως πρώτιστο στόχο το κλείσιμο της δεύτερης αξιολόγησης το ταχύτερο δυνατό και την υλοποίηση της υπόσχεσης για τη ρύθμιση του χρέους, αναμενόμενο ήταν να διαμορφωθεί το κατάλληλο για την εξυπηρέτηση αυτού του στόχου κυβερνητικό σχήμα. Αν, λοιπόν, δεν τεθεί το ερώτημα κατά πόσο είναι ορθή η στόχευση, ή, τουλάχιστον, με ποιους όρους θα επιδιωχθεί ο συγκεκριμένος στόχος, τότε η συζήτηση περί ανασχηματισμού γυρίζει στον αέρα.
Η καθημερινή κριτική
Το μείζον ζήτημα που τίθεται εν προκειμένω, όμως, είναι αν η κατάλληλη στιγμή για μια τέτοια συζήτηση είναι η στιγμή του ανασχηματισμού. Η απάντηση δεν μπορεί να είναι απλουστευτική ή γενική και αόριστη. Η στιγμή του ανασχηματισμού, με την επιλογή και τον αποκλεισμό προσώπων, σχηματοποιεί με ένα συγκεκριμένο τρόπο την επιδίωξη να προχωρήσει μια ορισμένη πολιτική στόχευση. Προσφέρει, λοιπόν, έτσι κι αλλιώς την ευκαιρία για κριτική. Μόνο που μια τέτοια κριτική, που ασκείται επ’ ευκαιρία, δεν μπορεί παρά να είναι αφενός συνολική, και συνεπώς μετωπικά συγκρουσιακή, αφετέρου εκτός χρόνου, γιατί ποτέ μια πολιτική δεν διαμορφώνεται σε μια νύχτα –είτε ορθή είτε λαθεμένη αποδειχθεί. Η μεν λαθεμένη διαμορφώνεται ως αποτέλεσμα σταδιακών διολισθήσεων που δεν αντιμετωπίστηκαν δια της δημόσιας κριτικής και ένστασης εκεί και τότε, η δε ορθή προκύπτει επίσης σταδιακά, μέσα από διαδοχικές δοκιμές και κριτικές προσεγγίσεις, που αποτελούν προϋπόθεση για την αποφυγή του κρίσιμου σφάλματος.
Η υπόθεση αυτή όμως, που με τόσο γενικόλογο τρόπο περιγράφουμε, δεν είναι υπόθεση μόνο των μικρών ηγετικών ομάδων ή ακόμα και των ευρύτερων καθοδηγητικών – πολιτικών συλλογικών οργάνων. Αν η όλη διαδικασία δεν εξελιχθεί συστηματικά και επίμονα με δημόσιο λόγο, τότε ούτε κτήμα του κομματικού σώματος μπορεί να γίνει, ούτε να κατανοηθεί χωρίς την ιδιοτελή διαμεσολάβηση των μίντια από το ευρύτερο κοινωνικό σώμα.
Πρόληψη αντί της λαθολογίας
Όσοι αναφερόμαστε στην παράδοση της ανανεωτικής κομμουνιστικής αριστεράς, θα πρέπει να νιώθουμε μειονεκτικά που, μετέχοντας στο σημαντικό εγχείρημα του ΣΥΡΙΖΑ με όλες μας τις δυνάμεις, δεν κατορθώσαμε ικανοποιητικά να μπολιάσουμε στον κορμό του αυτή την αντίληψη: ότι η κριτική είναι καθημερινή και δημόσια πρακτική, δεν είναι εχθρική πράξη, αλλά αναγκαίος όρος, ώστε να αποφεύγονται τόσο η λατρεία της μεγάλης και αποφασιστικής ρήξης, όσο και η λαγνεία της λαθολογίας και της κατάρριψης αλλοτινών ινδαλμάτων, με σκοπό την ανάδειξη νέων, συνήθως γενοσήμων.
Μ’ αυτές τις κριτικές –και αυτοκριτικές– επιφυλάξεις και επισημάνσεις, ας πούμε κάτι για τον συγκεκριμένο ανασχηματισμό.
Πέρα από τις «κόκκινες γραμμές»
Το κύριο, κατά τη γνώμη μου, δεν είναι ποια «εμπόδια» αφαιρέθηκαν, προκειμένου να επιταχυνθεί η εφαρμογή των κυβερνητικών επιλογών. Μια δημόσια και ειλικρινής συζήτηση για τα όρια των δυνατοτήτων της κυβερνητικής πολιτικής μπορεί και την κυβέρνηση να διευκόλυνε να αναπτύξει την όποια επιχειρηματολογία της, αλλά και τις προϋποθέσεις για τη διεύρυνση αυτών των, στενών πραγματικά, ορίων να δημιουργούσε. Συνήθως μιλάμε για «κόκκινες γραμμές», όταν αυτές απειλούν πια να χαρακτούν με αίμα –συμβολικό ή πραγματικό. Ενώ όταν νοούνται και επιχειρούνται να χαραχθούν τότε που θα αρκούσε ακόμα κι ένα κόκκινο μολύβι, γιατί τα πράγματα δεν έχουν φτάσει στο μη παρέκει, τότε και η δραματικότητά τους μειώνεται και η αποτελεσματικότητά τους μεγαλώνει.
Το σημαντικό –ίσως και σημαδιακό– σ’ αυτόν τον ανασχηματισμό ήταν ότι αφαιρέθηκαν και «εμπόδια» που δεν αφορούσαν την αξιολόγηση. Έγιναν, δηλαδή, υποχωρήσεις όχι στις απαιτήσεις δανειστών ή εγχώριων ολιγαρχών. Από την άποψη αυτή έχει ειδική σημασία και η περίπτωση Φίλη (χωρίς να υποτιμούμε τις άλλες πλευρές που ορθά έχουν τονιστεί ως τώρα). Η δε εξήγηση που ανεπίσημα ακούγεται, περί άρσης της στήριξης από τους ΑΝΕΛ, δεν αντέχει και πολύ, καθώς, αν ισχύει, δεν τέθηκε ποτέ απέναντι σε μια απάντηση του τύπου: «ωραία, ρίξτε την κυβέρνηση», ώστε να δοκιμαστεί η αξία της.
Εσωτερίκευση της ήττας
Αν η ηγεσία της κυβέρνησης και του ΣΥΡΙΖΑ είναι διατεθειμένη να κάνει και τέτοιες εκπτώσεις, τότε κινδυνεύει να μείνει στον αέρα η δέσμευση που έχει αναληφθεί στις εκλογές του Σεπτέμβρη του 2015, ότι δηλαδή εφαρμόζουμε μια συμφωνία που μας επιβλήθηκε, αλλά παράλληλα προωθούμε κι ένα δικό μας πρόγραμμα που κρατάει την κοινωνία όρθια και, αφήνοντας το αριστερό ίχνος, αιτιολογεί και την απόφαση να αναληφθεί μετά τη συνθηκολόγηση νέα κυβερνητική ευθύνη.
Υπάρχουν τέτοιες ενδείξεις. Σημάδια που δείχνουν ότι στο εσωτερικό της κυβέρνησης εν όψει της αξιολόγησης υποτιμώνται πλευρές της κοινωνικής πολιτικής, προκειμένου να καλυφθούν δημοσιονομικοί στόχοι. Αν ο κίνδυνος αυτός αποδειχθεί υπαρκτός, τότε ο πρόσφατος ανασχηματισμός μπορεί να ανοίξει παράθυρο σε έναν μετασχηματισμό. Και επειδή δεν θα έχουμε πια καμία δικαιολογία, αν αν περιμένουμε τον… επόμενο ανασχηματισμό για να δηλώσουμε με σαφήνεια, υπευθυνότητα και δημόσια τις ενστάσεις που ο καθένας έχει, χρέος μας είναι από τώρα και σε κάθε βήμα να διατηρούμε σε εγρήγορση την κριτική μας.
Γιατί ούτε το «εμείς τα λέγαμε» ωφελεί κανέναν, ούτε η σωτηρία της ψυχής (ακόμα και της αριστεράς) είναι λύση. Το ζήτημα, δηλαδή, είναι αν, μέσα σ’ αυτή την καθημερινή κριτική, μπορεί να καλλιεργηθούν οι προϋποθέσεις εναλλακτικών και όχι οι επαναλήψεις αδιεξόδων.
Χ. Γεωργούλας
