Με δημοψήφισμα αποφασίστηκε ο αποκλεισμός του Ραφαέλ Κορέα από την επαναδιεκδίκηση της προεδρίας, η στέρηση των πολιτικών δικαιωμάτων και η απώλεια της περιουσίας όσων πολιτικών προσώπων καταδικάζονται για διαφθορά, αλλά και η χωρίς εξαιρέσεις απαγόρευση εξορυκτικών δραστηριοτήτων στις προστατευόμενες περιοχές.
H αντεπίθεση της Δεξιάς στις χώρες της Λατινικής Αμερικής που έχουν/είχαν κεντροαριστερές κυβερνήσεις συνεχίζεται, δυστυχώς, με επιτυχία. Οι μορφές και οι πρακτικές που παίρνει η αντεπίθεση, διαφοροποιούνται ανάλογα με τις ιδιαίτερες κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες της κάθε χώρας: στην Αργεντινή προκρίθηκε το εκλογικό σενάριο ως το προσφορότερο για να μπει οριστικό τέλος στην 12ετή περίοδο «κιρσνερίστα» (2003-2015)*. Στη Βραζιλία επιλέχτηκε το κοινοβουλευτικό πραξικόπημα που, σε αγαστή σύμπνοια με τη Δικαιοσύνη και τα ΜΜΕ, κατάφερε με σαθρή κατηγορία διαφθοράς να αποπέμψει την εκλεγμένη πρόεδρο του Εργατικού Κόμματος (P.T) Ντίλμα Ρουσέφ (8/2016). Έτσι, η πνιγμένη στα σκάνδαλα νεοφιλελεύθερη Δεξιά, έχοντας εξασφαλίσει τη σιωπή των υπερασπιστών της δημοκρατίας στη Βενεζουέλα και κυρίως των ΗΠΑ, κυβερνά χωρίς εκλογές. Το σενάριο ολοκληρώνεται με τη βαριά καταδίκη για διαφθορά του πρώην προέδρου Λούλα (2003-2011), που δεν θα έχει το δικαίωμα να είναι υποψήφιος στις επερχόμενες προεδρικές εκλογές της Βραζιλίας (10/2018). Στο μεταξύ, σε όλες τις δημοσκοπήσεις ο Λούλα αναδεικνύεται ο αδιαφιλονίκητος νικητής των εκλογών. Στο Εκουαδόρ επιλέγεται, για πρώτη φορά μέχρι τώρα, το σενάριο του προσεταιρισμού, κατά κύριο λόγο, τμημάτων του κεντροαριστερού κυβερνητικού κόμματος Πατριωτική Συμμαχία (Π.Σ-Αllianza Pais), και των ηγεσιών του ιθαγενικού και εργατικού κινήματος, που είχαν συγκρουστεί με τον Κορέα.
Στις σχετικά πρόσφατες προεδρικές-βουλευτικές εκλογές της χώρας (2/4/2017) ο Λενίν Μορένο, ειδικός απεσταλμένος στον ΟΗΕ που ζούσε από το 2014 στην Ελβετία, διεκδίκησε την εκλογή του στην προεδρία ως διάδοχος του Α. Κορέα και συνεχιστής των πολιτικών της προηγούμενης περιόδου. Άλλωστε, το κόμμα/κίνημα του «κορεϊσμο» Π.Σ στήριξε την εκλογή του, ενώ πρωταγωνιστικό ρόλο στην εκλογική καμπάνια του είχε ο Ρ. Κορέα. Η εκλογική μάχη ήταν σκληρή και δύσκολη. Τελικά, ο Λ. Μορένο κέρδισε τη συνασπισμένη Δεξιά στο β’ γύρο με μικρή διαφορά (51,2% έναντι 48,8%). Η ηγεσία του ιθαγενικού κινήματος και τμήμα της μικρής και κερματισμένης αριστεράς στήριξαν τον πρώην τραπεζίτη και εκατομμυριούχο υποψήφιο της Δεξιάς, Γκ. Λάσο.
Η ρήξη με τον «κορεϊσμο»
Όταν ο Λ. Μορένο ανέλαβε τα καθήκοντα του ως πρόεδρος (4/5/2017) και σχηματίστηκε η κυβέρνηση, οι συναντήσεις του με τους μέχρι τότε πολέμιους των προηγούμενων κυβερνήσεων, δηλαδή τις επιχειρηματικές ελίτ και ιδιοκτήτες ΜΜΕ, καθώς και η επιλογή των ΗΠΑ ως πρώτη επίσκεψη στο εξωτερικό, αποδόθηκε περισσότερο στη γνωστή μετριοπάθειά του και στο διαφορετικό από τον Κορέα ύφος άσκησης πολιτικής. Με δεδομένο δε τις προεκλογικές του δηλώσεις «ο Ραφαέλ Κορέα είναι ο καλύτερος πρόεδρος στην ιστορία του Εκουαδόρ», δεν ήταν αναμενόμενο ότι θα έφτανε μέχρι τη ρήξη με το περιεχόμενο και τις πολιτικές που σηματοδοτούσε, από το 2007, η αποκαλούμενη επανάσταση των πολιτών.
Σε ελάχιστους μήνες τα πράγματα ξεκαθάρισαν: τόσο ο πρόεδρος όσο και υπουργοί σε κρίσιμα υπουργεία ξετυλίγουν ανοικτά το νέο (και συνάμα τόσο παλιό) οικονομικό τους μοντέλο, όσο και την επιστροφή στα… σαγόνια των ΗΠΑ. Στη λογική «το Εκουαδόρ θα ανακτήσει το χαμένο χρόνο»(!), προβάλλουν την αναγκαιότητα ανοίγματος της οικονομίας με ενίσχυση των εξωτερικών εμπορικών σχέσεων και του ιδιωτικού τομέα της οικονομίας. Πρώτο, αλλά καθοριστικό, βήμα, η ανακοίνωση ότι σύντομα το Εκουαδόρ θα ενταχθεί στη «Συμμαχία του Ειρηνικού», νεοαποικιακού χαρακτήρα συμφωνία που είχε ολέθριες επιπτώσεις στους λαούς της Λ. Αμερικής.** Το Γενάρη, επίσης, σε Φόρουμ για το Εμπόριο και τις Επενδύσεις που διοργάνωσαν Επιχειρηματικά Επιμελητήρια, τραπεζίτες και μιντιάρχες με την παρουσία του πρέσβη των ΗΠΑ, εκφράζουν προθυμία να συνάψουν, κυρίως με τις ΗΠΑ, «διμερείς συμβάσεις Επενδύσεων», άλλος ένας νεοαποικιακός μηχανισμός. Να επισημανθεί ότι το 2008 ο Ρ. Κορέα είχε καταγγείλει 26 τέτοιες συμφωνίες και είχε ξεκινήσει η διαδικασία αναθεώρησής τους. Το χειρότερο: στο πλαίσιο διμερούς συνάντησης Εκουαδόρ-Κολομβίας, οι υπουργοί Άμυνας των δύο χωρών ανακοίνωσαν τη «συνεργασία» και τη «συμμετοχή» αξιωματικών του εκουαδοριανού στρατού στις στρατιωτικές επιχειρήσεις που διεξάγονται στην Κολομβία, υπό την αιγίδα των ΗΠΑ, με τη ψευδεπίγραφη ονομασία πόλεμος κατά των ναρκωτικών.
Η μακροπρόθεσμη διασφάλιση των πρόσφατων οικονομικών και γεωπολιτικών επιλογών απαιτεί την περιθωριοποίηση του Ρ. Κορέα, που είχε εκδηλώσει τη βούληση να διεκδικήσει την προεδρία το 2021 και την αποδυνάμωση του κόμματός του από τους κορεϊστας. Ήδη, ο πρώην αντιπρόεδρος της κυβέρνησης και δεξί χέρι του Κορέα, Χ. Γκλας, βρίσκεται στη φυλακή για διαφθορά και έπονται τουλάχιστον έξι δίκες. Με ουσιαστικό στόχο το οριστικό τέλος του κορεϊσμο και τη μη επιστροφή του Κορέα στην προεδρία με τη ψήφο του λαού, ο Λ. Μορένο που έχει μεταμορφωθεί σε φανατικό αντίπαλό του, προκηρύσσει εσπευσμένα δημοψήφισμα, χωρίς να τηρηθούν οι συνταγματικές διαδικασίες – προθεσμίες.
Το δημοψήφισμα
Στις 4 Φεβρουαρίου διεξήχθη το δημοψήφισμα που περιείχε επτά ερωτήματα, πέντε από τα οποία απαιτούν συνταγματική αναθεώρηση (δημοψήφισμα) και τα υπόλοιπα δύο αλλαγή νόμων (διαβούλευση). Κανένα, ωστόσο, δεν αφορά στις οικονομικές επιλογές.
Η προεκλογική περίοδος κατέδειξε τους πραγματικούς στόχους του δημοψηφίσματος που αποτυπώνονται στις ερωτήσεις 1-3 (συνταγματική θέσπιση 2 θητειών προέδρου, αυστηροποίηση ποινών για διαφθορά πολιτικών προσώπων, ανασύνθεση-περιορισμός θητείας των μελών του Συμβουλίου Συμμετοχής των πολιτών). Επίκεντρο της διαμάχης αναδείχθηκε η ερώτηση δύο, που δεν επιτρέπει στον Ρ. Κορέα να διεκδικήσει ξανά την προεδρία.
Στο δημοψήφισμα η συμμετοχή ήταν υψηλή (80%) και το 64% των ψηφισάντων (51,2% του εκλογικού σώματος) είπε «Όχι» στην επιστροφή του Κορέα, ενώ το 36% ψήφισε «Ναι», ποσοστό που εκτιμάται υψηλό σε σχέση με το πολωτικό κλίμα που κυριάρχησε.
Η προεκλογική περίοδος μπορεί να χαρακτηριστεί από το «όλοι εναντίον ενός» και ήταν απολύτως αντιδημοκρατική: ο Κορέα αντιμετωπίστηκε ως ο μέγας κίνδυνος ανατροπής των σημερινών κατευθύνσεων και δεν προσκλήθηκε σε καμία σχετική εκπομπή στη δημόσια ή ιδιωτική τηλεόραση, ραδιοφωνικό σταθμό εθνικής εμβέλειας και σε κανένα έντυπο ΜΜΕ δεν δημοσιεύτηκε κείμενό του… Του στέρησαν ακόμα και το δικαίωμα να απαντήσει στην καταιγιστική εκστρατεία δυσφήμισής του.
Η κατάσταση μετά το δημοψήφισμα είναι σύνθετη και πρωτόγνωρη για το Εκουαδόρ. Η κυβέρνηση του Λ. Μορένο, μετά την αποχώρηση των «κορείστας», είναι μειοψηφία, ενώ η Δεξιά είναι διασπασμένη στα δύο. Συνολικά, η αντικορέα συμμαχία είναι και συγκυριακή και εύθραυστη. Ο Κορέα, από την άλλη, προσανατολίζεται στην ίδρυση νέου κόμματος με στόχευση την κάλυψη του κενού της Αριστεράς!
Το κρίσιμο ερώτημα που τίθεται, είναι γιατί οι κεντροαριστερές κυβερνήσεις της Λατινικής Αμερικής, παρά τις επιτυχίες των πρώτων χρόνων σε κρίσιμους τομείς, όπως η φτώχεια και η παιδεία, απέτυχαν τελικά να εκφράσουν τα συμφέροντα των λαϊκών τάξεων που τις ανέδειξαν και να ενισχύσουν τους θεσμούς οικονομικής ολοκλήρωσης της ηπείρου που οραματίστηκε ο Ο. Τσάβες. Θα επανέλθουμε, μια που ο χώρος δεν επαρκεί.
Γεωργία Ντούσια
*κιρσνερίστα: περίοδος κεντροαριστερών προέδρων και κυβερνήσεων (Νέστωρ Κίρσνερ 2003-2007 και Κριστίνα Κίρσνερ 2007-2015).
** Εποχή 24/10/2013.
