Υπάρχουν χώρες, όπως η Πολωνία, που διακατέχονται, για πολλούς και διαφορετικούς λόγους, από αντιρωσικό μένος. Στις προτάσεις τους για γεωπολιτικά θέματα, τις περισσότερες φορές, ενυπάρχει η αντιρωσική διάσταση. Το 2009, ο υπουργός Εξωτερικών της Πολωνίας Ραντοσλάβ Σικόρσκι πρότεινε τη δημιουργία της «Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης» με σκοπό την επέκταση της ΕΕ προς έξι χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης (Αρμενία, Αζερμπαϊτζάν, Γεωργία, Λευκορωσία, Ουκρανία) με στόχο την απόσπασή τους από τη ρωσική επιρροή. Η σύνοδος κορυφής των ηγετών της ΕΕ στη Ρίγα της Λετονίας είχε ως βασικό θέμα την «Ανατολική Εταιρική Σχέση», χωρίς να καταλήξει σε κάποια ουσιαστικά συμπεράσματα.
Στη σύνοδο, εκτός από τους ηγέτες των 28 κρατών της ΕΕ, παραβρέθηκαν ο πρόεδρος της Αρμενίας Σερζ Σαργκασιάν, ο πρωθυπουργός της Γεωργίας Ιρακλί Γκαριμπασβίλι, ο πρόεδρος της Μολδαβίας Νικολάι Τιμόφτι, ενώ δεν πήραν μέρος ο πρόεδρος της Λευκορωσίας Αλεξάντρ Λουκασένκο και ο πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν Ιλχάμ Αλίεφ, οι οποίοι έστειλαν τους υπουργούς Εξωτερικών. Τα θέματα που συζητήθηκαν αφορούσαν την αποκλιμάκωση της έντασης στην Ουκρανία, την Υπερδνειστερία, την περιοχή του Ναγκόρνο-Καραμπάχ και την κατάσταση στην Αμπχαζία και τη Νότια Οσετία. Στο τέλος της συνόδου με δυσκολία κατέληξαν σε κοινό ανακοινωθέν, επειδή η Αρμενία και η Λευκορωσία διαφώνησαν με τη διατύπωση «προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία».
Η προηγούμενη σύνοδος γι’ αυτό το θέμα πραγματοποιήθηκε στο Βίλνιους της Λιθουανίας, το Νοέμβρη του 2013, και ήταν ιδιαίτερα επεισοδιακή επειδή ο τότε πρόεδρος της Ουκρανίας Βάκτρο Γιανουκόβιτς αρνήθηκε, παρά τις έντονες πιέσεις, να υπογράψει τη συμφωνία σύνδεσης και αυτό αποτέλεσε την αφορμή του ξεσπάσματος των ταραχών στην κεντρική πλατεία του Κιέβου. Η συμφωνία, βέβαια, υπογράφτηκε μισό χρόνο μετά, από άλλον πρόεδρο, έχοντας χάσει την Κριμαία και εν μέσω πολεμικών συγκρούσεων στα ανατολικά της χώρας. Μεταξύ των δύο συνόδων, συμφωνίες σύνδεσης υπέγραψαν οι πιο φτωχές χώρες μεταξύ των έξι, η Γεωργία και η Μολδαβία, οι οποίες επίσης έχουν σε εκκρεμότητα θέματα εδαφικής ακεραιότητας. Η Αρμενία και η Λευκορωσία ήδη συμμετέχουν στην Ευρασιατική Οικονομική Ένωση μαζί με τη Ρωσία, ενώ το Αζερμπαϊτζάν δηλώνει με κάθε ευκαιρία ότι δεν ενδιαφέρεται για υπογραφή συμφωνίας σύνδεσης με την ΕΕ.
Με σημείο αναφοράς τη Μόσχα
Από την αρχή την επιφυλακτικότητά τους γι’ αυτό το σχέδιο είχαν εκφράσει η Γερμανία, η Γαλλία και η Ιταλία, οι οποίες στη συνέχεια με κάποιον τρόπο «πείστηκαν», ενώ με θέρμη το υποστήριξαν η Σουηδία και η Πολωνία. Οι εκπρόσωποι της ΕΕ, τελευταία και με κάθε ευκαιρία, δηλώνουν ότι η «Ανατολική Εταιρική Σχέση» δεν διακρίνεται από αντιρωσικό προσανατολισμό και επιμένουν ότι για την επιτυχία του σχεδίου είναι απαραίτητες οι φιλικές σχέσεις με τη Μόσχα, αφού οι χώρες αυτές έχουν μακροχρόνιες και πολύπλευρες σχέσεις με τη Ρωσία. Είναι όμως αργά, αφού οι μισές από τις χώρες που προτάθηκαν δεν επιθυμούν την ένταξή τους σ’ αυτό το σχέδιο, ενώ οι άλλες μισές που συμφώνησαν έχουν πολλά και δύσκολα θέματα άλυτα. Η Μόσχα θεωρεί ότι το σχέδιο αυτό έχει από τη γέννησή του αντιρωσική κατεύθυνση και ότι οι προτεινόμενες ζώνες ελεύθερου εμπορίου μεταξύ των χωρών αυτών και της ΕΕ εγκυμονούν κινδύνους για την οικονομία της και τις σχέσεις τις χώρες που βρίσκονται στον εγγύτερο περίγυρό της.
Κατάργηση της βίζας
Ένα από τα θέματα που επιθυμούσαν να λυθούν η Γεωργία, η Ουκρανία και η Μολδαβία ήταν η κατάργηση της βίζας και η ελεύθερη πρόσβαση των κατοίκων τους στις χώρες της ΕΕ. Μόνο για τους κατοίκους της Μολδαβίας αποφασίστηκε χαλάρωση στο θέμα της βίζας. Μεγάλη απογοήτευση υπήρξε στους εκπροσώπους του Κιέβου και της Τιφλίδας γι’ αυτό το θέμα. Η Κομισιόν υποσχέθηκε ότι θα επανεξετάσει το θέμα μέχρι το τέλος του 2015. Ούτε κουβέντα, βέβαια, παρά μόνο αόριστες υποσχέσεις, για μελλοντική ένταξη των τριών χωρών στην ΕΕ, παρά τις εκκλήσεις ιδιαίτερα του ουκρανού προέδρου για επικύρωση της ευρωπαϊκής τους πορείας. Αποφασίστηκε χρηματοδότηση στην Ουκρανία ύψους 1,8 δισ. ευρώ σε τρεις δόσεις, ποσό ιδιαίτερα μικρό για μια χώρα με κατεστραμμένες τις υποδομές και την παραγωγή της.
Αποδεικνύεται, για άλλη μια φορά, ότι διεθνείς συμφωνίες που δεν στηρίζονται σε πραγματικές ανάγκες, αλλά σκοπό έχουν την επιβολή, αργά ή γρήγορα οδηγούνται σε αδιέξοδο και το τίμημα είναι πολύ βαρύ, όπως αυτό που πλήρωσε και πληρώνει ακόμη στην προκειμένη περίπτωση η Ουκρανία.
Μιχάλης Ρένεσης
