«Είναι ηχειρότερη στιγμή της ανθρωπότητας που έχω γνωρίσει». Σε αυτή τη φράση συνόψισε την απόγνωσή της μπροστά στις συνέπειες για την παγκόσμια υγεία και οικονομία από την πανδημία του κορωναϊού η γενική διευθύντρια του ΔΝΤ, Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα, μιλώντας σε συνεδρίου του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας την προηγούμενη εβδομάδα. «Ποτέ στην ιστορία του ΔΝΤ δεν είδαμε την παγκόσμια οικονομία να ακινητοποιείται… Είναι πολύ χειρότερα από την παγκόσμια οικονομική κρίση» πρόσθεσε και προειδοποίησε ότι οι αναδυόμενες αγορές ενδέχεται να δεχτούν το ισχυρότερο πλήγμα, τόσο στην οικονομία όσο και στη δημόσια υγεία. «Γνωρίζουμε ότι σε πολλές χώρες τα συστήματα υγείας είναι αδύναμα» υπογράμμισε. «Δεν έχουμε όμως δει ποτέ άλλοτε τόσο μεγάλη ζήτηση για έκτακτη χρηματοδότηση. Πάνω από 90 χώρες έχουν ζητήσει βοήθεια από το ΔΝΤ».
Οι ΗΠΑ δεν συγκαταλέγονται σε αυτές. Οι ΗΠΑ δεν ανήκουν στην κατηγορία των χωρών με αδύναμα συστήματα υγείας.
Ή μήπως όχι;
Ούτε μία εβδομάδα αργότερα, την περασμένη Πέμπτη, ο πλανήτης αντίκριζε «παγωμένος» —ενώπιος ενωπίω με τη δυσοίωνη απειλή ενός όχι και τόσο μακρινού μέλλοντος ίσως— τις εικόνες που κατέγραψε drone πάνω από την Νέα Υόρκη, με εργάτες να θάβουν πτώματα σε ομαδικό τάφο στο νησί Χαρτ, την ώρα που ο αριθμός των θυμάτων του κορωναϊού στις ΗΠΑ κατέρριπτε το ένα αρνητικό ρεκόρ μετά το άλλο.
Το νησί Χαρτ, ανοιχτά του Μπρονξ, έχει χρησιμοποιηθεί για περισσότερα από 150 χρόνια ως μαζικός τόπος ταφής απόρων, ανήμπορων να τύχουν μιας αξιοπρεπούς ταφής. Στο παρελθόν ενταφιάζονταν εκεί κάθε εβδομάδα, από κρατούμενους που εξέτιαν την ποινή τους εργαζόμενοι στο νησί, περίπου 25 σοροί. Τώρα το έργο εκτελούν ενοικιαζόμενοι υπάλληλοι ιδιωτικών εταιριών, που ενταφιάζουν περίπου 25 σορούς κάθε μέρα, καθώς η πολιτεία της Νέας Υόρκης είναι μακράν η μεγαλύτερη εστία της πανδημίας στις ΗΠΑ, με πάνω από 7.000 νεκρούς μέχρι στιγμής, επί συνόλου περίπου 17.000 θανάτων και σχεδόν 470.000 κρουσμάτων κορωναϊού.
Να υποθέσουμε ότι αν οι εικόνες αυτές είχαν πέσει στην αντίληψή του, ο πρόεδρος των ΗΠΑ δεν θα είχε απειλήσει την περασμένη Τρίτη να αναστείλει την αμερικανική συμβολή στη χρηματοδότηση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας θα ήταν μάλλον αφελές. Η απειλή του δεν έχει να κάνει με το αν ο Οργανισμός επιτελεί ή όχι με επάρκεια το έργο που του έχει ανατεθεί από την παγκόσμια κοινότητα. Ο λόγος που επικαλείται ο πρόεδρος Τραμπ είναι ότι, κατ’ αυτόν, ο Οργανισμός διαχειρίζεται την πανδημία με τρόπο που «ευνοεί» την Κίνα και αυτό «δεν είναι αποδεκτό». «Για κάποιο λόγο, ενώ χρηματοδοτείται κυρίως από τις ΗΠΑ, είναι μολαταύτα πολύ επικεντρωμένος στην Κίνα» και αυτό χρήζει περαιτέρω εξέτασης, είπε.
Αν η πρόθεση του προέδρου Τραμπ επιβεβαιωθεί έμπρακτα, θα αποτελεί ένα ακόμη κρούσμα της αντιμετώπισης που οι ΗΠΑ επιφυλάσσουν στους θεσμούς αλληλεγγύης και συμπόρευσης που υπαγόρευσε στην παγκόσμια κοινότητα ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος. Υπενθυμίζεται, ενδεικτικά, η απόφαση τους να αποσυρθούν το 2017 από την UNESCO, κρίνοντας ως αρνητικές για το Ισραήλ ορισμένες αποφάσεις του Οργανισμού, ανάμεσά τους και την απόφασή του να εντάξει στους κόλπους του την Παλαιστίνη.
Θα μπορούσε η χωρίς προηγούμενο πανδημία που πλήττει τον πλανήτη να αποτελέσει το προηγούμενο για μια νέα παγκόσμια συνεννόηση ανάλογη εκείνης μετά τον Δεύτερο Πόλεμο; Οι ενδείξεις κάθε άλλο από θετικές είναι. Αντί του ανοίγματος σε ένα αλληλέγγυο μέλλον, έχουμε μια καθαρή τάση προς την εσωστρέφεια.
Εσωστρέφεια η οποία, στην περίπτωση της Ευρώπης που μας αφορά άμεσα, οδηγεί στον κατακερματισμό, απειλώντας ό,τι ακόμη διασώζεται από το ευρωπαϊκό εγχείρημα.
Εξόφθαλμο σύμπτωμα της ανικανότητας των ηγεσιών να αντιμετωπίσουν την πανδημία σαν μια μοναδική ευκαιρία να ενδυναμωθεί η εμπιστοσύνη των ευρωπαϊκών λαών στην ετοιμότητα και την ευθυκρισία των ηγετών τους αποτελεί η εξώθηση σε παραίτηση, την περασμένη Τετάρτη, του καθηγητή Μάουρο Φερράρι από τη θέση του επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας —του κορυφαίου επιστημονικού θεσμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης— εξαιτίας της άρνησης της γραφειοκρατίας των Βρυξελλών να προχωρήσει στη δημιουργία ενός μεγάλης κλίμακας επιστημονικού προγράμματος για την καταπολέμηση του Covid-19.
«Έφτασα στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας ως ένθερμος υποστηρικτής της Ε.Ε., όμως η κρίση του Covid-19 άλλαξε παντελώς τις απόψεις μου. Συνεχίζω μολαταύτα να στηρίζω θερμά τα ιδανικά της διεθνούς συνεργασίας», δήλωσε μετά την παραίτησή του ο καθηγητής Φερράρι — ένας «ένθερμός υποστηρικτής της Ε.Ε.» που οι επισημάνσεις του χρήζουν ιδιαίτερης προσοχής, όταν δηλώνει απογοητευμένος από «την παντελή απουσία συντονισμού των πολιτικών υγείας μεταξύ των κρατών-μελών, την επαναλαμβανόμενη αντίθεση σε συνεκτικές πρωτοβουλίες οικονομικής στήριξης, το διαβρωτικό μονομερές κλείσιμο των συνόρων» στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Δεν θα θεωρούσαμε τις επισημάνσεις του καθηγητή Φερράρι λιγότερο αξιοπρόσεκτες από τις παρατηρήσεις οι οποίες χαρακτηρίζουν τη συμφωνία στο Eurogroup της Πέμπτης κατώτερη των περιστάσεων. Είναι και οι δύο αυτές παράμετροι του προβλήματος εξίσου ανησυχητικές για το μέλλον της Ε.Ε. Και θα εξακολουθήσουν να απαιτούν την προσοχή όλων για πολύ διάστημα.
Κωστής Γιούργος
