Από την πρώτη στιγμή που έγινε γνωστό το έγκλημα στη Χίο, ξεκίνησε μια βιαστική και συντεταγμένη προσπάθεια αντιστροφής της πραγματικότητας. Πριν υπάρξουν στοιχεία και πριν ακουστούν οι μαρτυρίες των επιζώντων, επιχειρήθηκε να επιβληθεί μια κατασκευασμένη αφήγηση που έτρεξε ταχύτερα από την αλήθεια, για να προλάβει την κοινωνική οργή και την απόδοση ευθυνών. Το ναυάγιο που ακολούθησε την επέμβαση του Ελληνικού Λιμενικού κόστισε τη ζωή σε 15 ανθρώπους και τραυμάτισε δεκάδες άλλους, ανάμεσά τους παιδιά. Δεν πρόκειται για «μεμονωμένο περιστατικό», αλλά για έναν ακόμη κρίκο στην αλυσίδα της αντι-μεταναστευτικής πολιτικής της κυβέρνησης που εφαρμόζεται συστηματικά τα τελευταία χρόνια και έχει μετατρέψει τη Μεσόγειο σε έναν «υγρό τάφο» των κατατρεγμένων αυτού του κόσμου.
Από το Φαρμακονήσι και την Πύλο μέχρι τα καθημερινά, αθέατα pushbacks στο Αιγαίο και τον φράχτη στον Έβρο, διαμορφώνεται ένα σταθερό μοτίβο: αποτροπή με κάθε κόστος, ακόμη κι αν το κόστος είναι ανθρώπινες ζωές. Η συγκάλυψη, η στοχοποίηση όσων αναζητούν την αλήθεια και η κανονικοποίηση του θανάτου στη θάλασσα δεν είναι παρεκκλίσεις αλλά δομικά στοιχεία μιας πολιτικής πλήρως ευθυγραμμισμένης με τη λογική της Ευρώπης-φρούριο. Απέναντι σε αυτή τη στρατηγική, η υπεράσπιση της ανθρώπινης ζωής και του διεθνούς δικαίου δεν είναι απλώς ηθική στάση, είναι πολιτική αναγκαιότητα.
Αυτά αναδείχθηκαν στην εκδήλωση της Νέας Αριστεράς για το προσφυγικό στη Θεσσαλονίκη, όπου μίλησαν οι Γαβριήλ Σακελλαρίδης, Ιάσονας Αποστολόπουλος, Μίκα Αγραφιώτου και Κωστής Τσιτσελίκης, και φωτίστηκαν οι πολιτικές και νομικές διαστάσεις του ζητήματος. Υπογραμμίστηκε ότι οι επαναπροωθήσεις παραβιάζουν το διεθνές δίκαιο και τις συμβάσεις προστασίας των προσφύγων/ισσών. Το αν κάποιος δικαιούται άσυλο κρίνεται μέσα από θεσμική διαδικασία και όχι «στη μέση του Αιγαίου ή στον Έβρο». Στη θάλασσα δεν υπάρχουν «παράτυποι» και «νόμιμοι», δεν υπάρχουν πρόσφυγες/ισσες, μετανάστες/τριες, υπάρχουν ναυαγοί. Το διεθνές δίκαιο είναι σαφές: πρώτα διασώζεις, μετά εξετάζεις. Δεν εγκαταλείπεις, δεν αποτρέπεις, δεν δολοφονείς.
Αναδείχθηκε επίσης το ενιαίο κυβερνητικό αφήγημα που συνδέει Χίο και Πύλο: η παρουσίαση των προσφύγων ως απειλής για τον «πολιτισμό» και η στοχοποίηση κάθε αντίθετης φωνής ως «ανθελληνικής». Η ξενοφοβία λειτουργεί ως εργαλείο αποπροσανατολισμού, μετατρέποντας τους φτωχούς σε εχθρούς των φτωχότερων, ενώ οι πραγματικές ευθύνες βαραίνουν μια πολιτική επιλογή αποτροπής και κλειστών συνόρων.
Από την εμπειρία της διάσωσης, κατατέθηκε ότι σε εκατοντάδες επιχειρήσεις έχουν διασωθεί χιλιάδες άνθρωποι χωρίς ποτέ να υπάρξει σύγκρουση με προσφυγική βάρκα. Πώς γίνεται το Λιμενικό, του οποίου αποστολή είναι η προστασία της ζωής, να εμφανίζεται διαρκώς σε περιστατικά σύγκρουσης; Πώς γίνεται σε τέτοια ναυάγια οι νεκροί να μην φέρουν ενδείξεις πνιγμού αλλά πολύ βαριών κακώσεων; Η ευθύνη μετατίθεται συστηματικά στους επιζώντες που βαφτίζονται «διακινητές», ενώ οι υπόλοιποι μάρτυρες απομονώνονται. Το ίδιο μοτίβο υπήρξε και στην Πύλο, όπου οι επιζώντες αθωώθηκαν και πλέον διώκονται στελέχη του Λιμενικού.
Υπάρχει σαφές θεσμικό πλαίσιο για τη διάσωση στη θάλασσα. Το διεθνές δίκαιο απαιτεί ότι κάθε άνθρωπος σε κίνδυνο διασώζεται, μεταφέρεται ασφαλής στη στεριά όπου έχει το δικαίωμα να ζητήσει άσυλο. Παράνομες είναι οι επαναπροωθήσεις και η βίαιη αποτροπή, όχι η διάσωση. Κι όμως, η κυβέρνηση παραβιάζει συστηματικά αυτούς τους κανόνες, μετατρέποντας την παρανομία σε στρατηγική. Η αλληλεγγύη ποινικοποιείται: εθελοντές, δημοσιογράφοι και πολιτικά στελέχη που αναδεικνύουν την πραγματικότητα αντιμετωπίζουν απειλές και διώξεις. Παρά ταύτα, υπάρχουν και νίκες, μεγάλες δικογραφίες κατέρρευσαν, αποδεικνύοντας ότι η αλληλεγγύη δεν είναι έγκλημα. Το έγκλημα είναι η μετατροπή της Μεσογείου σε «υγρό τάφο».
Η συζήτηση κατέληξε σε σαφή διαχωριστική γραμμή: υπάρχει μια κόκκινη γραμμή που χωρίζει όσους/ες υπερασπίζονται τη ζωή από όσους/ες τη μετατρέπουν σε διαπραγματεύσιμο μέγεθος. Κι αυτή είναι η μάχη που έχουμε μπροστά μας. Κλειστά σύνορα σημαίνει θάνατοι στη θάλασσα. Όσο δεν υπάρχουν ασφαλείς και νόμιμες οδοί, οι άνθρωποι θα συνεχίζουν να ρισκάρουν τη ζωή τους. Η συγκάλυψη δεν θα γίνει κανονικότητα. Κάθε άνθρωπος που χάνεται στο Αιγαίο δεν είναι «παράπλευρη απώλεια» αλλά αποτέλεσμα πολιτικής επιλογής. Απέναντι σε αυτή την επιλογή, χτίζουμε αντιστάσεις.
Φώτο: Τατιάνα Μπόλαρη/Eurokinissi
