Μέρκελ και Ολάντ εμφανίστηκαν από κοινού στο Ευρωκοινοβούλιο, αλλά δεν μπόρεσαν να δώσουν μια ρεαλιστική απάντηση στο κρίσιμο ερώτημα προσανατολισμού της Ευρώπης.
Του Δημήτρη Σμυρναίου
«Πρέπει να μάθουμε να ζούμε με το φόβο, αλλά δεν μπορούμε να αφήσουμε το φόβο να μας κυριεύσει» σημείωσε την περασμένη Τετάρτη στο ευρωκοινοβούλιο στο Στρασβούργο ο Φρανσουά Ολάντ. Ήταν μια ομιλία που χαρακτηρίστηκε προκαταβολικά «ιστορική», αφού ο γάλλος πρόεδρος κάθισε δίπλα στη γερμανίδα καγκελάριο, η οποία επίσης εκφώνησε τη δική της ομιλία και στη συνέχεια απάντησαν «από κοινού» στις ερωτήσεις των ευρωβουλευτών. Το «απάντησαν» είναι βεβαίως σχήμα λόγου, αφού αυτό που διαφάνηκε από τις τοποθετήσεις των δύο ηγετών δεν ήταν μόνο οι σημαντικές τους διαφωνίες για το μέλλον της Ευρώπης, αλλά και η αδυναμία τους να παρουσιάσουν ένα ρεαλιστικό σχέδιο εξόδου από τις πολλές κρίσεις, που οι ίδιοι απαρίθμησαν και που, σε μεγάλο βαθμό, και οι ίδιοι δημιούργησαν με τις πολιτικές τους. Κρίση του ευρώ, κοινωνική κρίση, προσφυγική κρίση, κρίση ασφάλειας από την απειλή περιφερειακών συγκρούσεων, αλλά και του φανατικού ισλαμισμού.
Οι επικλήσεις στην ευρωπαϊκή ιδέα και στην ανάγκη για περισσότερη συνεργασία ήταν, όμως, ασαφείς και δεν μπόρεσαν να συνεπάρουν κανέναν στο ακροατήριο, όπως είχε γίνει την τελευταία φορά που οι ηγέτες των δύο χωρών βρέθηκαν από κοινού στην ολομέλεια του Eυρωκοινοβουλίου. Ήταν Νοέμβριος του 1989, δύο εβδομάδες μετά την πτώση του τείχους του Βερολίνου, και τότε ο Φρανσουά Μιτεράν και ο Χέλμουτ Κολ συμφωνούσαν ότι η Ευρώπη διανύει στιγμές ιστορικής σημασίας.
Θα μπορούσε και τώρα να ισχυριστεί κανείς κάτι τέτοιο. Μόνο που αν πριν από 26 χρόνια, εν μέσω γενικότερης ευφορίας, το πρόσημο της «ιστορικότητας» ήταν θετικό, σήμερα είναι σαφώς αρνητικό.
«Πολύ αδύναμοι για να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις και να ενισχύσουν την Ευρώπη» σχολίαζε το ίδιο βράδυ το περιοδικό «Σπίγκελ», σημειώνοντας και αυτό ότι η καγκελάριος περιορίστηκε σε διαπιστώσεις και φρόντισε να μην τρομάξει τους πιο συντηρητικούς κύκλους στη χώρα της, όταν τόνισε με έμφαση ότι είναι υποχρεωμένη να λογοδοτεί και στο εθνικό της κοινοβούλιο. Οι σκέψεις για περισσότερη Ευρώπη παραμένουν ασαφείς και γενικόλογες. Ειδικά όταν πρόκειται να αγγίξουν τις τσέπες αυτών που έχουν χαράξει την πορεία της ηπείρου μας τις τελευταίες δεκαετίες. Ενός τραπεζικού και επιχειρηματικού κατεστημένου, που θεωρεί ότι δεν έχει ανάγκη να λογοδοτεί στις κοινωνίες. Ούτε η κ. Μέρκελ, ούτε ο κ. Ολάντ δεν έχουν την πρόθεση να τα βάλουν με αυτούς τους οικονομικούς γίγαντες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, το απολογητικό ύφος της γερμανίδας καγκελαρίου όταν ρωτήθηκε για το σκάνδαλο της Volkswagen. Τάχθηκε υπέρ της «διαλεύκανσης», αλλά πρόταξε την ανάγκη να προστατευθεί η αυτοκινητοβιομηχανία, έτσι ώστε να μη χαθούν χιλιάδες θέσεις εργασίας. Όταν οι εργαζόμενοι μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως «ομπρέλα» για να προστατέψουν τα μεγάλα συμφέροντα συγκεκριμένων εταιρειών, τότε όλοι ανατρέχουν σε αυτούς.
Η ακροδεξιά απειλή
Δεν ήταν, λοιπόν, σύμπτωση ότι οι δύο πηδαλιούχοι του σκουριασμένου γαλλογερμανικού άξονα δέχτηκαν τη μεγαλύτερη κριτική, από δυνάμεις που ευθέως αμφισβητούν την ιδέα της ευρωπαϊκής συνεργασίας. Ο Νάιτζελ Φάρατζ και η Μαρίν Λεπέν φρόντισαν να εκμεταλλευτούν επικοινωνιακά το γεγονός, όπως και κάποιοι ακραίοι συντηρητικοί από χώρες της ανατολικής Ευρώπης, για να ψέξουν τη γερμανίδα καγκελάριο ότι δεν επιζητεί τη συνεργασία, αλλά την κυριαρχία και το γάλλο πρόεδρο ότι δεν έχει τα κότσια να της αντισταθεί. Ο εκνευρισμός του τελευταίου προς το τέλος της συζήτησης, αλλά και η διαπίστωση της κυρίας Μέρκελ, ότι «ακούγοντας ορισμένες τοποθετήσεις εδώ, θα μπορούσε κανείς να πάθει κατάθλιψη», επιβεβαιώνουν την εκτίμηση ότι και αυτοί βλέπουν πια από πού προέρχεται η σοβαρότερη απειλή για την Ευρώπη. Ο ακροδεξιός λαϊκισμός φαίνεται να βρίσκεται παντού σε ανοδική πορεία και αυτό δεν είναι καθόλου άσχετο με τη λυσσώδη προσπάθεια των τελευταίων μηνών να εμποδιστεί οποιαδήποτε παρέκκλιση από την επίσημη γραμμή προς τα αριστερά. Ο Φρανσουά Ολάντ δείχνει να το συνειδητοποιεί αυτό, τουλάχιστον εν μέρει. Η στήριξή του προς την ελληνική κυβέρνηση είναι προφανώς αποτέλεσμα επιλογής. Όπως συνειδητή επιλογή της κ. Μέρκελ είναι να μην υποχωρήσει ατάκτως στις ακροδεξιές επιθέσεις για τη στάση της στο προσφυγικό. Η «παράκαμψη» του υπουργού Εσωτερικών Τόμας ντε Μεζιέρ, ο οποίος είχε διαφοροποιηθεί από την ίδια στο συγκεκριμένο ζήτημα, είναι ενδεικτική.
«Πρέπει να αποφύγουμε το αναπόφευκτο και να δοκιμάσουμε το αδύνατο» είπε χαρακτηριστικά ο Τζιάνι Πιττέλα, επικεφαλής των σοσιαλδημοκρατών στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, θυμίζοντας μια παλιά φράση του Φρανσουά Μιττεράν. Πώς θα μπορούσε να ερμηνεύσει κανείς αυτή τη ρήση σήμερα, που η αποσύνθεση της Ευρώπης μοιάζει πραγματικά αναπόφευκτη και μια άλλη προοδευτική πλειοψηφία που θα τερματίσει την ηγεμονία του νεοφιλελευθερισμού, είναι προς το παρόν αδύνατη;
Οι ρομαντικές αναφορές στην «περισσότερη Ευρώπη» δεν μπορούν να πείσουν κανένα. Όχι μόνο γιατί μοιάζουν αδιάφορες και χιλιοειπωμένες, αλλά επειδή προσπαθούν να αποκρύψουν το πολιτικό περιεχόμενο κάτω από το περιτύλιγμα, ή να αποφύγουν να δουν την ουσία των «πολλαπλών κρίσεων», πίσω από ένα «απολιτίκ» άλλοθι. Γεγονός που ζήσαμε και στην Ελλάδα με το «ευρωπαϊκό μέτωπο». Το ζητούμενο δεν είναι η περισσότερη, αλλά το ποια Ευρώπη. Και εδώ η Αριστερά έχει καθήκον να παρέμβει ακόμα πιο δυναμικά και να μην αφήνει το γήπεδο ελεύθερο στις δυνάμεις του συντηρητισμού και του εθνικισμού.
