“Οι επενδύσεις στις αμυντικές δυνατότητες είναι επενδύσεις στην κυριαρχία της χώρας”, είπε μεταξύ άλλων ο πρωθυπουργός από το βήμα της βουλής προς υποστήριξη του δωδεκαετούς Μακροπρόθεσμου Προγραμματισμού Αμυντικών Εξοπλισμών (ΜΠΑΕ) για την αναβάθμιση και τη συντήρηση των οπλικών συστημάτων, προϋπολογισμού 25 δισ. ευρώ. Αυτός εντάσσεται στο γιγάντιο εξοπλιστικό πρόγραμμα της ΕΕ ReArm Europe/Readiness 2030 (Επανεξοπλισμός της Ευρώπης/Ετοιμότητα 2030), ύψους 800 δισ. ευρώ, το οποίο δίνει κονδύλια και δάνεια στα κράτη-μέλη για να προβούν σε αμυντικές επενδύσεις και να ενισχύσουν την ευρωπαϊκή πολεμική βιομηχανία. Ενόσω η Ευρώπη (και η Ελλάδα) επενδύουν σε πραγματικά πυρά, ο αμερικανός πρόεδρος πάτησε το κουμπί, εξαπολύοντας τελωνειακούς “πυραύλους” ύψους 24% στα ευρωπαϊκά προϊόντα. Βρισκόμαστε μπροστά “σε έναν παγκόσμιο εμπορικό πόλεμο ο οποίος θα βλάψει τους πάντες”, είπε ο πρωθυπουργός από την Κοζάνη, όταν την προηγούμενη μέρα από τη βουλή δεν τον περιλάμβανε στην εξίσωση, παρότι γνώριζε ότι θα ανακοινωθούν: “αναμένουμε σήμερα, εξάλλου, τις εξαγγελίες του αμερικανού προέδρου, αλλά σίγουρα μπαίνουμε πια σε ένα περιβάλλον όπου οι δασμοί ενδέχεται να απειλούν συνολικά τις παγκόσμιες διεθνείς οικονομικές σχέσεις”.
Πολεμική ρητορική
Η πολεμική ρητορική βρίσκεται στο ζενίθ. Ο πρωθυπουργός απαριθμεί τις γεωπολιτικές απειλές συνεχώς, ώστε να πείσει για την αναγκαιότητα των εξοπλιστικών δαπανών αυτή τη φορά –το έχει κάνει μέχρι και για να εκλέξει πρόεδρο της Δημοκρατίας: “στην Ευρώπη η συνεχιζόμενη κρίση”, “η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία δοκιμάζει όλη την αρχιτεκτονική ασφάλειας μετά τον Ψυχρό πόλεμο”, “η αστάθεια στη Μέση Ανατολή εντείνεται”, “το επικίνδυνο παζλ συμπληρώνει και η αβεβαιότητα της Συρίας”. Ο ίδιος κατέληξε στο απόφθεγμα του Θουκυδίδη “οι καιροί ου μενετοί”, δηλαδή “οι περιστάσεις δεν περιμένουν, οφείλουμε να τις αδράξουμε, αναλαμβάνοντας το τίμημα και το κόστος της ελευθερίας και της κυριαρχίας, προκειμένου η Ελλάδα να παραμείνει ισχυρή σε έναν αβέβαιο πλανήτη”. Ο πρωθυπουργός μάλιστα έδειξε πολλές φορές τον εκνευρισμό του που η αντιπολίτευση εναντιωνόταν στη μιλιταριστική ρητορική και επεσήμανε πως τα δάνεια για εξοπλιστικές δαπάνες αυτόματα θα περιορίσουν κοινωνικές πολιτικές. Κατά την προσφιλή του συνήθεια ειρωνεύτηκε τα επιχειρήματα της αντιπολίτευσης η οποία προέτασσε την ειρήνη λέγοντας “αν η χώρα δεχθεί επίθεση, με καρδούλες και με μαργαρίτες θα αντιμετωπίσουμε τον εχθρό;“. Τώρα που ο “εχθρός” απέκτησε υπόσταση και που πράγματι ξεκίνησε ένας παγκόσμιος, εμπορικός πόλεμος, η ελληνική οικονομία, σύμφωνα με τον πρωθυπουργό, “με υπευθυνότητα θα αντεπεξέλθει στις δύσκολες προκλήσεις”. Στο ίδιο μήκος κύματος και ο υπουργός Οικονομικών ο οποίος αναφέρθηκε στο δίπτυχο “σχέδιο και υπευθυνότητα”, με τον κυβερνητικό εκπρόσωπο να προσθέτει και ένα τρίτο σκέλος “τη συνδιαμόρφωση της ευρωπαϊκής αντίδρασης”.
Παροπλισμένοι
Ενώ οι οικονομίες 15 χωρών έχουν σαστίσει μπροστά στην ανακοίνωση των δασμών (Κίνα, Ευρωπαϊκή Ένωση, Μεξικό, Βιετνάμ, Ιρλανδία, Ταϊβάν, Ιαπωνία, Νότια Κορέα, Καναδάς, Ινδία, Ταϊλάνδη, Ελβετία, Μαλαισία, Ινδονησία, Μεγάλη Βρετανία) και τα χρηματιστήρια κατρακυλούν, ενώ η αβεβαιότητα εδραιώνεται και συζητούνται αντίμετρα, ενώ το ΔΝΤ κάνει λόγο για “σημαντικό κίνδυνο για την παγκόσμια οικονομία” και η Κομισιόν για “μείζον πλήγμα στην παγκόσμια οικονομία”, η Ελλάδα και η Ευρώπη έχουν βρεθεί παροπλισμένοι στο πεδίο μάχης. Η επικεφαλής της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, η οποία και εισηγήθηκε το ReArm Europe –παρακάμπτοντας και τις διαδικασίες του ευρωκοινοβουλίου– δήλωσε “οι δασμοί θα πλήξουν τους καταναλωτές σε όλον τον κόσμο. Αυτό θα γίνει άμεσα αισθητό. Εκατομμύρια πολίτες θα βρεθούν αντιμέτωποι με υψηλότερους λογαριασμούς στα καταστήματα όπου προμηθεύονται αγαθά. Τα φάρμακα θα κοστίζουν περισσότερο, όπως και οι μεταφορές. Ο πληθωρισμός θα αυξηθεί”. Την ίδια εκτίμηση έχουν και οι επενδυτικοί οίκοι. Η ING υποβάθμισε την εκτίμησή της για την ευρωζώνη στο 0,6% για το 2025 και έκανε λόγο για “οικονομική ανάπτυξη στην ευρωζώνη με ρυθμό σαλιγκαριού”. Όπως επισημαίνει η τράπεζα, η οποία εκτιμά επίσης ότι ο πληθωρισμός στην Ευρώπη θα αυξηθεί, η μέτρηση των επιπτώσεων θα εξαρτηθεί από την αντίδραση της ΕΕ. Άλλοι οίκοι εκτιμούν ότι θα αυξηθούν σημαντικά οι διακυμάνσεις στις τιμές ενέργειας, πρώτων υλών και συνολικά το κόστος της παγκόσμιας εφοδιαστικής αλυσίδας, πυροδοτώντας ένα νέο κύμα πληθωρισμού με αρνητικές συνέπειες για το διαθέσιμο εισόδημα και την κατανάλωση.
Η ΕΕ, όπως επισημαίνουν αναλυτές, θα έχει σημαντική χρονοκαθυστέρηση στην αντίδραση, αλλά και παράλληλα δεν έχει όπλα στη φαρέτρα της για να εξισώσει τις επιπτώσεις από τους δασμούς. Για να ενεργοποιηθεί ο Μηχανισμός κατά του Καταναγκασμού (ACI), το “όπλο της ΕΕ για την προστασία του εμπορίου”, ώστε να επιβληθούν αντιδασμοί στις ΗΠΑ απαιτούνται διαδικασίες οχτώ εβδομάδων (εφόσον η ψηφοφορία για τους δασμούς γίνει την άλλη βδομάδα και περάσουν με νόμο στις 15 Απριλίου, οι δασμοί θα εφαρμοστούν ένα μήνα αργότερα). Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, τη Δευτέρα αναμένεται η ΕΕ να καταθέσει τη λίστα με τα μέτρα, η οποία μέχρι στιγμής είναι περιορισμένη. Αυτή τη στιγμή οι ΗΠΑ με τους δασμούς που επέβαλλαν πλήττουν προϊόντα της ΕΕ αξίας 350 εκατ. ευρώ και πλέον και οι Βρυξέλλες ετοιμάζονται να επιβάλλουν δασμούς 26 εκατ. ευρώ στον χάλυβα και το αλουμίνιο. Μέχρι στιγμής, δεν έχει βρεθεί άλλο προϊόν, καθώς οι οικονομίες των χωρών είναι διαφορετικές και θα πληγεί η κάθε μία ξεχωριστά, για παράδειγμα η Γαλλία σε περίπτωση που επιβληθούν δασμοί στο κρασί και η Γερμανία ή η Ιταλία σε περίπτωση που επιβληθούν στα αυτοκίνητα. Δύσκολη έως αδύνατη μοιάζει η εξίσωση για τα αντίμετρα σε μια Ευρώπη που καταρρέει, για αυτό και η φον ντερ Λάιεν δήλωσε ήδη “έτοιμη να διαπραγματευτεί για την άρση οποιουδήποτε εναπομείναντος εμποδίου στο διατλαντικό εμπόριο”.
Το σχέδιο της τομάτας
Η Ελλάδα θέλει να εμπλακεί σε αυτό το πλαίσιο “συνδιαμόρφωσης”, αλλά η δική της οικονομία σαφώς δεν έχει τον πρώτο λόγο στο τραπέζι. Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών, το 2024 οι ελληνικές εξαγωγές προς τις ΗΠΑ απέφεραν 2,2 δισ. ευρώ, ενώ οι εισαγωγές ανήλθαν σε 1,7 δισ. ευρώ. Όπως εκτιμούν οι εξαγωγείς οι δασμοί θα δημιουργήσουν ένα σημαντικό πρόβλημα στις εξαγωγές προς τις ΗΠΑ αλλά και προς ευρωπαϊκές χώρες, καθώς θα μειωθούν οι εξαγωγές και προς τους εμπορικούς εταίρους της Ελλάδας (Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία), καταφέρνοντας ένα ακόμα μεγαλύτερο πλήγμα. Η ελληνική κυβέρνηση μοιάζει ανέτοιμη για κάτι που ο αμερικανός πρόεδρος έχει ανακοινώσει από την εκλογή του. Ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Κ. Τσιάρας, ελπίζει σε εξαιρέσεις από τους δασμούς (πάει η συνδιαμόρφωση!) “προς την κατεύθυνση ότι τα ελληνικά αγροτικά προϊόντα, με τη μοναδικότητα που τα χαρακτηρίζει, να μπορούν να έχουν μια διαφορετική μεταχείριση” και παράλληλα ελπίζει ότι η ΕΕ “θα πάρει αποφάσεις, κάνοντας τις απαραίτητες επιλογές”.
Όπως είπε ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος λίγες μέρες πριν την επιβολή δασμών, “Η Ελλάδα, αν και έχει μικρότερη εξάρτηση από τις ΗΠΑ, ενδέχεται να επηρεαστεί έμμεσα, καθώς μια συνολική επιβράδυνση του παγκόσμιου εμπορίου μπορεί να μειώσει τη ζήτηση για ελληνικά προϊόντα και να περιορίσει τις προοπτικές ανάπτυξης (…) αν η επιβράδυνση του διεθνούς εμπορίου επηρεάσει βασικές ευρωπαϊκές αγορές, η ζήτηση για ελληνικά προϊόντα μπορεί να μειωθεί, πλήττοντας τις εξαγωγές. Επιπλέον, η γενικότερη αβεβαιότητα στις αγορές μπορεί να περιορίσει τις ξένες άμεσες επενδύσεις, καθυστερώντας τη δυναμική ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας”. Η ελληνική κυβέρνηση έχει στηρίξει το πρόγραμμά της στην ανάπτυξη και τις επενδύσεις, στις οποίες φαίνεται ότι θα υπάρξει αρνητικός αντίκτυπος αμέσως. Το σχέδιο και η υπευθυνότητα της ελληνικής κυβέρνησης είναι μάλλον μια ακόμα φούσκα, που θα σκάσει μαζί με τις επενδύσεις, καθώς η ελληνική οικονομία -όπως ούτε η ευρωπαϊκή- δεν έχουν ισχυρή παραγωγική βάση.
Η αγορά κινείται σε καθεστώς ενιαίας παγκοσμιοποιημένης οικονομίας, κάτι που πια αλλάζει, με τις μεγάλες οικονομίες να υψώνουν τείχη προστατευτισμού. Η ύφεση των οικονομιών θα είναι άμεση και η κατανάλωση δεν έχει ανακάμψει από την πληθωριστική κρίση που βιώνουμε, με την ακρίβεια να πλήττει τα νοικοκυριά συνεχώς. Οι κοινωνικές πολιτικές είναι απροστάτευτες και με το εξοπλιστικό πρόγραμμα και τη ρήτρα διαφυγής ουσιαστικά έχουν τεθεί στο περιθώριο. Περιθώρια δανεισμού δεν υπάρχουν. Θα γίνονται επιλεκτικές αυξήσεις σε κομματική πελατεία (αυξήσεις 100 ευρώ στις Ένοπλες Δυνάμεις και δέσμευση ότι θα ακολουθήσουν τα σώματα ασφαλείας και σωφρονιστικοί στη ΔΕΘ), ενώ οι ανισότητες θα αυξάνονται με γεωμετρική πρόοδο. Οι δομές για το εμπόριο (π.χ. λιμάνια και σιδηρόδρομοι) έχουν σχεδόν στο σύνολό τους ιδιωτικοποιηθεί, χάνοντας μια ακόμα ασπίδα άμυνας. Η Ευρώπη, όπως ούτε και η Ελλάδα, δεν άλλαξαν το παραγωγικό μοντέλο -όπως μάλιστα αναδείχθηκε ως επιτακτική ανάγκη και από την υγειονομική κρίση του κορονοϊού- και τώρα έχουν βρεθεί παροπλισμένες σε έναν ενεργό παγκόσμιο εμπορικό πόλεμο. Για ποια κυριαρχία μιλάμε όταν η Ευρώπη (και το κάθε κράτος μέλος ξεχωριστά, μαζί και η Ελλάδα) έχει κουλουριαστεί στο ανοιχτό εμπόλεμο μέτωπο κρατώντας το κεφάλι της και ελπίζοντας να μην σκάσουν πάνω της τα βλήματα; Δεν υπάρχει σχέδιο, δεν υπάρχουν ασπίδες, δεν υπάρχουν αμυντικά όπλα. Χάθηκαν μπροστά στην Ετοιμότητα για το 2030.
